Σαν σήμερα πριν από 128 χρόνια οι Τούρκοι αιματοκύλησαν το Ηράκλειο. Ήταν 25 Αυγούστου του 1898. Σήμερα 25 Αυγούστου 2026 και ακόμη συζητάμε για τις ελληνοτουρκικές σχέσεις, που ξαφνικά από τα «ήρεμα νερά» περάσαμε στα ταραγμένα… και πλέον βλέπουμε μπροστά μας μεγάλη θαλασσοταραχή στο Αιγαίο το φθινόπωρο!
Και η πρόκληση αυτή από την Τουρκία δεν είναι μόνο προς την Ελλάδα. Φαίνεται ότι έχει θελήσει να ενοχλεί και το Ισραήλ, αλώνοντας τη Συρία που την ελέγχει πλήρως, σαν να θέλει να πάρει και την Ιερουσαλήμ. Το ερώτημα είναι τώρα το εξής: Τι κάνει η Ελλάδα απέναντι σε αυτή την τακτική της Τουρκίας; Υπάρχει απάντηση;
Η Κυβέρνηση έχει ήδη στείλει τα μηνύματά της στη γείτονα χώρα που εγκαινίασε ένα νέο σχέδιο αναθεωρητισμού, θέλοντας να αποκτήσει γεωπολιτικό και γεωστρατηγικό βάθος μετά τις συμφωνίες με τις ΗΠΑ. Ο υπουργός Εξωτερικών Γ. Γεραπετρίτης μίλησε για επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια.
Και το ποιο βασικό ερώτημα είναι το εξής: Θα υπάρχει κλιμάκωση από πλευράς της Τουρκίας το επόμενο διάστημα; Και σε ποιο επίπεδο; Κλιμάκωση επί του πεδίου ή μόνο σε επίπεδο προκλήσεων; Τρεις ειδικοί μιλούν και απαντούν στην «Π» για τη νέα περίοδο στην οποία έχουν περιέλθει οι ελληνοτουρκικές σχέσεις και τι να περιμένουμε ως Έλληνες να εξελιχθεί στο Αιγαίο.
Ο καθηγητής Διεθνούς Πολιτικής στο Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης του Πανεπιστημίου Κρήτης, Δημήτρης Ξενάκης, σχολιάζει χαρακτηριστικά ότι η απάντηση της Ελλάδας στις τουρκικές διεκδικήσεις που επανεμφανίζονται είναι η ενίσχυση της αμυντικής θωράκισης και οι σαφείς κόκκινες γραμμές, ενώ αναφέρει ότι η Συμφωνία των Αθηνών αποδεικνύεται πλέον ότι ήταν εξ αρχής προβληματική.
Ο διεθνολόγος Θρασύβουλος Ευτυχίδης εκτιμά ότι η Τουρκία θα κλιμακώσει τις προκλήσεις αλλά χωρίς πολεμικό επεισόδιο, τονίζοντας χαρακτηριστικά ότι επιστρέψαμε στα Ίμια, δηλαδή στον Ιανουάριο του 1996, καθώς η Ελλάδα άφηνε χώρο στην Τουρκία -θέλοντας να διατηρήσει τα «ήρεμα νερά»- και δεν προχώρησε από χρόνια στην επέκταση των 12 ν.μ. και την ανακήρυξη ΑΟΖ, ενώ ο πτέραρχος ε.α. Αθανάσιος Παπανικολάου είπε ότι δεν αποκλείει επεισόδιο επί του πεδίου όταν προχωρήσει η πόντιση του καλωδίου από τη γαλλική εταιρεία με την οποία υπάρχει συμφωνία, ενώ τόνισε ότι πλέον η Τουρκία δείχνει τον αναθεωρητισμό της και προς το Ισραήλ.
Το «θερμό» φθινόπωρο και η αντίδραση της Αθήνας
Ένα «θερμό» φθινόπωρο προμηνύεται στις ελληνοτουρκικές σχέσεις λόγω των τουρκικών προκλήσεων και της πρόθεσης της Άγκυρας να νομοθετήσει το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» τον Οκτώβριο.
Ο υπουργός Εξωτερικών Γιώργος Γεραπετρίτης ξεκαθάρισε ότι η Ελλάδα είναι απολύτως έτοιμη για κάθε σενάριο, τονίζοντας πως οποιαδήποτε απόπειρα προσβολής των κυριαρχικών δικαιωμάτων της χώρας θα αντιμετωπιστεί με κάθε πρόσφορο μέσο.
Παράλληλα, άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο επέκτασης των χωρικών υδάτων στα 12 ναυτικά μίλια νοτίως της Κρήτης, επισημαίνοντας ότι πρόκειται για αναφαίρετο δικαίωμα που η Ελλάδα διατηρεί να ασκήσει μονομερώς.
Αναλυτές εκτιμούν πως η περίοδος των «ήρεμων νερών» στο Αιγαίο έχει παρέλθει, ενώ ο υφυπουργός Εξωτερικών Τάσος Χατζηβασιλείου επιβεβαίωσε ότι το ΥΠΕΞ θα προχωρήσει στις αναγκαίες διπλωματικές ενέργειες. Παράλληλα, ο καθηγητής Πέτρος Λιάκουρας εκτιμά ότι οι τουρκικές αντιδράσεις για τα θαλάσσια πάρκα λειτούργησαν ως προπομπός των επόμενων κινήσεων της γείτονος χώρας.
Στο πλαίσιο αυτό, η Αθήνα προετοιμάζεται για την αντίδραση της Τουρκίας ενόψει της προγραμματισμένης για τον Σεπτέμβριο επανέναρξης των ερευνών για την πόντιση του ηλεκτρικού καλωδίου GSI, που θα συνδέει την Κρήτη με την Κύπρο. Το έργο έχει αναληφθεί από τη γαλλική Meridian, με συμμετοχή της Nexans στην κατασκευή, και φέρει την επαναβεβαιωμένη στήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΞΕΝΑΚΗΣ, ΚΑΘΗΓΗΤΗΣ ΔΙΕΘΝΟΥΣ ΠΟΛΙΤΙΚΗΣ ΣΤΟ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟ ΚΡΗΤΗΣ
«Χρειάζεται ενίσχυση αμυντικής θωράκισης και σαφείς κόκκινες γραμμές»
«Οι πρόσφατες αρνητικές μετατοπίσεις και η αναζωπύρωση της ρητορικής έντασης στις ελληνοτουρκικές σχέσεις αποδεικνύουν ότι τα “ήρεμα νερά” στη διπλωματία είναι εύθραυστα όταν λείπει η προσήλωση στο Διεθνές Δίκαιο, καθιστώντας αναγκαία μια στιβαρή στρατηγική αποτροπής και πολιτικού ρεαλισμού από την πλευρά της Αθήνας.
Η Συμφωνία των Αθηνών ήταν εξ αρχής προβληματική για την Ελλάδα, δίνοντας τη δυνατότητα στην Τουρκία να ελιχθεί στους ευρωπαϊκούς και νατοϊκούς εταίρους μας. Έχουμε υποχώρηση του θετικού κλίματος και επανεμφάνιση πάγιων τουρκικών διεκδικήσεων, κάνοντας αναγκαία την ενίσχυση της αμυντικής θωράκισης και σαφείς κόκκινες γραμμές».
ΘΡΑΣΥΒΟΥΛΟΣ ΕΥΤΥΧΙΔΗΣ, ΔΙΕΘΝΟΛΟΓΟΣ
«Γυρίσαμε στην εποχή των Ιμίων…»
Ο διεθνολόγος Θρασύβουλος Ευτυχίδης, μιλώντας στη «Π», είπε ότι η περίοδος των «ήρεμων νερών» που η Ελλάδα επεδίωκε ήταν μια αστεία περίοδος που απλώς άφηνε την Τουρκία να διεκδικεί ό,τι ήθελε, πως πρέπει να ασκηθούν τα κυριαρχικά δικαιώματα έστω και τώρα (επέκταση στα 12 ν.μ. και ΑΟΖ), καθώς αυτή τη στιγμή έχουμε επιστρέψει στην εποχή των Ιμίων! Ωστόσο, ανέφερε ότι δεν περιμένει πολεμικό επεισόδιο, αλλά κλιμάκωση των προκλήσεων. Συγκεκριμένα ανέφερε:
«Η Τουρκία δεν έχει αλλάξει. Έχει μόνιμη αναθεωρητική πολιτική και πολιτική διεκδίκησης και αλλαγής του status quo στο Αιγαίο. Ουσιαστικά αμφισβητώντας την υφαλοκρηπίδα των νησιών, διεκδικεί το μισό Αιγαίο.
Προφανέστατα είναι παράνομο, σύμφωνα με τη Συνθήκη για το Δίκαιο της Θάλασσας του Montego Bay, όμως εφόσον δεν έχουμε προχωρήσει ούτε στη χάραξη γραμμών βάσεως, ούτε στην επέκταση των χωρικών υδάτων στα 12 ν.μ., ούτε στην ανακήρυξη ΑΟΖ που είναι μονομερές και κυριαρχικό δικαίωμα, αφήνουμε χώρο στην Τουρκία να διεκδικεί.
Πρακτικά η Ελλάδα έχει την ισχύ, έχει κυριαρχικά δικαιώματα και θα πρέπει να περάσει στην άσκησή τους. Η αναφορά μόνο στο Διεθνές Δίκαιο, χωρίς να ασκεί τα δικαιώματά της η χώρα μας, δημιουργεί προβλήματα με την αναθεωρητική γείτονα χώρα. Δεν εκτιμώ ότι θα υπάρξει περαιτέρω κλιμάκωση.
Γυρίσαμε, όμως, εκεί όπου ήμασταν το 1996 με τα Ίμια. Εκτιμώ ότι η Τουρκία δεν θα προκαλέσει πολεμικό επεισόδιο, όμως όσο της αφήνουμε χώρο, θα κλιμακώνει τις προκλήσεις. Η περίοδος των “ήρεμων νερών” ήταν αστεία! Ένα τεράστιο λάθος εξωτερικής πολιτικής της χώρας μας, γιατί ουσιαστικά “ξελασπώναμε” την Τουρκία για να διεκδικεί σε διάφορα ζητήματα ακόμη και κονδύλια από την Ευρώπη και ήταν τεράστιο λάθος και φαίνεται τώρα αυτό.
Όμως, ελπίζω να αποκατασταθεί εδώ που έχουμε φτάσει. Την Τουρκία φαίνεται ότι δεν την ενδιαφέρει η ευρωπαϊκή προοπτική, θα ήθελε να είναι στο SAFE, πουλάει όπλα σε άλλες χώρες όπως τη Σαουδική Αραβία. Θεωρεί ότι η σχέση με τις ΗΠΑ θα αυξήσει το γεωστρατηγικό και γεωπολιτικό της βάθος, όμως δεν συμβαίνει αυτό πραγματικά. Δεν μπορεί να υπάρξει κάτι τέτοιο σε καμιά περίπτωση».
ΑΘΑΝΑΣΙΟΣ ΠΑΠΑΝΙΚΟΛΑΟΥ, ΠΤΕΡΑΡΧΟΣ Ε.Α.
«Ενδεχομένως να έχουμε αναταράξεις και επί του πεδίου…»
«Πράγματι υπάρχει αλλαγή συμπεριφοράς της Τουρκίας που οδηγεί από τα ήρεμα στα ταραγμένα νερά. Η Τουρκία με τις συνεχείς και κλιμακούμενες προκλήσεις της, όπως τα Θαλάσσια Πάρκα που δεν περιορίζονται σε χωρικά αλλά σε διεθνή ύδατα που δεν έχουν οριοθετηθεί και αναφερόμενη σε “γκρίζες” ζώνες, αλλά και οι συνεχείς παραβιάσεις στον εναέριο χώρο -αλλά και στη θάλασσα από τους Τούρκους αλιείς- δημιουργούν ανησυχία και μια κατάσταση που προσπαθεί να διαμορφώσει η Τουρκία στο Αιγαίο.
Επίσης ο τρόπος που αντιμετωπίζει η Τουρκία τις σχέσεις Ελλάδας-Ισραήλ και την Τριμερή Ελλάδα-Κύπρου-Ισραήλ, ενώ έχει υπογράψει τη Συμφωνία της Μέκκας με όρους ΝΑΤΟ, είναι προκλητικός.
Αυτές οι προκλήσεις υπάρχουν και απέναντι στην Κύπρο. Βλέπουμε την Τουρκία τώρα να εμφανίζεται και στη Συρία και να προκαλεί και το Ισραήλ που ελέγχει τη δεύτερη και το Ισραήλ δεν το ανέχεται. Ακολουθεί μια νέα αναθεωρητική τακτική η Τουρκία και αν ψηφιστεί και το περίφημο νομοσχέδιο της “Γαλάζιας Πατρίδας” τον Οκτώβριο, ενδεχομένως να έχουμε και επί του πεδίου αναταράξεις.
Και αν η Τουρκία αντιδράσει και στο καλώδιο με τη γαλλική εταιρεία, η Ελλάδα θα πρέπει να διαφυλάξει με δυνάμεις τα κυριαρχικά της δικαιώματα. Θα πρέπει να είμαστε προετοιμασμένοι. Η Κυβέρνηση πήρε τα μηνύματα και είχαμε δηλώσεις, ξεκαθαρίζοντας τη στάση της Ελλάδας αν προκύψει θέμα. Η μόνη λύση για σοβαρό μήνυμα προς Τουρκία είναι να προχωρήσει η Ελλάδα στην επέκταση στα 12 ν.μ. Και δεν έχει περιθώρια η Τουρκία να αντιδράσει. Κάποτε επιτέλους πρέπει να γίνει. Ήρθε η ώρα».