Ερευνητές παρακολούθησαν σχεδόν 400.000 ενήλικες για να διαπιστώσουν εάν ένας απλός υπολογισμός, που βασίζεται στην περίμετρο της μέσης και το ύψος, μπορεί να προβλέψει καλύτερα τον κίνδυνο εμφράγματος σε σχέση με τις καθιερωμένες μετρήσεις σώματος.
Ειδικότερα, μια πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Health, Population and Nutrition εξέτασε κατά πόσο ο δείκτης στρογγυλότητας σώματος (BRI) συνδέεται με τον κίνδυνο εμφάνισης εμφράγματος του μυοκαρδίου.
Ο BRI συνδυάζει το ύψος και την περίμετρο της μέσης για να εκτιμήσει έμμεσα το σχήμα του σώματος και τη συσσώρευση λίπους στην κοιλιά. Υπολογίζεται με βάση το ύψος και το βάρος σας (μπορείτε να υπολογίσετε τον BRI σας εδώ). Όσο υψηλότερη είναι η τιμή του, τόσο μεγαλύτερη είναι η εκτιμώμενη συσσώρευση λίπους στην κοιλιά. Αν και δεν υπάρχει ακόμη ένα διεθνώς αποδεκτό όριο που να καθορίζει πότε ο BRI θεωρείται υψηλός, ορισμένες μελέτες έχουν εντοπίσει συγκεκριμένες τιμές που συνδέονται με αυξημένους κινδύνους για την υγεία. Με βάση αυτές, μια τιμή BRI γύρω στο 4 μπορεί να αποτελέσει ένα ενδεικτικό σημείο αναφοράς, αλλά δεν σημαίνει απαραίτητα ότι υπάρχει αυξημένος κίνδυνος εμφράγματος. Για την εκτίμηση του καρδιαγγειακού κινδύνου πρέπει να λαμβάνονται υπόψη και άλλοι παράγοντες, όπως η ηλικία, η αρτηριακή πίεση, η χοληστερίνη, το κάπνισμα και το ιστορικό διαβήτη.
Αξίζει να σημειωθεί ότι οι μετρήσεις που χρησιμοποιούνται συνήθως για την αξιολόγηση του σωματικού λίπους περιλαμβάνουν τον δείκτη μάζας σώματος (αναλογία ύψους/ βάρους) και την περίμετρο της μέσης. Ωστόσο, καθεμία έχει τους περιορισμούς της. Ο δείκτης μάζας σώματος δεν δείχνει σε ποια σημεία του σώματος συσσωρεύεται το λίπος, ενώ η περίμετρος της μέσης δεν μπορεί να διακρίνει το σπλαχνικό λίπος, που βρίσκεται γύρω από τα εσωτερικά όργανα, από το υποδόριο λίπος της κοιλιάς.
Τι γνωρίζουμε μέχρι σήμερα για τις μετρήσεις του σώματος και τον κίνδυνο εμφράγματος
Η παχυσαρκία είναι μια σύνθετη πάθηση που συνδέεται με πολλούς κινδύνους για την υγεία. Η συμβολή του υψηλού δείκτη μάζα σώματος στη συνολική επιβάρυνση της υγείας παγκοσμίωςέχει αυξηθεί με την πάροδο των ετών, από 3,4% το 2010 σε 4,9% το 2023.
Από το 2010 έως το 2023, ο υψηλός δείκτης μάζας σώματος ανέβηκε από την 7η στην 6η θέση μεταξύ 88 παραγόντων κινδύνου για την υγεία παγκοσμίως. Παράλληλα, η ισχαιμική καρδιοπάθεια ήταν η πρώτη αιτία θανάτου παγκοσμίως, μετά την προσαρμογή των ποσοστών θνησιμότητας ως προς την ηλικία, από το 1990 έως το 2023. Μοναδική εξαίρεση αποτέλεσε το 2021, όταν την πρώτη θέση κατέλαβε ο κορωνοϊός.
Το έμφραγμα είναι μία από τις σοβαρότερες εκδηλώσεις της ισχαιμικής καρδιοπάθειας. Η ανάπτυξη απλών και οικονομικών μεθόδων για τον εντοπισμό των ατόμων που κινδυνεύουν περισσότερο θα μπορούσε να βοηθήσει στην καλύτερη εκτίμηση του κινδύνου εμφράγματος, ιδιαίτερα στις ομάδες υψηλού κινδύνου.
Ο τρόπος με τον οποίο κατανέμεται το λίπος στην κοιλιά συνδέεται με τον κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων και μπορεί να προσφέρει περισσότερες πληροφορίες από όσες δίνουν ξεχωριστά ο δείκτης μάζας σώματος και η περίμετρος της μέσης.
Ένας από τους νεότερους δείκτες είναι ο BRI, ο οποίος χρησιμοποιεί το ύψος και την περίμετρο της μέσης για να εκτιμήσει τη συσσώρευση λίπους και το πόσο στρογγυλό είναι το σχήμα του σώματος.
Μέχρι σήμερα, λίγες μελέτες έχουν συγκρίνει τον BRI με τις καθιερωμένες μετρήσεις σώματος ως προς την ικανότητά τους να προβλέπουν τον καρδιαγγειακό κίνδυνο, ενώ μόνο μία είχε εξετάσει συγκεκριμένα την πρόβλεψη του εμφράγματος. Στη νέα μελέτη, οι ερευνητές ανέλυσαν δεδομένα από τη μεγάλη βρετανική μελέτη UK Biobank, προκειμένου να εξετάσουν τη σχέση μεταξύ διαφορετικών μετρήσεων σώματος και της εμφάνισης εμφράγματος, αλλά και να συγκρίνουν πόσο καλά μπορεί καθεμία να προβλέψει τον κίνδυνο.
Πώς πραγματοποιήθηκε η μελέτη
Στην ανάλυση συμπεριλήφθηκαν 395.831 άτομα ηλικίας 40 έως 70 ετών από τη μελέτη UK Biobank. Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε 4 ομάδες ανάλογα με τις τιμές που είχαν σε 6 διαφορετικούς δείκτες: τον δείκτη στρογγυλότητας σώματος (BRI), τον δείκτη μάζας σώματος, την περίμετρο της μέσης, τον δείκτη περιμέτρου μέσης σε σχέση με το σωματικό βάρος, την επιφάνεια σώματος και τον δείκτη σχήματος σώματος.
Οι ερευνητές εξέτασαν πώς συνδέεται καθένας από αυτούς τους δείκτες με τον κίνδυνο εμφράγματος.
Η διάμεση διάρκεια παρακολούθησης των συμμετεχόντων ήταν 13,3 χρόνια.
Κατά τη διάρκεια της μελέτης καταγράφηκαν 14.419 εμφράγματα. Όσοι υπέστησαν έμφραγμα ήταν κατά μέσο όρο μεγαλύτερης ηλικίας, ήταν συχνότερα άνδρες, είχαν υψηλότερο δείκτη κοινωνικοοικονομικής στέρησης και ήταν πιθανότερο να είχαν καπνίσει στο παρελθόν. Είχαν επίσης συχνότερα οικογενειακό ιστορικό καρδιοπάθειας, υπέρταση, διαβήτη και υψηλή χοληστερίνη.
Επιπλέον, περνούσαν περισσότερες ώρες της ημέρας καθιστοί, είχαν συχνότερα υψηλότερες τιμές στις μετρήσεις σώματος και παρουσίαζαν αυξημένα επίπεδα κρεατινίνης και C αντιδρώσας πρωτεΐνης στο αίμα.
Σχεδόν όλες οι μετρήσεις συνδέθηκαν με αυξημένο κίνδυνο εμφράγματος
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι συμμετέχοντες με τις υψηλότερες τιμές BRI είχαν 52% υψηλότερο κίνδυνο εμφράγματος σε σύγκριση με όσους είχαν τις χαμηλότερες τιμές, αφού λήφθηκαν υπόψη και άλλοι παράγοντες κινδύνου. Μάλιστα, όσο αυξανόταν ο BRI, τόσο ισχυρότερη γινόταν η συσχέτιση με τον κίνδυνο εμφράγματος. Για κάθε αύξηση του BRI κατά μία τυπική απόκλιση, ο κίνδυνος ήταν 13% υψηλότερος.
Παρόμοια αποτελέσματα παρατηρήθηκαν και στους υπόλοιπους δείκτες, με εξαίρεση την επιφάνεια σώματος. Ανάλογα με τον δείκτη που εξεταζόταν, κάθε αύξηση κατά μία τυπική απόκλιση συνδεόταν με 9% έως 15% υψηλότερο κίνδυνο εμφράγματος, αφού συνυπολογίστηκαν οι υπόλοιποι παράγοντες κινδύνου. Ειδικότερα, όσοι είχαν τις υψηλότερες τιμές στον δείκτη περιμέτρου μέσης σε σχέση με το σωματικό βάρος παρουσίαζαν 46% υψηλότερο κίνδυνο σε σχέση με όσους είχαν τις χαμηλότερες, ενώ για την περίμετρο της μέσης η αντίστοιχη διαφορά ήταν 40%.
Για τον δείκτη μάζας σώματος και τον δείκτη σχήματος σώματος, οι συμμετέχοντες με τις υψηλότερες τιμές είχαν 32% υψηλότερο κίνδυνο εμφράγματος από εκείνους με τις χαμηλότερες τιμές, μετά την προσαρμογή για άλλους παράγοντες. Όλοι οι δείκτες, εκτός από την επιφάνεια σώματος, παρουσίασαν σημαντική συσχέτιση με τον κίνδυνο εμφράγματος, η οποία δεν ακολουθούσε μια απλή γραμμική σχέση.
Ο BRI αποδείχθηκε ελαφρώς καλύτερος από τους υπόλοιπους 5 δείκτες στην πρόβλεψη του εμφράγματος.
Τα αποτελέσματα παρέμειναν σε μεγάλο βαθμό παρόμοια όταν οι ερευνητές εξέτασαν ξεχωριστά τους άνδρες και τις γυναίκες. Στις γυναίκες, ο BRI και η περίμετρος μέσης σε σχέση με το σωματικό βάρος είχαν σχεδόν την ίδια ικανότητα πρόβλεψης και απέδωσαν καλύτερα από τις υπόλοιπες μετρήσεις. Στους άνδρες, αντίθετα, ο BRI ήταν ο δείκτης με την καλύτερη απόδοση.
Σύμφωνα με τους συγγραφείς της μελέτης, μία πιθανή εξήγηση είναι ότι το λίπος κατανέμεται διαφορετικά στο σώμα των ανδρών και των γυναικών. Οι άνδρες έχουν μεγαλύτερη τάση να συσσωρεύουν λίπος στην κοιλιά, γύρω από τα εσωτερικά όργανα. Το συγκεκριμένο λίπος έχει συνδεθεί εδώ και χρόνια με μεταβολικές διαταραχές, γεγονός που μπορεί να εξηγεί εν μέρει τα αποτελέσματα. Ωστόσο, οι ερευνητές δεν μέτρησαν άμεσα το σπλαχνικό λίπος.
Αντίθετα, οι γυναίκες τείνουν να συσσωρεύουν περισσότερο υποδόριο λίπος σε άλλα σημεία του σώματος, κάτι που ενδεχομένως εξηγεί γιατί ο BRI είχε μικρότερο πλεονέκτημα στην πρόβλεψη του εμφράγματος στις γυναίκες. Παρ’ όλα αυτά, η συγκεκριμένη εξήγηση δεν εξετάστηκε στη μελέτη. Χρειάζεται επομένως περισσότερη έρευνα για να διευκρινιστεί γιατί ο BRI και ο δείκτης περιμέτρου μέσης σε σχέση με το σωματικό βάρος έχουν παρόμοια προγνωστική αξία στις γυναίκες, αλλά όχι στους άνδρες, και πώς οι διαφορές στην κατανομή του λίπους ανάμεσα στα δύο φύλα επηρεάζουν τον καρδιαγγειακό κίνδυνο.