Πολλοί από εμάς θυμόμαστε τα 20 ως μια εποχή φαινομενικά ατελείωτης ενέργειας. Μπορούσαμε να μένουμε ξύπνιοι μέχρι αργά, να κοιμόμαστε λίγο, να συνδυάζουμε τη δουλειά με την κοινωνική ζωή και να λειτουργούμε κανονικά την επόμενη μέρα. Πλησιάζοντας τα 40, αυτή η ευκολία συχνά εξαφανίζεται. Η κόπωση παραμένει. Η ανάκαμψη διαρκεί περισσότερο. Μπορεί να νιώθουμε ότι το σώμα μας σιγά – σιγά δυσκολεύεται να ανταποκριθεί στον ίδιο ρυθμό.
Μοιάζει με την αφετηρία μιας αναπόφευκτης καθοδικής πορείας. Ωστόσο, η βιολογία έχει άλλη άποψη, επισημαίνει σε άρθρο της στο The Conversation η Michelle Spear, καθηγήτρια Ανατομίας, στο Πανεπιστήμιο Bristol. Η εξάντληση που νιώθουν πολλοί στα 40 τους δεν είναι απλώς ένα σημάδι γήρανσης. Αντίθετα, αντανακλά μια σειρά από μικρές, βιολογικές αλλαγές που έρχονται σε «σύγκρουση» με την πιο απαιτητική φάση της ενήλικης ζωής. Το σημαντικό, ωστόσο, είναι ότι αυτή η πτωτική τάση δεν είναι απαραίτητο να συνεχιστεί τις επόμενες δεκαετίες.
Η αστείρευτη ενέργεια των 20
Στην αρχή της ενήλικης ζωής, πολλά συστήματα που υποστηρίζουν την ενέργεια φτάνουν στο αποκορύφωμά τους ταυτόχρονα.
➢ Η μυϊκή μάζα είναι φυσικά υψηλή, ακόμη και χωρίς τακτική άσκηση. Επειδή οι μύες είναι μεταβολικά ενεργός ιστός, βοηθούν στη ρύθμιση του σακχάρου στο αίμα και μειώνουν την προσπάθεια που απαιτείται για τις καθημερινές κινήσεις. Με απλά λόγια, όταν έχουμε περισσότερους μυς, όλα απαιτούν λιγότερη ενέργεια – ακόμη και σε κατάσταση ηρεμίας.
➢ Τα «εργοστάσια» ενέργειας του σώματος, τα μιτοχόνδρια, είναι άφθονα και αποδοτικά. Μετατρέπουν τα τρόφιμα σε αξιοποιήσιμη ενέργεια, με σχετικά λίγα απόβλητα ή φλεγμονή.
➢ Ο ύπνος λειτουργεί επίσης υπέρ μας. Ακόμη κι όταν είναι σύντομος, ο εγκέφαλος τείνει να παράγει περισσότερο βαθύ ύπνο, που συνδέεται στενότερα με τη φυσική αποκατάσταση και αναγέννηση.
➢ Οι ορμόνες, επιπροσθέτως, ακολουθούν προβλέψιμους ημερήσιους ρυθμούς. Η κορτιζόλη, η μελατονίνη, η αυξητική ορμόνη και οι ορμόνες φύλου αυξομειώνονται με συντονισμένο τρόπο, βοηθώντας την ενέργεια να παραμείνει σταθερή καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας.
Συνολικά, αυτά τα συστήματα κάνουν την ενέργεια στα 20 να μοιάζει αστείρευτη. Μπορεί να πιέζετε το σώμα σας, χωρίς ιδιαίτερες επιπτώσεις.
Γιατί τα 40 μοιάζουν εξαντλητικά
Στα μέσα της ζωής, μικρές αλλαγές αρχίζουν να συσσωρεύονται.
➣ Η μυϊκή μάζα μειώνεται σταδιακά από τα τέλη της δεκαετίας των 30 και μετά, εκτός αν διατηρείται ενεργά. Η απώλεια είναι ανεπαίσθητη, αλλά τα αποτελέσματά της δεν είναι. Με λιγότερους μυς, οι καθημερινές κινήσεις γίνονται σιωπηλά πιο ενεργοβόρες.
➣ Τα μιτοχόνδρια εξακολουθούν να παράγουν ενέργεια, αλλά το κάνουν με λιγότερη αποτελεσματικότητα. Στα 20, ο κακός ύπνος ή το άγχος αντισταθμίζονται ευκολότερα. Στα 40, η αναποτελεσματικότητα γίνεται πιο εμφανής και η ανάκαμψη απαιτεί περισσότερη προσπάθεια.
➣ Ο ύπνος αλλάζει επίσης. Ο βαθύς ύπνος μειώνεται και η κόπωση αρχίζει να γίνεται συσσωρευτική και όχι περιστασιακή.
➣ Οι ορμονικές αλλαγές, ιδιαίτερα για τις γυναίκες, παίζουν επίσης ρόλο. Το πρόβλημα δεν είναι απλώς τα χαμηλότερα επίπεδα ορμονών, αλλά η πιο απρόβλεπτη συμπεριφορά τους. Ο οργανισμός αντιμετωπίζει καλύτερα τα σταθερά χαμηλά από τα κυμαινόμενα επίπεδα, τα οποία διαταράσσουν τον ύπνο, τη ρύθμιση της θερμοκρασίας και τους καθημερινούς ενεργειακούς ρυθμούς.
➣ Ταυτόχρονα, οι ψυχικές απαιτήσεις συχνά κορυφώνονται. Η μέση ηλικία είναι συνήθως μια περίοδος γνωστικής και συναισθηματικής φόρτισης: Ηγετικοί ρόλοι, ευθύνες, φροντίδα και συνεχής λήψη αποφάσεων. Το εκτελεστικό κέντρο του εγκεφάλου εργάζεται σκληρότερα, ακόμη και μόνο για να διατηρήσει την ίδια απόδοση. Η ψυχική πολυδιεργασία μπορεί να εξαντλήσει την ενέργεια τόσο αποτελεσματικά όσο η σωματική εργασία.
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο τα 40 μοιάζουν απαιτητικά. Η βιολογική αποδοτικότητα αρχίζει να μεταβάλλεται ακριβώς τη στιγμή που η ζωή απαιτεί τα μέγιστα.
Πώς μπορούμε να «ξανανιώσουμε»
Η τρίτη ηλικία συχνά θεωρείται ως συνέχεια της παρακμής της μέσης ηλικίας, αλλά πολλοί άνθρωποι βιώνουν κάτι διαφορετικό. Τα ορμονικά συστήματα συχνά σταθεροποιούνται εκ νέου, μετά από περιόδους μετάβασης. Οι απαιτήσεις της καθημερινότητας μπορεί να απλοποιηθούν. Η εμπειρία αντικαθιστά τη συνεχή ενεργή λήψη αποφάσεων, μειώνοντας το γνωστικό φορτίο. Ο ύπνος δεν επιδεινώνεται αναπόφευκτα με την ηλικία. Όταν τα επίπεδα άγχους μειώνονται και οι ρουτίνες προστατεύονται, η ποιότητα του ύπνου μπορεί να βελτιωθεί – ακόμα και αν ο συνολικός χρόνος ύπνου μειωθεί.
Το σημαντικότερο είναι ότι οι μύες και τα μιτοχόνδρια παραμένουν εκπληκτικά προσαρμόσιμα μέχρι τα τελευταία χρόνια της ζωής. Η ενδυνάμωση των μυών σε άτομα ηλικίας 60 και 70 ετών μπορεί να αποκαταστήσει τους μύες, να βελτιώσει τη μεταβολική υγεία και να αυξήσει την ενεργητικόητα μέσα σε λίγους μήνες.
Η μετέπειτα ζωή μπορεί να μην προσφέρει απεριόριστη ενέργεια, αλλά συχνά προσφέρει κάτι εξίσου πολύτιμο: Προβλεψιμότητα.
Μια πιο αισιόδοξη οπτική
Κατά τη διάρκεια της ενήλικης ζωής, η ενέργεια μεταβάλλεται. Πολλοί τείνουν να πιστεύουν ότι από τη στιγμή που η κόπωση γίνεται αισθητή, η κατάσταση θα χειροτερεύει διαρκώς. Από ανατομική άποψη, όμως, αυτό δεν ισχύει.
Η κόπωση των 40 είναι περισσότερο αποτέλεσμα της αναντιστοιχίας μεταξύ βιολογίας και απαιτήσεων: Μικρές μειώσεις στην αποδοτικότητα που συγκρούονται με μια πολυάσχολη και πιο απαιτητική φάση ζωής.
Τα καλά νέα δεν είναι ότι μπορούμε να επιστρέψουμε στην ενέργεια των 20. Η εξάντληση της μέσης ηλικίας είναι απλώς ένα σημάδι ότι οι κανόνες έχουν αλλάξει και ότι, με τις σωστές προσαρμογές, τα αποθέματα ενέργειας θα επαρκούν και για τα επόμενα χρόνια.