Άλυτο πρόβλημα η αβεβαιότητα για την ελληνική ελαιοκομία που βρίσκεται μπροστά σε μία από τις πιο κρίσιμες περιόδους των τελευταίων ετών.
Παρά τα θετικά μηνύματα που υπάρχουν τη φετινή χρονιά σε επίπεδο παραγωγής και ποιότητας, οι ελαιοπαραγωγοί βρίσκονται αντιμέτωποι με μια ιδιαίτερα δύσκολη οικονομική πραγματικότητα, ένα ζοφερό περιβάλλον, καθώς οι τιμές διάθεσης του προϊόντος διαμορφώνονται σε επίπεδα χαμηλά, χαμηλότερα ακόμη και από το πραγματικό κόστος παραγωγής.
Μετά την περσινή καταστροφική χρονιά, κατά την οποία σε πολλές περιοχές της Κρήτης η μείωση της παραγωγής άγγιξε ακόμη και το 80%, φέτος αναμένεται σημαντική ανάκαμψη της παραγωγής, με την ποιότητα να τη χαρακτηρίζει.
Στην Κρήτη, η φετινή παραγωγή εκτιμάται ότι θα προσεγγίσει τους 100.000 τόνους, έναντι περίπου 57.000 τόνων την προηγούμενη περίοδο. Παρ’ όλα αυτά, οι πρώτες αγοραπωλησίες και τα μηνύματα από την αγορά προκαλούν έντονη ανησυχία. Η τιμή παραγωγού στο Ηράκλειο διαμορφώνεται περίπου στα 3,5 ευρώ το κιλό, ενώ το κόστος παραγωγής υπολογίζεται μεταξύ 4 και 4,5 ευρώ το κιλό.
Κάτι που καταδεικνύει ότι ο ελαιοπαραγωγός καλείται να διαθέσει το προϊόν του με ζημιά, πριν ακόμη υπολογιστούν οι υπόλοιπες οικονομικές υποχρεώσεις που έχει, τη στιγμή που όλοι οι αγρότες προσδοκούν σε αξιοπρεπείς τιμές για να περιορίσουν τις απώλειές τους και να εξασφαλίσουν την απαραίτητη ρευστότητα. Αντί γι’ αυτό, βρίσκονται μπροστά σε μια νέα περίοδο οικονομικής πίεσης, την ώρα που στην Κρήτη παραμένει απούλητο μεγάλο μέρος της περσινής παραγωγής.
Ο ασφυκτικός ανταγωνισμός
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην ελληνική αγορά. Η φετινή χρονιά χαρακτηρίζεται από χαμηλές τιμές σε ολόκληρη τη Μεσόγειο, καθώς οι αυξημένες παραγωγές των ελαιοπαραγωγικών χωρών εντείνουν τον ανταγωνισμό και δημιουργούν συνθήκες υπερπροσφοράς.
Με βάση τις εκτιμήσεις που περιλαμβάνονται στα στοιχεία της Εθνικής Διεπαγγελματικής Οργάνωσης Ελαιολάδου, η παραγωγή στην Ισπανία αναμένεται να προσεγγίσει τους 1,6 εκατομμύρια τόνους, ενώ η Τουρκία εκτιμάται ότι θα ξεπεράσει τους 400.000 τόνους. Σημαντικές ποσότητες αναμένονται επίσης από την Ιταλία, ενώ η συνολική παραγωγή στη λεκάνη της Μεσογείου υπολογίζεται μεταξύ 3 και 3,4 εκατομμυρίων τόνων.
Η είσοδος ολοένα και περισσότερων χωρών στη διεθνή αγορά, όπως η Τουρκία και η Τυνησία, πέρα από τις παραδοσιακές ελαιοπαραγωγικές δυνάμεις της Ισπανίας και της Ιταλίας, δημιουργεί ένα ιδιαίτερα απαιτητικό ανταγωνιστικό περιβάλλον για το ελληνικό προϊόν.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η Ισπανία, η οποία εξετάζει τη δυνατότητα προσωρινής απόσυρσης σημαντικών ποσοτήτων ελαιολάδου από την αγορά, προκειμένου να περιορίσει την υπερπροσφορά και να συγκρατήσει τις τιμές.
Η συγκεκριμένη εξέλιξη αναδεικνύει τη σημασία που έχει για μια ελαιοπαραγωγική χώρα η ύπαρξη οργανωμένης πολιτικής διαχείρισης της αγοράς και η αξιοποίηση των διαθέσιμων ευρωπαϊκών εργαλείων.
Την ίδια στιγμή, προκαλεί εύλογο προβληματισμό η απραξία από την πλευρά της ελληνικής Πολιτείας.
Το ερώτημα, επομένως, είναι σαφές: Γιατί άλλες χώρες αξιοποιούν τα ευρωπαϊκά εργαλεία για να προστατεύσουν την παραγωγή και το εισόδημά τους, ενώ η Ελλάδα δεν εμφανίζεται να κινείται με την ίδια αποτελεσματικότητα;
Ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα
Μπροστά σε αυτή την κατάσταση, η θέσπιση ενός μέτρου ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος για τους ελαιοπαραγωγούς αποτελεί πλέον επιτακτική ανάγκη.
Η πρόταση είναι συγκεκριμένη: όταν η τιμή διάθεσης του ελαιολάδου διαμορφώνεται κάτω από το πραγματικό κόστος παραγωγής, η Πολιτεία να καλύπτει, με θεσμοθετημένο μηχανισμό και αντικειμενικά κριτήρια, τη διαφορά που προκύπτει, διασφαλίζοντας ένα ελάχιστο επίπεδο εισοδήματος για τον παραγωγό.
Η στήριξη αυτή δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί ως μια περιστασιακή επιδότηση, αλλά ως ένας μόνιμος μηχανισμός προστασίας του παραγωγικού εισοδήματος, με σαφείς κανόνες, διαφάνεια, ελέγχους και συμβατότητα με το ευρωπαϊκό θεσμικό πλαίσιο.
Παράλληλα, πρέπει να εξεταστεί η δυνατότητα διάθεσης σημαντικών ποσοτήτων ελληνικού ελαιολάδου σε δημόσιους φορείς και οργανισμούς, όπως νοσοκομεία, στρατόπεδα και σωφρονιστικά καταστήματα. Μια τέτοια πρωτοβουλία θα μπορούσε να συμβάλει στην απορρόφηση της εγχώριας παραγωγής, δημιουργώντας μια οργανωμένη διέξοδο για το ελληνικό προϊόν.
Όμως, η συζήτηση για το ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα δεν αφορά μόνο την ελαιοκομία. Αγγίζει ένα πολύ μεγαλύτερο ζήτημα: την κατάρρευση του αγροτικού εισοδήματος και τις απειλές που αντιμετωπίζει συνολικά η ελληνική γεωργική παραγωγή.
Σήμερα διαπιστώνουμε μια σοβαρή υποχώρηση του αγροτικού εισοδήματος και μια διαρκώς αυξανόμενη αβεβαιότητα για το μέλλον της ελληνικής παραγωγής. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, η πολιτική αγροτικής ανάπτυξης θα έπρεπε να αναβαθμίζεται, διαθέτοντας σχέδιο για τη διασφάλιση της ανταγωνιστικότητας των ελληνικών αγροτικών προϊόντων.
Αντίθετα, διαπιστώνεται υποχώρηση ακόμη και από πολιτικές και εργαλεία που είχαν διαμορφωθεί τα προηγούμενα χρόνια, ενώ απουσιάζει ένας συνεκτικός σχεδιασμός για την επόμενη ημέρα του πρωτογενούς τομέα.
Η ύπαιθρος
Το μεγάλο διακύβευμα είναι πλέον η ίδια η επιβίωση της ελληνικής υπαίθρου.
Όταν ο αγρότης δεν μπορεί να εξασφαλίσει ένα αξιοπρεπές εισόδημα από τη γη του, αναγκάζεται να εγκαταλείψει την παραγωγική του δραστηριότητα. Δημιουργείται έτσι ένας επικίνδυνος φαύλος κύκλος: οι παραγωγοί εγκαταλείπουν τις εκμεταλλεύσεις τους, πολλοί αναγκάζονται να πουλήσουν τα χωράφια τους και κινδυνεύουν να μετατραπούν από ανεξάρτητοι αγρότες σε μισθωτούς εργαζόμενους στον ίδιο τους τον τόπο. Κάτι που βλέπουμε να συμβαίνει στην Κρήτη, όπως και σε άλλες περιοχές της χώρας.
Η εξέλιξη αυτή δεν έχει μόνο οικονομικές συνέπειες. Επηρεάζει την κοινωνική συνοχή, εντείνει το δημογραφικό πρόβλημα και επιταχύνει την ερήμωση της υπαίθρου.
Η Πολιτεία οφείλει να αναλάβει την ευθύνη διαμόρφωσης δημόσιων πολιτικών που θα αποτρέπουν τη συστηματική οικονομική απαξίωση της αγροτικής δραστηριότητας και θα διασφαλίζουν ότι οι παραγωγοί δεν θα οδηγούνται σε αδιέξοδο εξαιτίας συνθηκών που δεν μπορούν να ελέγξουν.
Στόχος πρέπει να είναι η δημιουργία ενός θεσμικού πλαισίου που θα προστατεύει την παραγωγική δραστηριότητα από ακραίες και παρατεταμένες οικονομικές πιέσεις.
Γιατί η Πολιτεία έχει υποχρέωση να διασφαλίζει τις προϋποθέσεις, ώστε οι πολίτες να μπορούν να παραμένουν, να εργάζονται και να δημιουργούν στον τόπο τους.
Μακροχρόνιος εθνικός σχεδιασμός
Η θέσπιση του ελάχιστου εγγυημένου εισοδήματος και η προστασία του αγροτικού εισοδήματος πρέπει να αποτελέσουν μέρος ενός συνολικότερου εθνικού σχεδίου για την ελληνική ελαιοκομία και τη γεωργική παραγωγή.
Η χώρα χρειάζεται ένα ρεαλιστικό πλάνο με συγκεκριμένους στόχους. Έναν σχεδιασμό με ορίζοντα το μέλλον και τις προκλήσεις της επόμενης δεκαετίας.
Οι βασικές προτεραιότητες πρέπει να είναι:
-Μείωση του κόστους παραγωγής. Ουσιαστικές παρεμβάσεις στο ενεργειακό κόστος, στα καύσιμα, στα αγροτικά εφόδια και στις δαπάνες συγκομιδής, καθώς και αντιμετώπιση της έλλειψης εργατικών χεριών.
-Προστασία από την κλιματική κρίση. Επενδύσεις σε αρδευτικές υποδομές, διαχείριση υδάτινων πόρων, έργα πρόληψης φυσικών καταστροφών και σύγχρονα συστήματα φυτοπροστασίας.
-Ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας. Ανάπτυξη της τυποποίησης και των εξαγωγών επώνυμου ελληνικού ελαιολάδου με όχημα τα συγκριτικά του πλεονεκτήματα.
-Αποτελεσματική οργάνωση της αγοράς. Μόνιμη παρακολούθηση των διεθνών εξελίξεων, αξιοποίηση των ευρωπαϊκών εργαλείων και ενίσχυση των παραγωγών μέσω συνεταιρισμών και οργανώσεων παραγωγών.
-Προστασία της αγροτικής γης και ανανέωση του παραγωγικού δυναμικού.
-Αντιμετώπιση της ερήμωσης της υπαίθρου. Σύνδεση της αγροτικής πολιτικής με τη δημογραφική πολιτική με σταθερότητα και μακροχρόνια πολιτική δέσμευση.
Το μέλλον της ελληνικής υπαίθρου δεν μπορεί να αφεθεί στην τύχη της αγοράς
Η σημερινή κατάσταση στον χώρο του ελαιολάδου αποτελεί ένα ηχηρό προειδοποιητικό μήνυμα για το μέλλον συνολικά του πρωτογενούς τομέα.
Δεν μπορεί να ζητάμε από τους αγρότες να παραμείνουν στην ύπαιθρο όταν οι οικονομικές συνθήκες τούς οδηγούν στην εγκατάλειψη. Το ζητούμενο, λοιπόν, είναι να περάσουμε από την αποσπασματική διαχείριση στην οργανωμένη αγροτική πολιτική.
Γιατί το πραγματικό διακύβευμα δεν είναι μόνο η τιμή του ελαιολάδου. Είναι η επιβίωση του Έλληνα παραγωγού, η προστασία της αγροτικής γης, τα «ζωντανά» χωριά μας και η δυνατότητα των ανθρώπων να συνεχίσουν να ζουν και να δημιουργούν στον τόπο τους με αξιοπρέπεια.
Ο Σωκράτης Βαρδάκης είναι βουλευτής Ηρακλείου του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ