Μία από τις μεγαλύτερες απειλές για τη Δημόσια Υγεία παγκοσμίως συνεχίζει να είναι ο καρκίνος.
Σύμφωνα με τα νεότερα δεδομένα της έκθεσης Global Cancer Statistics 2026, την οποία συνέταξαν η Αμερικανική Εταιρεία Καρκίνου και η Διεθνής Υπηρεσία Έρευνας του Καρκίνου του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, η εξάπλωση της νόσου καταγράφει ταχύτατη και ανησυχητική αύξηση.
Συγκεκριμένα, το 2024 καταγράφηκαν παγκοσμίως 21 εκατομμύρια νέες διαγνώσεις καρκίνου και 9,8 εκατομμύρια θάνατοι από τη νόσο.
Σχολιάζοντας τα ευρήματα, οι επιστήμονες του ΕΚΠΑ, Θεοδώρα Ψαλτοπούλου, καθηγήτρια Θεραπευτικής, Επιδημιολογίας και Προληπτικής Ιατρικής, Αλεξάνδρα Σταυροπούλου, βιολόγος, και Θάνος Δημόπουλος, καθηγητής Θεραπευτικής, Ογκολογίας και Αιματολογίας και πρώην πρύτανης, επισημαίνουν ότι:
«Σχεδόν 1 στους 5 ανθρώπους θα διαγνωστεί με κάποια μορφή καρκίνου στη ζωή του. Αναμένεται να χάσουν τη ζωή τους από τη νόσο σχεδόν 1 στους 9 άνδρες και 1 στις 13 γυναίκες».
Όπως υπογραμμίζουν οι ειδικοί, η κατάσταση αυτή επιβάλλει άμεση ενίσχυση της πρόληψης, της έγκαιρης διάγνωσης και της ισότιμης πρόσβασης στις σύγχρονες θεραπευτικές μεθόδους.
Αύξηση 67% έως το 2050
Οι μελλοντικές εκτιμήσεις είναι ιδιαίτερα δυσοίωνες. Έως το 2050, τα ετήσια νέα περιστατικά υπολογίζεται ότι θα φτάσουν τα 34 εκατομμύρια, σημειώνοντας άνοδο κατά 67% σε σύγκριση με το 2024.
Η εκτίμηση αυτή βασίζεται αποκλειστικά στη δημογραφική αύξηση και στη γήρανση του πληθυσμού. Αυτό σημαίνει ότι ο πραγματικός αριθμός μπορεί να είναι ακόμη μεγαλύτερος, αν δεν περιοριστούν οι βασικοί παράγοντες κινδύνου. Κάπνισμα, αλκοόλ, παχυσαρκία, καθιστική ζωή χωρίς άσκηση, καρκινογόνες λοιμώξεις.
Τα στοιχεία της έκθεσης αντλήθηκαν από τη διεθνή βάση GLOBOCAN της IARC, που παρακολουθεί την επίπτωση και τη θνησιμότητα 34 μορφών καρκίνου σε 186 χώρες.
Οι συχνότερες και πιο επικίνδυνες μορφές
- Καρκίνος του πνεύμονα (1η θέση): Παραμένει ο συχνότερος και ο πλέον θανατηφόρος. Κατέγραψε 2,6 εκατομμύρια νέες διαγνώσεις (13% του συνόλου) και 1,9 εκατομμύρια θανάτους (σχεδόν 19% των συνολικών θανάτων από καρκίνο). Κύριος υπαίτιος παραμένει το κάπνισμα.
- Καρκίνος του μαστού (2η θέση): Σημείωσε 2,4 εκατομμύρια νέα περιστατικά και 694.000 θανάτους. Είναι ο συχνότερος καρκίνος και η πρώτη αιτία θανάτου από καρκίνο στις γυναίκες.
- Παχέος εντέρου (3η θέση σε διαγνώσεις, 2η σε θανάτους): Πάνω από 2 εκατομμύρια νέα περιστατικά και 918.000 θάνατοι.
- Στομάχου: Περίπου 980.000 νέες διαγνώσεις και 642.000 θάνατοι, με τα υψηλότερα ποσοστά να παρατηρούνται στην Ανατολική Ασία.
- Προστάτη: 2ος συχνότερος στους άνδρες, με 1,5 εκατομμύριο διαγνώσεις και 420.000 θανάτους (με δυσανάλογα υψηλή θνησιμότητα σε Καραϊβική και Υποσαχάρια Αφρική).
- Παγκρέατος: Αν και 11ος σε αριθμό περιστατικών, αποτελεί την 6η αιτία θανάτου με 491.000 θύματα, λόγω της υψηλής θνησιμότητάς του.
- Ήπατος: Προκάλεσε περίπου 732.000 θανάτους.
Η επιβίωση ενός ασθενούς δεν εξαρτάται μόνο από τη μορφή ή το στάδιο της νόσου, αλλά επηρεάζεται δραστικά από τη χώρα διαμονής και το επίπεδο πρόσβασης σε διαγνωστικά και θεραπευτικά μέσα.
Το 50% των θανάτων μπορεί να αποφευχθεί
Σύμφωνα με την έκθεση, σχεδόν οι μισοί θάνατοι από καρκίνο συνδέονται με τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου, ενώ ένα μεγάλο μέρος τους θα μπορούσε να αποφευχθεί μέσω της έγκαιρης διάγνωσης και θεραπείας.
Τι σημαίνει πρόληψη
Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι κάθε χώρα οφείλει να διαμορφώσει ένα προσαρμοσμένο εθνικό σχέδιο δράσης, με την πρόληψη να βρίσκεται στον πυρήνα του.
Η μείωση του κινδύνου επιτυγχάνεται με:
- Αποχή ή διακοπή του καπνίσματος
- Περιορισμό ή μηδενική κατανάλωση αλκοόλ
- Διατήρηση φυσιολογικού σωματικού βάρους
- Τακτική σωματική άσκηση
- Προστασία από επικίνδυνες λοιμώξεις
Καθοριστικής σημασίας είναι η συνεπής συμμετοχή στα προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου, ανάλογα με την ηλικία, το φύλο, το οικογενειακό ιστορικό και τις οδηγίες των γιατρών.
Σ. Αγγελάκη: Διαγνώσεις σε προχωρημένο στάδιο σε νεότερους
Μιλώντας στην «Π» για την επίπτωση του καρκίνου, η καθηγήτρια Παθολογικής Ογκολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, Σοφία Αγγελάκη, έχει επισημάνει ότι τα τελευταία χρόνια αυξάνονται οι διαγνώσεις σε ανθρώπους κάτω των 50 ετών (καρκίνος μαστού, πνεύμονα, παχέος εντέρου, παγκρέατος κ.ά.) και μάλιστα σε προχωρημένα στάδια.
Αναφερόμενη στην πρόληψη, σημείωσε ότι είναι «μεγάλη ιστορία» και εξήγησε ότι πρόληψη δεν σημαίνει μόνο «κάνω εξετάσεις κάθε χρόνο, για να προλάβω ένα πιθανό καρκίνο σε πρώιμο στάδιο», πρόληψη σημαίνει και ότι «ακολουθώ έναν υγιεινό τρόπο ζωής που με προφυλάσσει και περιλαμβάνει άσκηση, κανονικό σωματικό βάρος, προστασία από τον ήλιο και όχι κάπνισμα».
Τα στοιχεία δείχνουν ότι έχουμε κάθε χρόνο στη χώρα μας 7.000-8.000 νέες περιπτώσεις καρκίνου του πνεύμονα.
Όσον αφορά στον καρκίνο του πνεύμονα, η κυρία Αγγελάκη ανέφερε: «Τα προηγούμενα χρόνια ήταν μια νόσος που εμφανιζόταν στις ηλικίες 65-70, ενώ στις μέρες μας είναι η νόσος των 50αρηδων, κάτι πολύ ανησυχητικό.
Εξίσου ανησυχητικό είναι ότι αυξάνονται οι διαγνώσεις σε γυναίκες».
Το πρώτο που πρέπει να κάνει κάποιος για να μειώσει δραστικά τις πιθανότητες να αρρωστήσει, είναι να διακόψει το κάπνισμα.
Αλλά ακόμη κι αν νοσήσει, η διακοπή του καπνίσματος θα τον βοηθήσει πάρα πολύ στη θεραπεία.
Ο πνεύμονας δεν επιστρέφει ποτέ στην πρότερη κατάσταση, ωστόσο βελτιώνονται όλες οι παράμετροι στην υγεία του ασθενούς.
Εκείνοι που επιμένουν να καπνίζουν, αλλά και όσοι κάπνιζαν 1 πακέτο τσιγάρα για 20 και πλέον χρόνια, πρέπει να κάνουν κάθε χρόνο αξονική τομογραφία χαμηλής δόσης.
Με την εξέταση αυτή επιτυγχάνεται η διάγνωση του καρκίνου του πνεύμονα σε πρώιμο στάδιο και αυτό είναι καθοριστικής σημασίας για τη θεραπευτική αντιμετώπιση.
Ι. Μητρούσκα: «Το 1/3 όλων των καρκίνων οφείλονται στο κάπνισμα»
Το εντυπωσιακό πάντως είναι, σύμφωνα με τα διεθνή δεδομένα, ότι το 50% από εκείνους που νοσούν από καρκίνο, συνεχίζουν να καπνίζουν.
«Δυστυχώς, αυτά είναι τα νούμερα», είπε στην «Π» η Ιωάννα Μητρούσκα, πνευμονολόγος, διευθύντρια ΕΣΥ της Πνευμονολογικής Κλινικής του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Ηρακλείου.
Η ίδια σημείωσε ότι, σύμφωνα με τις μελέτες, όσοι συνεχίζουν το κάπνισμα έχουν χειρότερη ποιότητα ζωής και οι θεραπείες τους είναι λιγότερο αποτελεσματικές και έχουν περισσότερες παρενέργειες.
Σύμφωνα με τις επισημάνσεις της, «το 1/3 όλων των καρκίνων οφείλονται στο κάπνισμα».
Όπως είπε χαρακτηριστικά, «αν δούμε στην πλατεία Ελευθερίας 100 άτομα που καπνίζουν, οι 50 θα πεθάνουν από κάποιο νόσημα, καρδιά, καρκίνο, πνευμονοπάθεια κ.λπ. που σχετίζεται με το κάπνισμα».
Η γιατρός υπογραμμίζει ότι σήμερα υπάρχουν αποτελεσματικά φάρμακα για τη διακοπή του καπνίσματος και μάλιστα με ποσοστά επιτυχίας άνω του 80%, αν ο ασθενής παρακολουθείται από ειδικό.