Ο Ότζι ή ‘Ανθρωπος των Πάγων συναρπάζει τους επιστήμονες, καθώς αποτελεί την παλαιότερη γνωστή και καλύτερα διατηρημένη φυσική μούμια ενός άνδρα που ανακαλύφθηκε στις ‘Αλπεις και χρονολογείται πριν από περίπου 5.300 χρόνια. Νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό «Microbiome», παρέχει μια λεπτομερή εικόνα του μικροβιώματός του.
Πρόκειται για μια εκτεταμένη έρευνα, στο πλαίσιο της οποίας οι ερευνητές, με επικεφαλής τον ιταλικό ερευνητικό οργανισμό «Eurac Research», ανέλυσαν πάγο από την επιφάνεια της μούμιας, καθώς και λιωμένο νερό από το εσωτερικό της, ενώ συνέλεξαν πολυάριθμα δείγματα με τη μέθοδο του επιχρίσματος. Παράλληλα, αξιοποιήθηκαν δεδομένα από εντερικό ιστό και περιεχόμενο του στομάχου που είχαν συγκεντρωθεί σε προηγούμενες μελέτες. Οι ερευνητές εξέτασαν επίσης δείγμα εδάφους από το σημείο όπου βρέθηκε ο Ότζι, το οποίο είχε συλλεχθεί και καταψυχθεί κατά την ανάσυρσή του το 1991, προκειμένου να εντοπίσουν πιθανές περιβαλλοντικές επιρροές.
Χρησιμοποιώντας μια ποικιλία δειγμάτων και μεθόδων, οι ερευνητές κατάφεραν να διακρίνουν ποιοι μικροοργανισμοί υπήρχαν ήδη στο σώμα του Ότζι όσο ήταν εν ζωή και ποιοι το αποίκισαν μετά τον θάνατό του, τόσο κατά την παραμονή του στον παγετώνα όσο και κατά τις περισσότερες από τρεις δεκαετίες συντήρησής του.
Η ομάδα κατάφερε να ταυτοποιήσει γενετικό υλικό από το αρχικό μικροβίωμα του εντέρου τόσο στον εντερικό σωλήνα όσο και στο περιεχόμενο του στομάχου. Το μικροβίωμα αυτό, που είχε περιγραφεί για πρώτη φορά σε μελέτη του 2019 σε συνεργασία με το Eurac Research, παρουσιάζει αξιοσημείωτες ομοιότητες με τα ελάχιστα γνωστά παραδείγματα εντερικής χλωρίδας πρώιμων ανθρώπινων πληθυσμών. Τέτοια βακτήρια σπάνια απαντώνται στο έντερο των σύγχρονων ανθρώπων που ζουν σε βιομηχανοποιημένες κοινωνίες. Ο Ότζι προσφέρει, επομένως, μια σπάνια ματιά στο μικροβιακό παρελθόν της ανθρωπότητας.
«Μούμια, ένα δυναμικό βιολογικό σύστημα»
Ένα εκπληκτικό εύρημα ήταν η παρουσία ειδών ζυμομυκήτων προσαρμοσμένων στο ψύχος, που πιθανότατα προέρχονται από το παγετώδες περιβάλλον και εξακολουθούν να υπάρχουν στο σώμα του Ότζι μέχρι σήμερα.
Οι νεοανακαλυφθέντες ζυμομύκητες απομονώθηκαν από δείγματα δέρματος, λιωμένου νερού από το εσωτερικό της μούμιας και περιεχομένου του στομάχου. Πρόκειται για ιδιαίτερα εξειδικευμένους οργανισμούς που έχουν προσαρμοστεί σε χαμηλές θερμοκρασίες. Γενετικές αναλύσεις αποκάλυψαν συγγένεια με στελέχη που απαντώνται σε εξαιρετικά ψυχρές περιοχές, όπως η Ανταρκτική. Το εύρημα αυτό υποδηλώνει ότι οι ζυμομύκητες προέρχονται από το παγετώδες περιβάλλον και ενδέχεται να συνδέονται με τη μούμια εδώ και χιλιάδες χρόνια.
Οι ερευνητές εντόπισαν τόσο έντονα υποβαθμισμένο (αρχαίο) όσο και καλά διατηρημένο (σύγχρονο) DNA των μυκήτων. Αυτό δείχνει ότι οι μικροοργανισμοί αυτοί δεν αποτελούν απλώς απομεινάρια του παρελθόντος, αλλά εξακολουθούν να επιβιώνουν υπό τις σημερινές συνθήκες διατήρησης, στους -6 βαθμούς Κελσίου και σε περιβάλλον υψηλής υγρασίας, πιθανότατα σε λανθάνουσα κατάσταση.
«Βλέπουμε μια συνέχεια εδώ. Αυτοί οι ζυμομύκητες συνόδευσαν τον Ότζι στο μακρύ ταξίδι του μέσα στους αιώνες», εξηγεί ο Φρανκ Μάιξνερ, διευθυντής του Ινστιτούτου Μελετών Μούμιας του Eurac Research. Σύμφωνα με τον ίδιο, το εύρημα καταδεικνύει ότι η μούμια «δεν αποτελεί ένα στατικό κατάλοιπο του παρελθόντος, αλλά ένα δυναμικό βιολογικό σύστημα».
Η μελέτη έδειξε επίσης ότι παλαιότερες μέθοδοι συντήρησης ίσως ευνόησαν ακούσια την ανάπτυξη ορισμένων μικροοργανισμών. Συγκεκριμένα, τρεις από τους τέσσερις ζυμομύκητες διαθέτουν τη γενετική ικανότητα να διασπούν τη φαινόλη, μια ουσία που χρησιμοποιήθηκε μετά την ανάσυρση του Ότζι για την απομάκρυνση μυκήτων από την επιφάνεια της μούμιας και ενδεχομένως λειτούργησε ως πηγή τροφής για αυτούς.
Οι ανθεκτικοί στο κρύο ζυμομύκητες ενδέχεται να παρουσιάζουν ενδιαφέρον για βιομηχανικές εφαρμογές, σύμφωνα με τους ερευνητές. Οι μικροοργανισμοί που έχουν προσαρμοστεί στο ψύχος θα μπορούσαν, για παράδειγμα, να αξιοποιηθούν σε ενεργειακά αποδοτικές βιομηχανικές διεργασίες, όπως η ζύμωση σε χαμηλές θερμοκρασίες.