Για την πηγή του Αλμυρού ποταμού, που απέχει από το Ηράκλειο περί τα 8 km, και παρά τις τεράστιες ποσότητες νερού, που απορρέει περίπου 240 εκατομμύρια κυβικά μέτρα νερού υφάλμυρο, εκτός ορισμένων χρονικών διαστημάτων ημερών, εβδομάδων ή και μηνών, που το νερό είναι γλυκό (ανάλογα με τις βροχοπτώσεις και χιονοπτώσεις), με μέση παροχή 3,5m3/sec, που αντιστοιχεί σε μια ημερήσια παροχή 302.400m3/ημέρα τους καλοκαιρινούς μήνες τον χρόνο και τον χειμώνα, ανάλογα με τις βροχοπτώσεις, μπορεί να φτάσει σε παροχές μεγαλύτερες των 30m3/sec, που αντιστοιχεί σε μια ημερήσια παροχή 2.592.000m3/ημέρα ή και παραπάνω, ανάλογα πάντα με τις βροχοπτώσεις, παρά ταύτα παραμένει ανεκμετάλλευτος, αν και οι εργασίες αξιοποίησής του άρχισαν το έτος 1961 από το Ι.Γ.Ε.Υ σε συνεργασία με τη F.A.O και, στη συνέχεια, άλλων ερευνητών.
Το Ι.Γ.Ε.Υ, σε συνεργασία με την εταιρεία LITTON το 1968, κατασκεύασε έναν αριθμό γεωτρήσεων ανάντη της πηγής, στην συνέχεια, η LITTON-BELELUX 1968 επιχείρησε ανεπιτυχώς την απόφραξη των αγωγών της πηγής και η Υ.Ε.Β το 1973 προχωρά στην ανέγερση ρυθμιστικού φράγματος ύψους 10 μ, το οποίο δοκιμάστηκε με δύο test, το πρώτο έγινε το καλοκαίρι του 1977, το οποίο κράτησε μικρό χρονικό διάστημα, παρά ταύτα το κλείσιμο του φράγματος επέφερε μικρή μόνο βελτίωση στην αλμυρότητα του νερού, και το δεύτερο test έγινε από τον Φεβρουάριο μέχρι τον Σεπτέμβριο του 1987 σε μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Τα αποτελέσματα αυτά δίνουν ελπίδες για την επιτυχή έκβαση της μεθόδου με την κατασκευή ενός υψηλότερου φράγματος, σύμφωνα και με την πρόταση του δρ. Μαραμαθά Αθανάσιου, Υδρογεωλόγου 2003, όπως προκύπτει από την προσομοίωσή της από το μαθηματικό μοντέλο MODKARST για υφάλμυρες πηγές.
Από το 1979 -1990, το Ι.Γ.Μ.Ε άρχισε να ασχολείται με την πηγή του Αλμυρού από τους δρ. Κάρολο Μπεζέ, Γ. Ζαμπετάκη, υδρογεωλόγοι, όπου το ΙΓΜΕ προχώρησε στην εκτέλεση ιχνηθέτησης στα σημεία, 1ον) στην υποθαλάσσια πηγή στον όρμο του Μπαλί, όπου ο ιχνηθέτης ανιχνεύτηκε, κατά το ΙΓΜΕ, μόνο στην υποθαλάσσια πηγή σίφουνα και όχι στην πηγή του Αλμυρού ενώ, σύμφωνα με τον Γεωλόγο Περικλή Οικονομόπουλο, ο ιχνηθέτης ανιχνεύτηκε στον Αλμυρό, 2ον) οι ιχνηθετήσεις που έγιναν στον χώνο, Αγία Μαρίνα και το οροπέδιο της Νίδας, ο ιχνηθέτης ανιχνεύτηκε στην πηγή Αλμυρού, πράγμα που δείχνει ότι ο αλμυρός τροφοδοτείται από όλα τα παραπάνω σημεία ιχνηθέτησης, όπως και πολλοί άλλοι ερευνητές ασχολήθηκαν με την πηγή Αλμυρού, Π. Οικονομόπουλος, Δ. Μονόπωλης, Π. Σοφίου και άλλοι.
Από το 1986 -1987 άρχισαν από τη Δ.Ε.Υ.Α.Η, σε συνεργασία με τον μελετητή Κάρολο Μπεζέ, όπου, ανάντη της πηγής, έγινε ένας αριθμός γεωτρήσεων, περίπου 7 γεωτρήσεις στην περιοχή της Τυλίσου και, στην συνέχεια, 10 γεωτρήσεις το διάστημα 1989-1992 στην περιοχή της Κέρης και 7 γεωτρήσεις στην περιοχή Κρουσώνα για την ύδρευση του Ηρακλείου.
Μετά από τα παραπάνω, και επειδή δεν έχει ξεκαθαρίσει (η διερεύνηση του μηχανισμού υφαλμύρωσης του Αλμυρού) ακόμη από πού υφαλμυρώνει ο αλμυρός προτείνεται να επαναληφθεί η ιχνηθέτηση στον κόλπο του Μπαλί με ταυτόχρονη ανίχνευση του ιχνηθέτου στον Αλμυρό με αισθητήρες συνεχούς καταγραφής και όχι με παρατηρητές, 3ον) να γίνει κλείσιμο του φράγματος στα 10μ για 2-3 υδρολογικά έτη, αφού προηγουμένως αντικατασταθούν τα κατεστραμμένα ρυθμιζόμενα θυροδιαφράγματα και να κατασκευαστεί αυτόματη ρυθμιζόμενη θύρα στον υπερχειλιστή, καθώς και εγκατάσταση αυτόματου καταγραφικού σταθμού στην περιοχή της πηγής για τη μέτρηση της παροχής, αγωγιμότητας, χλωριόντων και αισθητήρων ανίχνευση ιχνηθέτη κλπ. συνεχούς καταγραφής, η ανύψωσης της στάθμης του νερού στο φράγμα στα 10 μ θα βοηθήσει ακόμα στον περαιτέρω εμπλουτισμό των ανάντη του φράγματος γεωτρήσεων στην περιοχή της Κέρης και Τυλίσσου.
Από τα αποτελέσματα των μετρήσεων του πειράματος με την ανύψωση του νερού στο υπάρχον φράγμα για 2-3 έτη, της ιχνηθέτησης και, αφού ληφθούν υπόψη όλες οι προηγούμενες μελέτες και έρευνες που έχουν γίνει μέχρι τώρα και συμπληρωθούν με επιπλέον έρευνες (γεωφυσικές, μαγνητικές), θα εξετάσουμε με ποιο τρόπο θα γίνει αξιοποίησή του.
Παράλληλα, όμως, μπορεί να γίνει αξιοποίηση του νερού και κατά τη χειμερινή περίοδο, που το νερό είναι γλυκό, με τη μεταφορά και αποθήκευσης του νερού σε ταμιευτήρα, που θα κατασκευαστεί στην τοποθεσία Ταθερώνα Τυλίσσου, ή και ακόμα μπορεί να γίνει αξιοποίηση αυτού για ύδρευση τόσο της πόλεως του Ηρακλείου και Γαζίου, αφού προηγουμένως καθαρίσει η λίμνη από το οργανικό φορτίο κλπ.
Η πηγή αξιοποιείται σήμερα κατά ένα μικρό ποσοστό από γεωτρήσεις της Δ.Ε.Υ.Α.Η ανάντη της πηγής, και από τη Δ.Ε.Υ.Α Μαλεβιζίου με δύο μονάδες αφαλάτωσης, μία 2.000m3/ημέρα από γεωτρήσεις στις παρυφές της Κέρης και μία 3.000m3/ημέρα από τον Αλμυρό.
Είναι αμαρτία μια τόσο σημαντική πηγή που βρίσκεται κοντά στο Ηράκλειο να παραμένει ανεκμετάλλευτη και το Ηράκλειο να έχει σοβαρό πρόβλημα νερού. Παράλληλα, πρέπει να προχωρήσουν και οι εργασίες αντικατάστασης των αγωγών Τυλίσσου και Μαλίων, λόγω παλαιότητας αυτών, και μέρος των δικτύων της πόλεως του Ηρακλείου, λόγω διαρροών αυτών.
Ο Ηρακλής Μπουλουκάκης είναι δρ, γεωλόγος-υδρογεωλόγος, MSc μηχανικός Περιβάλλοντος, πρώην δ/ντης Δ/νσης Υδάτων