Πώς θα σας φαινόταν αν εκεί που μένατε, τα πάντα -η εργασία, τα πάρκα, τα καταστήματα, τα εστιατόρια ή το σχολείο των παιδιών- ήταν προσβάσιμα μέσα σε λίγα λεπτά με τα πόδια και με ποδήλατο; H ιδέα της «Πόλης των 15 Λεπτών» δεν είναι καινούρια, γεννήθηκε ως απάντηση στις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι σύγχρονες μεγαλουπόλεις: την κυκλοφοριακή συμφόρηση, τη ρύπανση, την απομόνωση και την έντονη εξάρτηση από το αυτοκίνητο.
Η πρωτοβουλία αναπτύχθηκε από τον Γάλλο αρχιτέκτονα και πολεοδόμο Carlos Moreno και παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 2016 στο πλαίσιο των «Έξυπνων Πόλεων».
Ο πολεοδόμος πήρε ιδέες για τη θεωρία του από τον Έλληνα μαθηματικό, γνωστό για το έργο του στην αστική θερία και αρχιτεκτονική, Νίκο Σαλίγκαρο, καθηγητή στο Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Σαν Αντόνιο.
Ο Moreno υποστήριξε ότι η μετατροπή των πόλεων σε πιο «ανθρώπινες» και «προσιτές» περιοχές είναι απαραίτητη για την ενίσχυση της βιωσιμότητας και της κοινωνικής συνοχής. Ο εμπνευστής και δημιουργός του μοντέλου τιμήθηκε το 2021 για τη δημιουργία του concept, με το διεθνές βραβείο για το αρχιτεκτονικό επίτευγμα Obel.
Μιλώντας στο Ted-X το 2020, ο Moreno θα σκιαγραφούσε τα τρία βασικά χαρακτηριστικά της «Πόλης των 15 Λεπτών»:
- Πρώτον, ο ρυθμός της πόλης πρέπει να ακολουθεί τους ανθρώπους, όχι τα αυτοκίνητα.
- Δεύτερον, κάθε τετραγωνικό μέτρο πρέπει να εξυπηρετεί πολλούς διαφορετικούς σκοπούς.
- Τέλος, οι γειτονιές πρέπει να σχεδιάζονται έτσι ώστε να μπορούμε να ζούμε, να εργαζόμαστε και να ευημερούμε σε αυτές, χωρίς να πρέπει διαρκώς να μετακινούμαστε αλλού.
Η ιδέα της «Πόλης των 15 Λεπτών», εισέρχεται σε μια νέα φάση το 2026, όπως λένε οι ειδικοί. Μέχρι πρόσφατα, η εφαρμογή της περιοριζόταν κυρίως σε προσαρμογές υφιστάμενων γειτονιών, φέρνοντας πιο κοντά τον χώρο εργασίας, τη στέγαση και τη διασκέδαση. Στο εξής, οι πόλεις των 15 λεπτών σχεδιάζονται από την αρχή, με στόχο να προάγουν τη συνδεσιμότητα, τη βιωσιμότητα και την αίσθηση κοινότητας.
Η ιδέα έχει υιοθετηθεί από πολλές μεγάλες πόλεις του κόσμου και κερδίζει συνεχώς έδαφος ως βασική στρατηγική για τον επανασχεδιασμό των σύγχρονων αστικών τοπίων.
Συγκεκριμένα η Ουτρέχτη, η Σανγκάη, η Βαρκελώνη και το Μόντρεαλ έχουν ενσωματώσει τις αρχές του μοντέλου στον αστικό σχεδιασμό, δίνοντας προτεραιότητα στους πεζούς, στα ποδήλατα, στους πράσινους χώρους και στην αποκέντρωση των υπηρεσιών.
Κορυφαία παραδείγματα αποτελούν επίσης το Barrios Vitales της Μπογκοτά, οι Complete Neighbourhoods του Πόρτλαντ και οι 20λεπτες γειτονιές της Μελβούρνης, καθώς και η πόλη των 15 λεπτών του Παρισιού, η οποία προσέλκυσε τη διεθνή προσοχή στον απόηχο της πανδημίας.
Το έργο ανάπλασης του Ελληνικού, σε έκταση 6.200.000 τ.μ., αποτελεί το μεγαλύτερο αστικό έργο στην Ελλάδα και φιλοδοξεί να δημιουργήσει την πρώτη «Πόλη των 15 Λεπτών» στη χώρα.
Στόχος είναι οι κάτοικοι να έχουν πρόσβαση σε εργασία, εκπαίδευση, υπηρεσίες και χώρους αναψυχής σε απόσταση 15 λεπτών με τα πόδια, ποδήλατο ή ΜΜΜ.
Είναι όμως όλα τόσο καλά για να είναι αληθινά;
Η ιδέα έχει γίνει η βάση μιας θεωρίας συνωμοσίας, ότι οι πόλεις των 15 λεπτών αποτελούν μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου περιορισμού της κίνησης των ανθρώπων. Οι συνωμοσιολόγοι πιστεύουν ότι η πρόταση μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να αποτραπούν οι άνθρωποι από το να μετακινούνται περισσότερο από 15 λεπτά από τα σπίτια τους.
Οι επικριτές κάνουν λόγο για:
- Απομόνωση: Φόβοι ότι οι άνθρωποι θα περιοριστούν στις γειτονιές τους και θα χάσουν την αίσθηση της ευρύτερης πόλης.
- Επιτήρηση & Έλεγχο: Ανησυχίες για αυξημένη επιτήρηση και περιορισμό της ελευθερίας μετακίνησης.
- Επιχειρηματικότητα: Αρχικοί φόβοι από κάποιους επιχειρηματίες για πτώση τζίρου, αν και σε πολλές περιπτώσεις διαψεύδονται.
- Εφαρμογή: Δυσκολίες στην υλοποίηση σε ήδη υπάρχουσες πόλεις και κίνδυνος αύξησης τιμών ακινήτων σε περιοχές υψηλής ζήτησης.
Χρήστης του Twitter αποκάλεσε την ιδέα «μια δυστοπία 15 λεπτών», ενώ άλλος έγραψε πως «οι γειτονιές των 15 λεπτών είναι κλιματικές φυλακές».
Η συζήτηση έγινε ιδιαίτερα έντονη στην πόλη της Οξφόρδης, στο Ηνωμένο Βασίλειο. Όλα ξεκίνησαν όταν το τοπικό συμβούλιο ανακοίνωσε ένα σχέδιο, με στόχο να μειωθεί ο αριθμός των αυτοκινήτων που διέρχονται από το κέντρο της πόλης.
Το σχέδιο απαιτούσε από τους κατοίκους της πόλης να υποβάλουν αίτημα για να οδηγούν σε ορισμένους δρόμους. Αυτό οδήγησε σε εκτεταμένη σύγχυση και τροφοδότησε την παραπληροφόρηση ότι οι άνθρωποι θα περιοριστούν στις γειτονιές τους και ότι θα χρειάζονται την άδεια της Κυβέρνησης για να φύγουν.
Η σύγχυση έγινε τόσο μεγάλη, που οδήγησε ακόμα και σε διαδήλωση. Οι τοπικοί αξιωματούχοι χρειάστηκε να δηλώσουν ότι δεν σκοπεύουν να περιορίσουν σωματικά τους ανθρώπους.
Έχει ίσως μια κάποια σημασία -αναφέρει το popaganda.gr- να αναφερθεί ότι ο Moreno γεννήθηκε στην Κολομβία το 1959 από αναλφάβητους αγρότες γονείς και μπόρεσε να ενταχθεί στο εκπαιδευτικό σύστημα μόνο όταν υφαρπάχθηκε η γη της οικογένειας και τους εκδίωξαν στην κοντινότερη πόλη παρά τη θέλησή τους, όπως σημειώνει το Forbes.