Κάθε καλοκαίρι, οι ερασιτέχνες κηπουροί στην Ελλάδα αντιμετωπίζουν το ίδιο πρόβλημα: οι ντομάτες τους εμφανίζουν μια σκοτεινή, βυθισμένη, δερματώδη κηλίδα στο κάτω μέρος του καρπού. Το πρόβλημα αυτό ονομάζεται «ξηρή κορυφή καρπού» – γνωστό επίσης ως ξηρή σήψη ή «τάπα» – και αποτελεί μία από τις πιο συνηθισμένες παθήσεις στη λαχανοκαλλιέργεια. Εκτός από τη ντομάτα, η ξηρή κορυφή εμφανίζεται συχνά και στην πιπεριά, καθώς και στο καρπούζι.
Τι ακριβώς συμβαίνει
Τα πρώτα συμπτώματα εμφανίζονται με κυκλικές, υδατώδεις ή ελαιώδεις περιοχές στο κάτω μέρος των πράσινων ακόμη καρπών. Σταδιακά, αυτές οι περιοχές αυξάνονται σε μέγεθος, αποκτούν καστανόμαυρο χρώμα και βυθισμένη δερματώδη υφή. Με την πρόοδο της ωρίμανσης, αναπτύσσονται δευτερογενείς μύκητες στο σημείο αυτό, οδηγώντας στο σάπισμα του καρπού.
Πρόκειται για μη μεταδοτική ασθένεια – δεν περνά από φυτό σε φυτό, ούτε από καρπό σε καρπό.
Ποια είναι η πραγματική αιτία
Η ξηρή κορυφή προκαλείται από ανεπαρκή εφοδιασμό των αναπτυσσόμενων καρπών με ασβέστιο, κατά την περίοδο της ταχείας ανάπτυξής τους. Στους περισσότερους ερασιτέχνες κηπουρούς, αυτό οδηγεί στο αντανακλαστικό της προσθήκης ασβεστίου – συνήθως με διαφυλλικό ψεκασμό.
Αυτή η αντίδραση είναι κατανοητή, αλλά συχνά δεν αντιμετωπίζει το πραγματικό πρόβλημα.
Το ασβέστιο κινείται στο φυτό αποκλειστικά μέσω του ξυλώματος, δηλαδή με τη ροή του νερού από τις ρίζες προς τα φύλλα και τους καρπούς. Διαφυλλικές εφαρμογές ασβεστίου δεν μπορούν να μεταφερθούν στους καρπούς μέσω του φλοιώματος – αυτό έχει αποδειχθεί πειραματικά. Επομένως, ο ψεκασμός φύλλων με ασβέστιο σπάνια αποδίδει αποτελέσματα, όταν το πρόβλημα έχει ήδη εμφανιστεί.
Το ερώτημα που πρέπει να απαντήσετε δεν είναι «πόσο ασβέστιο έχει το έδαφός μου», αλλά «γιατί δεν φτάνει αρκετό ασβέστιο στους καρπούς».
Οι κύριοι παράγοντες που συντελούν στο πρόβλημα
Ακανόνιστο πότισμα – Η πιο συχνή αιτία σε αστικές καλλιέργειες. Όταν το χώμα στεγνώνει πολύ και ακολουθεί άφθονο πότισμα, οι απότομες διακυμάνσεις υγρασίας διαταράσσουν τη σταθερή ροή νερού και ασβεστίου προς τους καρπούς.
Υψηλές θερμοκρασίες – Κατά τη διάρκεια της ταχείας ανάπτυξης του καρπού, σε συνθήκες υψηλής θερμοκρασίας, η ζήτηση ασβεστίου ξεπερνά τη δυνατότητα μεταφοράς του.
Υπερβολική χρήση αζωτούχων λιπασμάτων και μη χωνεμένης κοπριάς – Το αζωτούχο λίπασμα, και ιδίως οι αμμωνιακές μορφές αζώτου, ανταγωνίζονται με το ασβέστιο στην απορρόφησή του από τις ρίζες, μειώνοντας την πρόσληψή του. Το ίδιο πρόβλημα προκαλεί και η χρήση μη χωνεμένης (φρέσκιας) κοπριάς – ιδίως κοπριάς πουλερικών – η οποία έχει υψηλή περιεκτικότητα σε αμμωνιακό άζωτο και αυξάνει επίσης την αλατότητα του εδάφους. Η κοπριά που πρέπει να χρησιμοποιείται πρέπει να είναι πλήρως κομποστοποιημένη (χωνεμένη).
Αυξημένη αλατότητα εδάφους – Σε εδάφη με υψηλή αλατότητα ή σε περιπτώσεις χρήσης νερού υψηλής αγωγιμότητας, η οσμωτική πίεση περιορίζει την πρόσληψη νερού – και κατ’ επέκταση ασβεστίου – από τις ρίζες.
Ευαισθησία ποικιλίας – Μικρές ποικιλίες, όπως τα cherry και τα ντοματάκια Σαντορίνης, σπάνια παρουσιάζουν το πρόβλημα. Αντίθετα, ποικιλίες που δίνουν μεγάλους καρπούς είναι πολύ πιο ευαίσθητες.
Πώς αντιμετωπίζεται
Σταθερό πότισμα – Η πιο αποτελεσματική παρέμβαση. Αποφύγετε τα ακανόνιστα ποτίσματα. Μικρότερες ποσότητες νερού ανά συχνότερα χρονικά διαστήματα είναι προτιμότερες από μεγάλες ποσότητες κάθε τρεις-τέσσερις μέρες. Η χρήση συστήματος στάγδην άρδευσης διατηρεί σταθερή υγρασία και μειώνει σημαντικά την εμφάνιση της ξηρής κορυφής.
Ασβέστιο μέσω ποτίσματος – Αν επιθυμείτε να εφαρμόσετε ασβέστιο, η ορθή μέθοδος είναι μέσω του νερού ποτίσματος, χρησιμοποιώντας ασβεστονίτρο – όχι με διαφυλλικό ψεκασμό.
Προσοχή στα αζωτούχα λιπάσματα – Κατά την περίοδο καρποφορίας, περιορίστε τις εφαρμογές λιπασμάτων με υψηλή περιεκτικότητα σε άζωτο, ιδίως σε αμμωνιακή μορφή.
Χρήση θρεπτικού διαλύματος χαμηλής αλατότητας – Αν το νερό της περιοχής σας έχει υψηλή αλατότητα, αξίζει να ελέγξετε την ηλεκτρική αγωγιμότητα (EC) πριν τη χρησιμοποιήσετε για άρδευση ευαίσθητων καλλιεργειών.
Οι προσβεβλημένοι καρποί
Οι καρποί που έχουν ήδη εκδηλώσει ξηρή κορυφή, δεν αναρρώνουν. Αφαιρέστε τους αμέσως, ώστε το φυτό να επικεντρώσει τους πόρους του στους υγιείς καρπούς. Συνήθως, το πρόβλημα εμφανίζεται στους πρώτους καρπούς της σεζόν και μειώνεται στους επόμενους, εφόσον οι συνθήκες ποτίσματος διορθωθούν.
Ο Γιώργος Ψαρολόγακης είναι γεωπόνος με 25 χρόνια εμπειρίας στην παραγωγή κηπευτικών σε συνθήκες Μεσογειακού κλίματος.