Δεν υπάρχει μαγικό μυστικό καλής ζωής. Τα καλά γονίδια και η τύχη παίζουν ρόλο, αλλά επίσης υπάρχουν ορισμένοι κανόνες που διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο. Τρεις κανόνες ζωής είναι καθοριστικοί. Απλοί στη διατύπωση, όχι πάντα εύκολοι στην πράξη.
(α) Κρατήστε το μυαλό σας απασχολημένο. Ο πρώτος κανόνας είναι να μην αφήνει κανείς το μυαλό του να αδρανεί. Ο εγκέφαλος χρειάζεται πρόκληση. Χρειάζεται κίνηση. Χρειάζεται περιέργεια. Όχι απαραίτητα με κάτι μεγάλο ή εντυπωσιακό. Αλλά με κάτι που κρατά τον άνθρωπο σε επαφή με τον κόσμο, όπως είναι το διάβασμα, ο εθελοντισμός, μία νέα δεξιότητα, η μουσική, η τεχνολογία και μία νέα συνήθεια. Ακόμη και η προσπάθεια να προσαρμοστεί κανείς σε κάτι άγνωστο.
Η ηλικία δεν είναι δικαιολογία για παραίτηση, αλλά ένας ακόμη λόγος να μένει κανείς ενεργός. Το κλειδί είναι να μη σταματά ο άνθρωπος να εξελίσσεται. Να μη λέει «είναι αργά». Να μη μικραίνει τη ζωή του, πριν μικρύνει πραγματικά το σώμα του. Η πνευματική εγρήγορση δεν έχει να κάνει μόνο με τη μνήμη ή τη συγκέντρωση. Έχει να κάνει με τον ενθουσιασμό. Με την αίσθηση ότι υπάρχει πάντα κάτι ακόμη να ανακαλύψει κανείς.
(β) Μην κρατάτε μίσος στην καρδιά σας. Ο δεύτερος κανόνας είναι πιο εσωτερικός. Και ίσως πιο δύσκολος. Να μην κουβαλά κανείς μίσος. Ο θυμός, η πικρία και η μνησικακία φθείρουν τον άνθρωπο. Του παίρνουν ενέργεια. Του στερούν ηρεμία. Τον κρατούν δεμένο με κάτι που τον βαραίνει.
Όχι δηλαδή σε αφελή αισιοδοξία, ούτε σε ζωή χωρίς δυσκολίες, αλλά η ηρεμία να είναι επιλογή. Για το πού αποφασίζει κανείς να δώσει την προσοχή του. Αντί να κρατά μέσα του θυμό, ο άνθρωπος αξίζει να στρέφει την ενέργειά του σε σχέσεις, δραστηριότητες και πράγματα που του δίνουν νόημα. Η ψυχική ισορροπία είναι μέρος της υγείας. Όχι κάτι ξεχωριστό από το σώμα.
Όταν η καρδιά είναι γεμάτη μίσος, η ζωή βαραίνει. Όταν υπάρχει χώρος για καλοσύνη, η καθημερινότητα γίνεται πιο ελαφριά. Και αυτό είναι ένα από τα πιο δυνατά μηνύματα: Δεν αρκεί να ζήσει κανείς πολλά χρόνια. Σημασία έχει να μη ζήσει αυτά τα χρόνια φυλακισμένος στην πικρία.
(γ) Απολαύστε τα πάντα με μέτρο. Ο τρίτος κανόνας είναι η μετριοπάθεια και το μέτρο. Καλή ζωή δεν σημαίνει να στερείται κανείς κάθε απόλαυση, δεν σημαίνει μια ζωή γεμάτη απαγορεύσεις, ενοχές και φόβο. Αντίθετα, αυτό που είναι σημαντικό είναι η ισορροπία.
Να τρώει κανείς καλά, αλλά με μέτρο. Να απολαμβάνει, αλλά χωρίς υπερβολές. Να φροντίζει το σώμα του, χωρίς να μετατρέπει την υγεία σε εμμονή. Η μετριοπάθεια πρέπει να είναι στάση ζωής. Όχι μόνο στο φαγητό ή στο ποτό, αλλά σε όλα. Στη δουλειά. Στις συνήθειες. Στα συναισθήματα.
Στον τρόπο που ο άνθρωπος αντιμετωπίζει την καθημερινότητα. Να μη ζει κανείς στα άκρα. Να μην κυνηγά το τέλειο. Να βρίσκει ρυθμό. Το καλό σπιτικό φαγητό είναι ευλογία. Ιδιαίτερα όταν υπάρχει ισορροπία σε σαλάτες, λαχανικά και μέτρο σε όλα.
Το νόημα λοιπόν της καλής ζωής είναι απλό: Όχι άρνηση της χαράς, αλλά χαρά χωρίς υπερβολή. Τρεις κανόνες του δεν ακούγονται εντυπωσιακοί. Ίσως γι’ αυτό είναι τόσο δυνατοί. Κρατήστε το μυαλό σας απασχολημένο, πετάξετε το μίσος από την καρδιά σας και απολαύστε τα πάντα με μέτρο.
Δεν υπόσχονται αιώνια νεότητα. Δεν καταργούν την τύχη, τα γονίδια ή τις δυσκολίες. Δεν υπονοούν ότι ο άνθρωπος μπορεί να ελέγξει τα πάντα. Αλλά δείχνουν έναν τρόπο να ζει κανείς καλύτερα. Με περιέργεια. Με ηρεμία. Με χαρά. Με σκοπό. Με λιγότερο βάρος μέσα του. Εξ άλλου, η μακροζωία δεν μετριέται μόνο με χρόνια. Μετριέται και στο πόσο ζωντανός μένει κανείς μέσα σε αυτά.
Ο Ανδρέας Ν. Αγγελάκης είναι επίτιμο µέλος και διακεκριμένο fellow του Παγκόσμιου Οργανισμού Νερού (IWA)