Εκατοντάδες άνθρωποι σχημάτισαν ουρές σήμερα, Τρίτη 13 Οκτωβρίου, στο Χονγκ Κονγκ για να δουν έναν πίνακα του Βίνσεντ βαν Γκογκ που είχε να παρουσιαστεί δημόσια από το 1964. Πρόκειται για το «Châtaigniers en fleurs» («Ανθισμένες καστανιές»), ένα σπάνιο έργο από τις τελευταίες εβδομάδες της ζωής του Ολλανδού ζωγράφου, το οποίο παρέμενε για περισσότερες από έξι δεκαετίες σε ιδιωτικές συλλογές. Ο πίνακας παρουσιάζεται από τον οίκο Sotheby’s πριν από τη δημοπρασία της 18ης Νοεμβρίου στη Νέα Υόρκη, όπου εκτιμάται ότι μπορεί να φτάσει τα 180 εκατομμύρια δολάρια.
Ανάμεσα στους επισκέπτες ήταν και η 50χρονη Λι Σανσάν, η οποία ταξίδεψε περίπου δυόμισι ώρες από την κινεζική πόλη Σεντζέν για να δει το έργο. Όπως εξήγησε, δεν είχε ακούσει ποτέ για τον συγκεκριμένο πίνακα και ήθελε να τον αντικρίσει με τα μάτια της. Η περιέργειά της δεν είναι αδικαιολόγητη: οι «Ανθισμένες καστανιές» παρουσιάστηκαν τελευταία φορά στο κοινό το 1964, σε έκθεση του μουσείου Guggenheim της Νέας Υόρκης. Έκτοτε, οι περισσότεροι γνώριζαν το έργο μόνο μέσα από φωτογραφικές αναπαραγωγές, αρκετές από τις οποίες δεν απέδιδαν με ακρίβεια τα χρώματά του.
Ο Βαν Γκογκ ζωγράφισε τον πίνακα στις 24 Μαΐου 1890, στο Οβέρ-σιρ-Ουάζ, ένα χωριό περίπου 30 χιλιόμετρα βορειοδυτικά του Παρισιού. Είχε φτάσει εκεί μόλις λίγες ημέρες νωρίτερα, μετά την αποχώρησή του από το ψυχιατρικό θεραπευτήριο του Σεν Ρεμί ντε Προβάνς. Στο Οβέρ θα περνούσε τους τελευταίους δύο μήνες της ζωής του, ζωγραφίζοντας με εξαιρετική ένταση τα τοπία, τα σπίτια, τους κήπους και τους δρόμους της περιοχής.
Οι «Ανθισμένες καστανιές» αποτυπώνουν αυτή τη σύντομη περίοδο ανανεωμένης δημιουργικής δραστηριότητας. Ένας βαθύς γαλάζιος ουρανός απλώνεται πίσω από τα ανθισμένα δέντρα, ενώ οι λευκές ταξιανθίες και το πυκνό φύλλωμα γεμίζουν σχεδόν ολόκληρη την επιφάνεια του πίνακα. Κάτω από τα κλαδιά διακρίνονται τρεις γυναίκες με ομπρέλες ιαπωνικού τύπου και μία ανδρική μορφή με ψάθινο καπέλο. Οι γρήγορες, πυκνές πινελιές δίνουν στο τοπίο μια εντυπωσιακή αίσθηση κίνησης.
Η σύνθεση έχει και μια ιδιαίτερη ιστορία. Ο Βαν Γκογκ ζωγράφισε τις καστανιές κοντά στο πανδοχείο όπου διέμενε, σε έναν δρόμο του Οβέρ που έχει έκτοτε αλλάξει σημαντικά. Σε επιστολή του προς τον αδελφό του, Τεό, και τη σύζυγό του, Γιο, στις 25 Μαΐου 1890, ανέφερε ότι είχε ήδη δουλέψει πάνω σε μελέτες με ροζ και λευκές καστανιές. Ήταν μια περίοδος κατά την οποία ξαναανακάλυπτε τα χρώματα και το φως της βόρειας Γαλλίας, έπειτα από την παραμονή του στην Προβηγκία.
Ο ζωγράφος πέθανε στις 29 Ιουλίου 1890, σε ηλικία 37 ετών. Μετά τον θάνατό του, ο πίνακας πέρασε στον αδελφό του, Τεό, και στη συνέχεια στη χήρα του, Γιο βαν Γκογκ-Μπόνγκερ. Στα επόμενα χρόνια άλλαξε αρκετούς ιδιοκτήτες, ανάμεσά τους ο Γερμανός εκδότης Σάμουελ Φίσερ, ο Αμερικανός στιχουργός και κινηματογραφικός παραγωγός Μπάντι ΝτεΣίλβα, συνιδρυτής της Capitol Records, και η συλλέκτρια Χάριετ Χάρις-Τζόνας, η οποία διατηρούσε σημαντική συλλογή έργων τέχνης στο διαμέρισμά της στην Πέμπτη Λεωφόρο της Νέας Υόρκης.
Το 1975 ο πίνακας αγοράστηκε από την οικογένεια Blaquier-Arrieta της Αργεντινής και παρέμεινε στην ιδιωτική συλλογή της μέχρι σήμερα. Η συλλογή, που δημιουργήθηκε από τη Νέλι Αριέτα ντε Μπλακιέ και τον Κάρλος Πέδρο Μπλακιέ, περιλαμβάνει συνολικά δώδεκα σημαντικά έργα του ιμπρεσιονισμού και του μοντερνισμού, μεταξύ των οποίων πίνακες των Πολ Σεζάν, Κλοντ Μονέ, Πιερ-Ογκίστ Ρενουάρ και Καμίλ Πισαρό. Η συνολική αξία τους εκτιμάται περίπου στα 450 εκατομμύρια δολάρια.
Για τον Sotheby’s, οι «Ανθισμένες καστανιές» αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα έργα του Βαν Γκογκ που έχουν εμφανιστεί στην αγορά τα τελευταία χρόνια. Ελάχιστοι πίνακες από την τελευταία του περίοδο στο Οβέρ παραμένουν ακόμη σε ιδιωτικά χέρια, ενώ η εκτίμηση των 180 εκατομμυρίων δολαρίων ξεπερνά κατά πολύ το σημερινό ρεκόρ δημοπρασίας του ζωγράφου. Το 2022, το «Verger avec cyprès» («Περιβόλι με κυπαρίσσια») είχε πουληθεί από τους Christie’s της Νέας Υόρκης για 117,18 εκατομμύρια δολάρια.
Ο Σκοτ Νίτσελ, στέλεχος του τμήματος μοντέρνας και σύγχρονης τέχνης του Sotheby’s, περιγράφει τον πίνακα ως έργο μιας περιόδου ασυνήθιστης αισιοδοξίας, ενέργειας και χρωματικής έντασης στη δημιουργία του Βαν Γκογκ. Η επικείμενη δημοπρασία συγκεντρώνει ήδη το ενδιαφέρον συλλεκτών και μουσείων, καθώς έργα αυτής της ποιότητας από τους τελευταίους μήνες της ζωής του ζωγράφου εμφανίζονται εξαιρετικά σπάνια στην αγορά.
Πριν φτάσουν στη Νέα Υόρκη, οι «Ανθισμένες καστανιές» θα παραμείνουν στο Χονγκ Κονγκ έως τις 15 Οκτωβρίου. Η παρουσίασή τους επιτρέπει στο κοινό να δει από κοντά έναν πίνακα που για 62 χρόνια βρισκόταν εκτός της δημόσιας θέας. Το αν θα παραμείνει προσβάσιμος μετά τη δημοπρασία θα εξαρτηθεί από τον επόμενο ιδιοκτήτη του.
Με στοιχεία από The Art Newspaperωπό του