Σήμερα, 20 Νοεμβρίου, συμπληρώνονται 79 χρόνια από τον γάμο της Ελισάβετ και του Φιλίππου. Η τελετή στο Αβαείο του Ουέστμινστερ το 1947 ένωσε τη μελλοντική βασίλισσα της Βρετανίας με έναν γαμπρό γεννημένο στην Κέρκυρα, ο οποίος έφερε τότε τον τίτλο του πρίγκιπα της Ελλάδας και της Δανίας. Πίσω από τις επίσημες φωτογραφίες υπήρχε μια οικογενειακή ιστορία με ελληνικές ρίζες, χαμένους τίτλους, συγγενείς που απουσίαζαν και ένα δαχτυλίδι με διαμάντια από την τιάρα της μητέρας του.
Στις 20 Νοεμβρίου 1947, η 21χρονη τότε πριγκίπισσα Ελισάβετ παντρεύτηκε τον 26χρονο Φίλιππο Μαουντμπάτεν. Η Βρετανία προσπαθούσε ακόμη να συνέλθει από τις καταστροφές του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, ενώ η οικονομία και η καθημερινότητα παρέμεναν υπό αυστηρούς περιορισμούς. Η εικόνα της βασιλικής νύφης με το εντυπωσιακό φόρεμα του Νόρμαν Χάρτνελ και του Φιλίππου με τη ναυτική στολή του έκρυβε μια πραγματικότητα πολύ διαφορετική από τη χλιδή που συνήθως συνδέεται με τους βασιλικούς γάμους.
Για την Ελλάδα, όμως, η ιστορία έχει ένα επιπλέον ενδιαφέρον. Ο άνδρας που παντρευόταν την κληρονόμο του βρετανικού θρόνου είχε γεννηθεί στο Μον Ρεπό της Κέρκυρας, ήταν γιος του πρίγκιπα Ανδρέα της Ελλάδας και της πριγκίπισσας Αλίκης του Μπάτενμπεργκ και ανήκε στην ελληνική βασιλική οικογένεια. Η σύνδεσή του με τη χώρα δεν περιοριζόταν στον τόπο γέννησής του. Υπήρχαν και άλλοι δεσμοί με την ελληνική βασιλική ιστορία, ακόμη και πριν από την ημέρα του γάμου.
Ο πρίγκιπας που γεννήθηκε στην Κέρκυρα και έφυγε από την Ελλάδα σε ηλικία 18 μηνών
Ο Φίλιππος γεννήθηκε στις 10 Ιουνίου 1921 στην Κέρκυρα και βαφτίστηκε Φίλιππος της Ελλάδας και της Δανίας. Ήταν το μοναδικό αγόρι ανάμεσα στα πέντε παιδιά του πρίγκιπα Ανδρέα, γιου του βασιλιά Γεωργίου Α΄ και αδελφού του Κωνσταντίνου Α΄, και της Αλίκης του Μπάτενμπεργκ.
Η οικογένειά του δεν έζησε για πολύ στην Ελλάδα. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και τις πολιτικές αναταράξεις του 1922, ο πατέρας του συνελήφθη και παραπέμφθηκε σε στρατοδικείο. Αργότερα αφέθηκε ελεύθερος υπό τον όρο της μόνιμης απομάκρυνσής του από τη χώρα. Ο βασιλιάς Γεώργιος Ε΄ της Βρετανίας διέταξε την αποστολή πλοίου του Βασιλικού Ναυτικού για την απομάκρυνση της οικογένειας από την Κέρκυρα.
Ο μικρός Φίλιππος, μόλις 18 μηνών, μεταφέρθηκε στο πλοίο μέσα σε μια αυτοσχέδια κούνια που είχε κατασκευαστεί από ξύλινο κιβώτιο πορτοκαλιών. Η εικόνα αυτή αποτελεί μία από τις πιο χαρακτηριστικές λεπτομέρειες της παιδικής του ηλικίας. Το παιδί που εγκατέλειψε την Ελλάδα χωρίς να έχει προλάβει ουσιαστικά να τη γνωρίσει θα περνούσε το μεγαλύτερο μέρος της ζωής του στη Βρετανία, διατηρώντας όμως την ελληνική βασιλική καταγωγή του.
Η πρώτη συνάντηση με την Ελισάβετ έγινε σε γάμο Ελληνίδας πριγκίπισσας
Μία από τις λιγότερο γνωστές ελληνικές συνδέσεις της ιστορίας τους βρίσκεται αρκετά χρόνια πριν από τον γάμο του 1947.
Η Ελισάβετ και ο Φίλιππος είχαν συναντηθεί για πρώτη φορά το 1934, στον γάμο της πριγκίπισσας Μαρίνας της Ελλάδας και της Δανίας με τον πρίγκιπα Γεώργιο, δούκα του Κεντ. Η Μαρίνα ήταν κόρη του πρίγκιπα Νικολάου της Ελλάδας και της Μεγάλης Δούκισσας Ελένης Βλαντιμίροβνα της Ρωσίας. Ο γάμος της με τον αδελφό του βασιλιά Γεωργίου ΣΤ΄ πραγματοποιήθηκε στο Λονδίνο και συγκέντρωσε μέλη ευρωπαϊκών βασιλικών οικογενειών.
Η Ελισάβετ ήταν τότε μόλις οκτώ ετών και ο Φίλιππος δεκατριών. Δεν επρόκειτο, φυσικά, για την αρχή μιας ερωτικής σχέσης, αλλά για την πρώτη γνωριμία δύο παιδιών που ανήκαν σε συγγενικούς βασιλικούς κύκλους. Η επόμενη συνάντησή τους, το 1939, στο Βασιλικό Ναυτικό Κολέγιο του Ντάρτμουθ, όταν η Ελισάβετ επισκέφθηκε τη σχολή συνοδεύοντας τους γονείς της, ήταν εκείνη που έδωσε διαφορετική τροπή στη σχέση τους.
Για να παντρευτεί την Ελισάβετ, εγκατέλειψε τους ελληνικούς και δανικούς τίτλους του
Το 1947 ο Φίλιππος δεν εμφανίστηκε στον γάμο ως πρίγκιπας της Ελλάδας και της Δανίας. Πριν από την τελετή είχε προηγηθεί μια σημαντική αλλαγή στην προσωπική και θεσμική του ταυτότητα.
Στις 28 Φεβρουαρίου 1947 απέκτησε τη βρετανική υπηκοότητα και εγκατέλειψε τους ελληνικούς και δανικούς βασιλικούς τίτλους του. Υιοθέτησε το επώνυμο Μαουντμπάτεν, την αγγλική μορφή του Μπάτενμπεργκ, που συνδεόταν με την οικογένεια της μητέρας του.
Η αλλαγή εντασσόταν στην προσπάθεια να παρουσιαστεί ως Βρετανός αξιωματικός και μελλοντικός σύζυγος της διαδόχου, σε μια εποχή κατά την οποία η κοινή γνώμη ήταν ιδιαίτερα ευαίσθητη απέναντι σε ξένες δυναστικές και οικογενειακές διασυνδέσεις.
Την παραμονή του γάμου, ο βασιλιάς Γεώργιος ΣΤ΄ τού απένειμε τους τίτλους του δούκα του Εδιμβούργου, κόμη του Μεριονέθ και βαρόνου Γκρίνουιτς. Έτσι, την ημέρα της τελετής ο γαμπρός δεν ήταν πλέον ο πρίγκιπας Φίλιππος της Ελλάδας και της Δανίας, αλλά ο υποπλοίαρχος Φίλιππος Μαουντμπάτεν, δούκας του Εδιμβούργου.
Το δαχτυλίδι αρραβώνων με τα διαμάντια από την τιάρα της μητέρας του
Ένα από τα πιο προσωπικά αντικείμενα της ιστορίας τους ήταν το δαχτυλίδι αρραβώνων της Ελισάβετ. Ο Φίλιππος συμμετείχε στον σχεδιασμό του και επέλεξε να χρησιμοποιηθούν διαμάντια από μια τιάρα που ανήκε στη μητέρα του, την πριγκίπισσα Αλίκη του Μπάτενμπεργκ.
Η Αλίκη είχε παντρευτεί τον πρίγκιπα Ανδρέα της Ελλάδας και είχε γίνει μέλος της ελληνικής βασιλικής οικογένειας. Το κόσμημα δεν ήταν ελληνικής κατασκευής ούτε αποτελούσε κάποιο παραδοσιακό ελληνικό βασιλικό κειμήλιο. Η σύνδεσή του με την Ελλάδα βρίσκεται στην οικογενειακή διαδρομή της γυναίκας που το είχε στην κατοχή της και στην οποία ο Φίλιππος ήταν ιδιαίτερα δεμένος.
Η επιλογή των διαμαντιών από την τιάρα της μητέρας του έδωσε στο δαχτυλίδι έναν οικογενειακό χαρακτήρα, πέρα από την αξία των πολύτιμων λίθων. Το κόσμημα κατασκευάστηκε από τον οίκο Philip Antrobus και ήταν από πλατίνα με διαμάντια.
Αντίθετα, η βέρα της Ελισάβετ είχε διαφορετική προέλευση. Κατασκευάστηκε από χρυσό που προερχόταν από το ορυχείο Clogau St David’s στην Ουαλία, από το ίδιο απόθεμα που είχε χρησιμοποιηθεί και για άλλες βασιλικές βέρες.
Οι αδελφές του Φιλίππου δεν ήταν καλεσμένες στον γάμο
Μία από τις πιο δύσκολες οικογενειακές πτυχές της τελετής ήταν η απουσία των αδελφών του γαμπρού. Ο Φίλιππος είχε τέσσερις μεγαλύτερες αδελφές, τη Μαργαρίτα, τη Θεοδώρα, τη Σεσίλια και τη Σοφία. Καμία από αυτές δεν βρέθηκε στον γάμο του με την Ελισάβετ.
Η απουσία τους δεν ήταν αποτέλεσμα μιας απλής οικογενειακής διαφωνίας. Οι τρεις αδελφές που βρίσκονταν εν ζωή είχαν παντρευτεί Γερμανούς πρίγκιπες και αριστοκράτες. Η Σεσίλια είχε σκοτωθεί σε αεροπορικό δυστύχημα το 1937, μαζί με τον σύζυγό της και μέλη της οικογένειάς της.
Μόλις δύο χρόνια μετά τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, η παρουσία Γερμανών συγγενών στη γαμήλια τελετή της μελλοντικής βασίλισσας της Βρετανίας θεωρήθηκε πολιτικά και επικοινωνιακά δύσκολη. Ορισμένοι από τους συζύγους των αδελφών του Φιλίππου είχαν υπηρετήσει ως αξιωματικοί στον γερμανικό στρατό, ενώ υπήρχαν και οικογενειακές διασυνδέσεις με το ναζιστικό καθεστώς.
Έτσι, η οικογένεια του γαμπρού δεν εκπροσωπήθηκε στην τελετή με τον τρόπο που θα περίμενε κανείς σε έναν βασιλικό γάμο. Η μητέρα του, ωστόσο, η πριγκίπισσα Αλίκη, ήταν παρούσα. Η ίδια είχε μια ξεχωριστή διαδρομή: είχε ασπαστεί την Ορθοδοξία, είχε ζήσει στην Ελλάδα και αργότερα αφιερώθηκε στη θρησκευτική και φιλανθρωπική δράση.
Το νυφικό της Ελισάβετ σχεδιάστηκε με έμπνευση από τον Μποτιτσέλι και πληρώθηκε με κουπόνια
Η εικόνα της Ελισάβετ με το νυφικό του Νόρμαν Χάρτνελ έμεινε στην ιστορία της βρετανικής βασιλικής οικογένειας. Λιγότερο γνωστό είναι ότι το φόρεμα δημιουργήθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία ακόμη και η μελλοντική βασίλισσα έπρεπε να υπολογίζει τα δελτία αγοράς ρούχων.
Η μεταπολεμική Βρετανία εξακολουθούσε να εφαρμόζει δελτίο για την αγορά υφασμάτων και ενδυμάτων. Η πριγκίπισσα έλαβε 200 επιπλέον κουπόνια για να μπορέσει να προμηθευτεί τα απαραίτητα υλικά. Εκατοντάδες πολίτες έστειλαν δικά τους κουπόνια στο παλάτι, θέλοντας να τη βοηθήσουν, όμως αυτά επιστράφηκαν, καθώς δεν επιτρεπόταν να χρησιμοποιηθούν από άλλο πρόσωπο.
Ο Χάρτνελ εμπνεύστηκε το σχέδιο από τον πίνακα «Primavera» του Σάντρο Μποτιτσέλι. Το φόρεμα από ιβουάρ σατέν είχε κεντήματα με κρυστάλλους και περίπου 10.000 μικρά μαργαριτάρια, τα οποία είχαν εισαχθεί από τις Ηνωμένες Πολιτείες. Η μακριά ουρά από μεταξωτό τούλι συμπλήρωνε το σύνολο.
Η επιλογή των λουλουδιών είχε επίσης τη δική της ιστορία. Η νύφη κρατούσε λευκές ορχιδέες και ένα κλαδί μυρτιάς. Η μυρτιά αποτελούσε βρετανική βασιλική γαμήλια παράδοση από την εποχή της βασίλισσας Βικτωρίας, η οποία είχε φυτέψει στον κήπο της στο Όσμπορν ένα φυτό που της είχε προσφέρει η γιαγιά του πρίγκιπα Αλβέρτου. Δεν επρόκειτο, επομένως, για ελληνικό γαμήλιο έθιμο, παρά το γεγονός ότι η μυρτιά συνδέεται και με την ελληνική αρχαιότητα.
Ένας γάμος με 2.000 καλεσμένους, 11 τούρτες και ένα κομμάτι που έφτασε μέχρι την Αυστραλία
Η τελετή πραγματοποιήθηκε στις 10:30 το πρωί στο Αβαείο του Ουέστμινστερ, παρουσία περίπου 2.000 προσκεκλημένων. Ανάμεσά τους βρίσκονταν μέλη ευρωπαϊκών βασιλικών οικογενειών, ενώ το BBC μετέδωσε τη λειτουργία ραδιοφωνικά σε ακροατές σε ολόκληρο τον κόσμο. Υπολογίζεται ότι την παρακολούθησαν περίπου 200 εκατομμύρια άνθρωποι.
Μετά την τελετή, το ζευγάρι επέστρεψε στα Ανάκτορα του Μπάκιγχαμ, όπου πραγματοποιήθηκε το γαμήλιο γεύμα. Το μενού περιλάμβανε πιάτα με γαλλικές ονομασίες, μεταξύ των οποίων το Filet de Sole Mountbatten και το Bombe Glacée Princess Elizabeth.
Ο γάμος είχε και μια εντυπωσιακή γαστρονομική λεπτομέρεια. Το ζευγάρι έλαβε συνολικά 11 γαμήλιες τούρτες, αλλά η επίσημη δημιουργία του οίκου McVitie and Price ξεχώριζε για τις διαστάσεις της. Είχε ύψος περίπου 2,7 μέτρα, τέσσερα επίπεδα και υλικά που είχαν συγκεντρωθεί από διαφορετικές χώρες. Η ζάχαρη που προσέφεραν οι Αυστραλές Girl Guides τής έδωσε το προσωνύμιο «The 10,000 Mile Cake».
Ο Φίλιππος έκοψε την τούρτα χρησιμοποιώντας το ξίφος του, το οποίο είχε λάβει ως γαμήλιο δώρο από τον βασιλιά Γεώργιο ΣΤ΄. Συνολικά, το ζευγάρι δέχθηκε περισσότερα από 2.500 δώρα και περίπου 10.000 τηλεγραφήματα με ευχές. Ανάμεσα στους αποστολείς ήταν και ο Μαχάτμα Γκάντι, ο οποίος προσέφερε ένα κομμάτι βαμβακερής δαντέλας που είχε υφάνει ο ίδιος.
Την επόμενη ημέρα, η νυφική ανθοδέσμη μεταφέρθηκε στο Αβαείο του Ουέστμινστερ και τοποθετήθηκε στον τάφο του Άγνωστου Στρατιώτη, όπως προβλέπει μια βρετανική βασιλική παράδοση.
Το ταξίδι τους μετά την τελετή ξεκίνησε με τον μήνα του μέλιτος στο Broadlands, την κατοικία του λόρδου Μαουντμπάτεν στο Χάμσαϊρ, και συνεχίστηκε στο Birkhall, στο κτήμα του Μπαλμόραλ. Η Ελισάβετ και ο Φίλιππος έμειναν παντρεμένοι για περισσότερα από 73 χρόνια, μέχρι τον θάνατό του στις 9 Απριλίου 2021, σε ηλικία 99 ετών.
