Για πολλές δεκαετίες έχει επικρατήσει στην Ελλάδα η αντίληψη ότι οι σοβαρές και ιδιαίτερα απαιτητικές χειρουργικές επεμβάσεις, όπως οι επεμβάσεις καρδιάς, πρέπει να πραγματοποιούνται στα μεγάλα νοσοκομεία της Αθήνας ή, σε δεύτερο βαθμό, της Θεσσαλονίκης.
Πρόκειται, όμως, για μια αντίληψη που συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με τον διαχρονικό αθηνοκεντρισμό της χώρας. Η συγκέντρωση στην πρωτεύουσα των πολιτικών, οικονομικών και διοικητικών δραστηριοτήτων, καθώς και μεγάλων δημόσιων και ιδιωτικών νοσοκομειακών υποδομών, δημιούργησε την εντύπωση ότι εκεί βρίσκονται κατ’ ανάγκη και οι κορυφαίες ιατρικές υπηρεσίες.
Η πραγματικότητα, ωστόσο, έχει αλλάξει σημαντικά
Σήμερα, γιατροί με υψηλή εξειδίκευση, σημαντική κλινική εμπειρία και εκπαίδευση τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό επιλέγουν να δραστηριοποιηθούν στην περιφέρεια, προσφέροντας υπηρεσίες υψηλού επιπέδου στον τόπο όπου ζουν και δραστηριοποιούνται.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Κρήτη και ιδιαίτερα το Ηράκλειο, όπου λειτουργούν δημόσιες και ιδιωτικές δομές υγείας με εξειδικευμένο ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό, ικανό να αντιμετωπίσει ακόμη και ιδιαίτερα δύσκολα και απαιτητικά καρδιοχειρουργικά περιστατικά.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι η γεωγραφική θέση μιας κλινικής, αλλά η επιστημονική επάρκεια, η εμπειρία της χειρουργικής ομάδας, η οργάνωση της μονάδας, ο διαθέσιμος εξοπλισμός και, κυρίως, τα πραγματικά αποτελέσματα.
Υπάρχουν πράγματι «εξειδικευμένα κέντρα» στην Αθήνα;
Ένας δεύτερος μύθος που συχνά επηρεάζει τις επιλογές των ασθενών είναι η πεποίθηση ότι στην Αθήνα υπάρχουν εξειδικευμένα καρδιοχειρουργικά κέντρα, ενώ αντίστοιχες δυνατότητες δεν υπάρχουν στην περιφέρεια.
Η έννοια του εξειδικευμένου κέντρου, όπως χρησιμοποιείται διεθνώς με τους όρους Center of Excellence ή Specialized Center, αφορά μια υγειονομική δομή που επικεντρώνεται σε συγκεκριμένες κατηγορίες επεμβάσεων, διαθέτει ειδικά εκπαιδευμένο ιατρονοσηλευτικό προσωπικό και εφαρμόζει αυστηρά τυποποιημένα πρωτόκολλα φροντίδας.
Για παράδειγμα, ένα τέτοιο κέντρο μπορεί να είναι εξειδικευμένο αποκλειστικά στην επείγουσα χειρουργική αντιμετώπιση παθήσεων της αορτής.
Στην Ελλάδα, ωστόσο, δεν υπάρχουν θεσμοθετημένα καρδιοχειρουργικά «Centers of Excellence» με την έννοια που συναντά κανείς σε προηγμένα συστήματα υγείας του εξωτερικού, τα οποία να έχουν συγκεκριμένη θεσμική υπεροχή σε μια κατηγορία επεμβάσεων και να λειτουργούν ως κέντρα αναφοράς για ασθενείς από ολόκληρη τη χώρα.
Οι καρδιοχειρουργικές κλινικές, δημόσιες και ιδιωτικές, λειτουργούν κατά κανόνα ως γενικές καρδιοχειρουργικές μονάδες, αντιμετωπίζοντας ένα ευρύ φάσμα περιστατικών.
Η ανάγκη για διαφάνεια στα αποτελέσματα
Ένα ακόμη σημαντικό ζήτημα είναι η απουσία ενός ενιαίου, δημόσια προσβάσιμου εθνικού κλινικού μητρώου, στο οποίο να καταγράφονται με συστηματικό τρόπο ο αριθμός και το είδος των επεμβάσεων, καθώς και τα αποτελέσματα ανά χειρουργό, κλινική και νοσοκομείο.
Ένα τέτοιο μητρώο θα αποτελούσε σημαντικό εργαλείο όχι μόνο για την αξιολόγηση της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών, αλλά και για την ιατρική έρευνα, τη βελτίωση των πρακτικών και την προαγωγή της επιστήμης.
Ελλείψει μιας τέτοιας βάσης δεδομένων, οι ασθενείς συχνά ενημερώνονται για τις δυνατότητες και τα αποτελέσματα μιας κλινικής μέσα από την επικοινωνιακή πολιτική και τη διαφήμιση των ίδιων των νοσηλευτικών ιδρυμάτων. Άλλες φορές, η εικόνα που σχηματίζουν βασίζεται σε προσωπικές εμπειρίες άλλων ασθενών, συγγενών ή στις προτιμήσεις γιατρών άλλων ειδικοτήτων.
Έτσι, η αίγλη ενός μεγάλου νοσοκομείου ή η φήμη μιας πρωτεύουσας δεν θα πρέπει από μόνη της να αποτελεί κριτήριο επιλογής.
Γιατί έχει σημασία ο τόπος όπου χειρουργείται ο ασθενής;
Εφόσον υπάρχουν οι απαραίτητες υποδομές και μια έμπειρη και οργανωμένη καρδιοχειρουργική ομάδα, η δυνατότητα πραγματοποίησης της επέμβασης κοντά στον τόπο κατοικίας του ασθενούς προσφέρει σημαντικά πλεονεκτήματα.
1. Άμεση αντιμετώπιση σε επείγουσες καταστάσεις
Σε ένα επείγον και σοβαρό περιστατικό, η ύπαρξη εξειδικευμένης καρδιοχειρουργικής μονάδας σε κοντινή απόσταση μπορεί να επιτρέψει την ταχύτερη αντιμετώπιση, γεγονός που σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικό για την έκβαση του ασθενούς.
2. Αποφυγή της ταλαιπωρίας και των κινδύνων της μετακίνησης
Η μετάβαση στην Αθήνα ή σε άλλη πόλη μπορεί να απαιτεί πολύωρες οδικές διαδρομές ή αεροπορικά ταξίδια. Για έναν ασθενή που αντιμετωπίζει σοβαρό καρδιολογικό πρόβλημα, η άσκοπη μετακίνηση μπορεί να αποτελεί πρόσθετη επιβάρυνση.
3. Μείωση του οικονομικού κόστους
Η νοσηλεία στον τόπο διαμονής περιορίζει σημαντικά τα πρόσθετα έξοδα μετακίνησης, διαμονής και διατροφής, τόσο για τον ασθενή όσο και για τους συνοδούς του.
4. Άμεση μετεγχειρητική παρακολούθηση
Ο επανέλεγχος, η αλλαγή τραυμάτων, οι αιματολογικές και απεικονιστικές εξετάσεις και η γενικότερη μετεγχειρητική παρακολούθηση μπορούν να πραγματοποιούνται χωρίς την ανάγκη συνεχών ταξιδιών σε άλλη πόλη.
5. Άμεση αντιμετώπιση ενός απρόοπτου
Σε περίπτωση εμφάνισης κάποιου συμπτώματος ή μετεγχειρητικής επιπλοκής, ο ασθενής έχει τη δυνατότητα να μεταβεί γρήγορα στο νοσοκομείο και να επικοινωνήσει με την ομάδα που πραγματοποίησε την επέμβαση.
Αντίθετα, όταν ένας ασθενής χειρουργείται σε μεγάλη απόσταση από τον τόπο κατοικίας του, ενδεχόμενη επιπλοκή μετά την επιστροφή του μπορεί να απαιτήσει την αντιμετώπισή του από έναν τοπικό γιατρό, ο οποίος ενδέχεται να μην έχει άμεση και πλήρη εικόνα των λεπτομερειών της αρχικής επέμβασης.
6. Λιγότερη ταλαιπωρία μετά την επέμβαση
Μετά από μια μεγάλη καρδιοχειρουργική επέμβαση, ο οργανισμός χρειάζεται χρόνο για να ανακάμψει. Η αποφυγή πολύωρων μετακινήσεων αμέσως μετά το εξιτήριο αποτελεί σημαντικό πρακτικό πλεονέκτημα.
7. Συνεργασία με τον θεράποντα ιατρό
Η άμεση επικοινωνία του καρδιοχειρουργού με τον προσωπικό ή θεράποντα ιατρό του ασθενούς διευκολύνει σημαντικά τη συνέχεια της φροντίδας.
8. Οικείο περιβάλλον και ταχύτερη επαναφορά
Η παραμονή στο οικείο περιβάλλον πριν από την επέμβαση και, κυρίως, η δυνατότητα άμεσης επιστροφής στο σπίτι μετά το εξιτήριο μπορούν να συμβάλουν θετικά στην ψυχολογική και πρακτική αποκατάσταση του ασθενούς.
9. Η παρουσία της οικογένειας
Η ψυχολογική και συναισθηματική υποστήριξη από συγγενείς και φίλους αποτελεί σημαντικό παράγοντα κατά τη διάρκεια της νοσηλείας. Ο ασθενής βρίσκεται κοντά στο υποστηρικτικό του δίκτυο, μειώνοντας το αίσθημα άγχους, ανασφάλειας και απομόνωσης που μπορεί να προκαλέσει η νοσηλεία σε μια άγνωστη πόλη.
Η περίπτωση της Creta InterClinic
Στην Κρήτη, χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Καρδιοχειρουργική Κλινική της Creta InterClinic, η οποία λειτουργεί από το 2003 και από το 2009 με τη σημερινή της μορφή.
Η κλινική δημιουργήθηκε και οργανώθηκε με καρδιοχειρουργικές προδιαγραφές του Πανεπιστημίου του Mainz και στελεχώνεται από καρδιοχειρουργούς με πολύ μεγάλη κλινική εμπειρία, καλύπτοντας ένα ευρύ φάσμα καρδιοχειρουργικών επεμβάσεων, τόσο προγραμματισμένων όσο και επειγόντων.
Διαθέτει σύγχρονο εξοπλισμό για το χειρουργείο, τη μονάδα εντατικής θεραπείας και τη νοσηλευτική φροντίδα, ενώ η αντιμετώπιση των καρδιοχειρουργικών περιστατικών υποστηρίζεται από έμπειρο και κατάλληλα εκπαιδευμένο προσωπικό.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που αναφέρονται από την καρδιοχειρουργική ομάδα, μέχρι σήμερα έχουν πραγματοποιηθεί περισσότερες από 5.000 καρδιοχειρουργικές επεμβάσεις, ενώ αναφέρεται θνητότητα που δεν ξεπερνά το 1%.
Τα στοιχεία αυτά, εφόσον παρουσιάζονται με βάση σαφώς καθορισμένα κριτήρια και συγκρίνονται με αντίστοιχες διεθνείς σειρές, αποτελούν σημαντικό δείκτη της εμπειρίας και της αποτελεσματικότητας μιας καρδιοχειρουργικής ομάδας.
Συμπερασματικά
Η επιλογή πρέπει να βασίζεται στην ποιότητα και όχι στη γεωγραφία
Η εξέλιξη της ιατρικής και η ανάπτυξη σύγχρονων νοσοκομειακών υποδομών στην περιφέρεια δημιουργούν μια νέα πραγματικότητα.
Ο ασθενής δεν θα πρέπει να επιλέγει πού θα χειρουργηθεί αποκλειστικά με βάση τη γεωγραφική θέση μιας κλινικής ή τη φήμη μιας μεγάλης πόλης. Η επιλογή θα πρέπει να βασίζεται στην εμπειρία της χειρουργικής ομάδας, την οργάνωση της μονάδας, τις υποδομές, την ασφάλεια, την ποιότητα της μετεγχειρητικής φροντίδας και, κυρίως, τα τεκμηριωμένα αποτελέσματα.
Η καρδιοχειρουργική δεν είναι υπόθεση γεωγραφίας. Είναι υπόθεση επιστημονικής γνώσης, εμπειρίας, οργάνωσης, συνεργασίας και ποιότητας.
Και όταν όλες αυτές οι προϋποθέσεις πληρούνται, η δυνατότητα του ασθενούς να λάβει υψηλού επιπέδου καρδιοχειρουργική φροντίδα στον τόπο διαμονής του δεν αποτελεί απλώς μια εναλλακτική επιλογή. Αποτελεί ένα σημαντικό πλεονέκτημα για τον ίδιο, την οικογένειά του και τη συνολική πορεία της αποκατάστασής του.