Σφοδρή επίθεση κατά του προέδρου της Τουρκίας Ταγίπ Ερντογάν εξαπολύει ο ηγέτης της τουρκικής αξιωματικής αντιπολίτευσης Οζγκιούρ Οζέλ, κατηγορώντας τον ότι επιχειρεί να εξαλείψει κάθε ουσιαστική δημοκρατική αντιπολίτευση και να οδηγήσει τη χώρα σε ένα καθεστώς μονοπρόσωπης εξουσίας.
Σε άρθρο του στο Newsweek, ο πρόεδρος του CHP υποστηρίζει ότι η Τουρκία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πρωτοφανή δημοκρατική εκτροπή, καταγγέλλοντας πολιτικά υποκινούμενες διώξεις, φυλακίσεις εκλεγμένων αξιωματούχων και παρεμβάσεις στη λειτουργία της αντιπολίτευσης.
Παράλληλα, προειδοποιεί ότι η εσωτερική πολιτική κρίση που, όπως λέει, προκαλεί η διακυβέρνηση Ερντογάν κινδυνεύει να μετατραπεί σε ευρύτερη κρίση ασφάλειας με επιπτώσεις για την Ευρώπη, το ΝΑΤΟ και ολόκληρη την περιοχή, και επισημαίνει:
«Για χρόνια, οι συζητήσεις γύρω από τη δημοκρατική οπισθοδρόμηση της Τουρκίας περιορίζονταν κυρίως στη γλώσσα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, του συνταγματικού δικαίου και της εσωτερικής πολιτικής. Οι διεθνείς παρατηρητές αντιμετώπιζαν τη διάβρωση των δημοκρατικών θεσμών ως ένα ανησυχητικό αλλά κατά βάση εσωτερικό ζήτημα, μια πρόκληση που έπρεπε να αντιμετωπίσουν οι ίδιοι οι Τούρκοι πολίτες μέσα από το πολιτικό τους σύστημα. Αυτή η εποχή έχει τελειώσει και έχει αρχίσει ένα πιο σκοτεινό κεφάλαιο.
»Η δημοκρατική κρίση της Τουρκίας έχει εξελιχθεί σε κάτι πολύ μεγαλύτερο. Μετατρέπεται πλέον σε κρίση ασφάλειας με συνέπειες που ξεπερνούν κατά πολύ τα σύνορά της. Όσα συμβαίνουν σήμερα στην Τουρκία θα πρέπει να απασχολούν όχι μόνο όσους ενδιαφέρονται για τη δημοκρατία, αλλά και όσους ανησυχούν για τη μακροπρόθεσμη σταθερότητα της Ευρώπης, του ΝΑΤΟ, της περιοχής της Μαύρης Θάλασσας, της Ανατολικής Μεσογείου και της Μέσης Ανατολής. Ο λόγος είναι απλός: η Τουρκία είναι υπερβολικά σημαντική στρατηγικά για να διολισθήσει σε πολιτική αστάθεια.
»Η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια βαθιά πολιτική και οικονομική αποσύνθεση. Η κυβέρνηση του προέδρου Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν, έχοντας θέσει υπό τον έλεγχό της μεγάλο μέρος του κρατικού μηχανισμού, επιχειρεί να εξαλείψει την τελευταία ουσιαστική δημοκρατική εναλλακτική, την ώρα που η κοινωνία βυθίζεται ολοένα περισσότερο στην οικονομική δυσχέρεια, την κοινωνική απογοήτευση, την απώλεια εμπιστοσύνης στους θεσμούς και την αβεβαιότητα για το μέλλον.
»Τον τελευταίο χρόνο, η κυβέρνηση Ερντογάν έχει εντείνει μια άνευ προηγουμένου εκστρατεία κατά της δημοκρατικής αντιπολίτευσης. Η επίθεση αυτή κλιμακώθηκε μετά τη μεγάλη νίκη του CHP στις δημοτικές εκλογές του 2024, όταν το κόμμα αναδείχθηκε για πρώτη φορά εδώ και δεκαετίες σε κυρίαρχη πολιτική δύναμη της χώρας. Ως αποτέλεσμα, η κυβέρνηση άρχισε να στηρίζεται ολοένα και περισσότερο στη δικαστική παρέμβαση αντί για τον πολιτικό ανταγωνισμό.
Ο πιο χαρακτηριστικός στόχος υπήρξε ο δήμαρχος Κωνσταντινούπολης Εκρέμ Ιμάμογλου, υποψήφιος της αντιπολίτευσης για την προεδρία και ισχυρότερος αντίπαλος του Ερντογάν. Συνελήφθη τον Μάρτιο του 2025 με, όπως υποστηρίζει η αντιπολίτευση, παράλογες και πολιτικά υποκινούμενες κατηγορίες και σήμερα αντιμετωπίζει ποινές που δεν μετρώνται σε χρόνια αλλά σε χιλιετίες.
»Από το 2025, περίπου 20 δήμαρχοι του CHP και εκατοντάδες δημοτικοί αξιωματούχοι έχουν φυλακιστεί χωρίς τελεσίδικες καταδίκες, ενώ όλοι έχουν τεθεί σε προσωρινή κράτηση. Η αντιπολίτευση απάντησε οργανώνοντας μαζικές συγκεντρώσεις σε ολόκληρη τη χώρα, κινητοποιώντας εκατομμύρια πολίτες πέρα από τα κομματικά της όρια.
»Πιο πρόσφατα, δικαστήριο επικαλέστηκε το εξαιρετικά σπάνιο δόγμα της «απόλυτης ακυρότητας» για να ακυρώσει το συνέδριο του CHP του 2023, να απομακρύνει τον εκλεγμένο πρόεδρό του και να επαναφέρει την προηγούμενη ηγεσία, η οποία είχε ηττηθεί στο συνέδριο και είχε συνδεθεί με 13 συνεχόμενες εκλογικές ήττες».
Στην ουσία, υποστηρίζει ο Οζέλ, επιχειρείται να τεθεί υπό δικαστικό έλεγχο το μεγαλύτερο κόμμα της αντιπολίτευσης της Τουρκίας, με τη συνεργασία πολιτικών προσώπων που είναι πρόθυμα να προσαρμοστούν στο πολιτικό σχέδιο του Ερντογάν. Είτε αυτό το σύστημα ονομαστεί μονοκομματικό καθεστώς είτε προσωπική εξουσία ενός ανδρός, η λογική του παραμένει η ίδια: η εξάλειψη κάθε ουσιαστικού αντιπάλου και η αντικατάσταση της πραγματικής αντιπολίτευσης από μια ελεγχόμενη και πειθήνια εκδοχή της.
Η δημοκρατία, επισημαίνει, βασίζεται στη διατήρηση αξιόπιστων δρόμων μέσω των οποίων οι πολίτες μπορούν να αλλάζουν ειρηνικά την κυβέρνησή τους. «Όταν αυτοί οι δρόμοι κλείνουν, η πολιτική δυσαρέσκεια δεν εξαφανίζεται· συσσωρεύεται μέχρι να εκραγεί. Αν ο Ερντογάν καταφέρει να διαλύσει κάθε ουσιαστική αντιπολίτευση, τότε για πρώτη φορά στη σύγχρονη ιστορία της Τουρκίας θα υπάρξει βαθιά λαϊκή δυσαρέσκεια, σοβαρή κρίση νομιμοποίησης και ταυτόχρονα απουσία θεσμικών μηχανισμών μέσω των οποίων οι πολίτες θα μπορούν να διεκδικήσουν ειρηνικά πολιτική αλλαγή» προσθέτει.
Αυτό, σύμφωνα με τον Οζέλ, δεν θα σημαίνει απλώς εδραίωση του αυταρχισμού, αλλά βαθιά πολιτική αστάθεια.
Η ιστορία, σημειώνει, διδάσκει ότι τα πολιτικά συστήματα δεν γίνονται σταθερά όταν εξαφανίζονται οι εναλλακτικές επιλογές, αλλά όταν οι πολίτες πιστεύουν ότι η ειρηνική αλλαγή παραμένει εφικτή. Η Σοβιετική Ένωση, το Ιράν του Σάχη, οι χώρες του Ανατολικού Μπλοκ και μεγάλο μέρος του αραβικού κόσμου έμοιαζαν σταθερά κατά τον Ψυχρό Πόλεμο μέχρι που κατέρρευσαν αιφνιδίως.
Η στρατηγική σημασία της Τουρκίας καθιστά τον κίνδυνο ακόμη πιο σοβαρό. Ως πύλη της Μαύρης Θάλασσας, δεύτερη μεγαλύτερη στρατιωτική δύναμη του ΝΑΤΟ και κομβικό σημείο μεταξύ Ευρώπης, Ευρασίας, Μέσης Ανατολής και Ανατολικής Μεσογείου, η χώρα διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη διαχείριση της μετανάστευσης, της ενέργειας και της περιφερειακής ασφάλειας. Επομένως, μια δημοκρατική κατάρρευση δεν θα περιοριζόταν εντός των συνόρων της.
Παράλληλα, η ιστορία δείχνει ότι κυβερνήσεις που αντιμετωπίζουν εσωτερική αστάθεια και απώλεια νομιμοποίησης συχνά εξάγουν την κρίση τους προς τα έξω. Η σύγκρουση στην εξωτερική πολιτική, η στρατιωτικοποιημένη ρητορική και ο γεωπολιτικός τυχοδιωκτισμός γίνονται υποκατάστατα της δημοκρατικής συναίνεσης και της οικονομικής επιτυχίας που δεν μπορούν πλέον να εξασφαλίσουν.
Ο Οζέλ υποστηρίζει ότι η Τουρκία θα μπορούσε να εξελιχθεί σε έναν από τους σημαντικότερους εταίρους της Ευρώπης και τελικά να γίνει πλήρες μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη οικοδομεί νέα αρχιτεκτονική ασφάλειας. Ωστόσο, τονίζει ότι οι βιώσιμες συνεργασίες απαιτούν δημοκρατική νομιμοποίηση.
«Μια χώρα δεν μπορεί επ’ αόριστον να αποτελεί πυλώνα περιφερειακής σταθερότητας, ενώ ταυτόχρονα αποδομεί τα δημοκρατικά θεμέλια που διασφαλίζουν τη δική της εσωτερική σταθερότητα», σημειώνει.
Εάν συνεχιστούν οι σημερινές τάσεις, η Τουρκία κινδυνεύει να μετατραπεί σε κάτι πρωτοφανές στην ιστορία του NATO: ένα στρατηγικά αναντικατάστατο κράτος-μέλος που δεν λειτουργεί πλέον ως δημοκρατία, ενώ εκατομμύρια πολίτες του αισθάνονται ολοένα και πιο εγκλωβισμένοι σε ένα πολιτικό και οικονομικό σύστημα το οποίο δεν μπορούν να αλλάξουν με ειρηνικά δημοκρατικά μέσα.
Κατά τον ίδιο, αυτό δεν θα αποτελούσε απλώς μια εσωτερική πολιτική κρίση, αλλά μια σοβαρή πρόκληση για τη διεθνή ασφάλεια.
Η δημοκρατική μάχη που διεξάγεται σήμερα στην Τουρκία, καταλήγει ο Οζέλ, θα καθορίσει όχι μόνο το μέλλον της τουρκικής δημοκρατίας και τη σταθερότητα μιας από τις πιο στρατηγικά σημαντικές χώρες του κόσμου, αλλά και την ασφάλεια της ευρύτερης περιοχής, της Ευρώπης και του ΝΑΤΟ. Η δημοκρατία και η σταθερότητα δεν μπορούν να παραμείνουν διαχωρισμένες για πολύ. Το αποτέλεσμα αυτής της αναμέτρησης ενδέχεται να αποτελέσει πρότυπο είτε για μια δημοκρατική αναγέννηση είτε για περαιτέρω αυταρχική παγίωση σε μια περιοχή που ήδη δοκιμάζεται έντονα.