Τα Στενά του Ορμούζ, που ήρθαν ξανά στην επικαιρότητα τις τελευταίες μέρες, είναι ένα από τα σημεία του πλανήτη με έντονη κυκλοφοριακή συμφόρηση. Ένα κρίσιμο σταυροδρόμι, όπου πολλά συνδυάζονται με τη γεωγραφία, και ειδικότερα με τη γεωστρατηγική, για να δημιουργήσουν την τέλεια ευκαιρία για μια τεραστίων διαστάσεων διεθνή αναστάτωση.
Για σχεδόν δύο εβδομάδες, το Ιράν έχει σχεδόν αποκλείσει τη συγκεκριμένη περιοχή, εκτοξεύοντας τις παγκόσμιες τιμές πετρελαίου σε υψηλά επίπεδα, υπενθυμίζοντας στον κόσμο μια γεωπολιτική αλήθεια που είχε ξεχαστεί από κάποιους, εδώ και καιρό: «Ελέγξτε τις θάλασσες και θα ελέγξετε τον κόσμο»!
Έτσι, όλο και περισσότεροι ιστορικοί και πολιτικοί αναλυτές ασχολούνται τελευταία με αυτήν την, εξαιρετικής γεωστρατηγικής σημασίας, τοποθεσία. Οι σύγχρονοι ιστορικοί συμφωνούν ότι ο Άγγλος στρατιωτικός, ποιητής και δαιμόνιος εξερευνητής, Σερ Ουόλτερ Ράλεϊ (1554-1618), καταλάβαινε από νωρίς τη φύση και το όφελος της ναυτικής ισχύος. «Όποιος κυβερνά τη θάλασσα, κυβερνά το εμπόριο», έγραψε σε ένα βιβλίο του στις αρχές του 17ου αιώνα.
Και «Όποιος κυβερνά το εμπόριο του κόσμου, κυβερνά τον πλούτο του κόσμου και, κατά συνέπεια, τον ίδιο τον κόσμο». Ο Ουόλτερ Ράλεϊ υπήρξε ταυτόχρονα πολεμιστής, τυχοδιώκτης, διανοούμενος και μάρτυρας του αγώνα κατά των Ισπανών. Το ιστορικό του δοκίμιο «Μια συζήτηση για την Εφεύρεση Πλοίων, Αγκυρών, Πυξίδας, κ.λπ.» (A Discourse of the Invention of Ships, Anchors, Compass, etc.) είναι μια σημαντική πραγματεία των αρχών του 17ου αιώνα για τη ναυτική ιστορία και τη ναυτική στρατηγική.
Γραμμένο περίπου το 1610, ενώ ο συγγραφέας του βρισκόταν φυλακισμένος στον Πύργο του Λονδίνου, αποτελεί μέρος των ευρύτερων δοκιμίων του για την πολιτική και τη ναυτική ισχύ, τονίζοντας την κρίσιμη σημασία της ναυτικής υπεροχής για την εθνική ασφάλεια και το εμπόριο. Εκεί μέσα εξετάζει την εξέλιξη της ναυσιπλοΐας από την Κιβωτό του Νώε μέχρι τα εξελιγμένα πολεμικά πλοία της εποχής του, υποστηρίζοντας έντονα και επίμονα ότι η θαλάσσια ισχύς είναι το κλειδί για την εθνική κυριαρχία.
Την ίδια στιγμή, προτείνει κάποιες βελτιώσεις στη σχεδίαση των πλοίων, όπως η χρήση μεγαλύτερων κανονιών και η κατασκευή πιο ευέλικτων σκαφών. Απώτερος σκοπός όλων εκείνων των εισηγήσεών του, ήταν πώς η Αγγλία θα μπορέσει να ελέγξει το εμπόριο και τις θάλασσες, εκτοπίζοντας τους Ισπανούς και τους άλλους ανταγωνιστές της.
Ο Ράλεϊ βεβαίως έζησε σε μια διαφορετική εποχή, όταν ο έλεγχος των ανοιχτών θαλασσών ήταν στην ουσία ανταγωνισμός μεταξύ των ευρωπαϊκών κρατών, που έχτιζαν αυτοκρατορίες τόσο στον Νέο όσο και στον Παλαιό Κόσμο.
Ήταν επίσης εποχή που η γεωγραφία είχε εξ ίσου μεγάλη σημασία με τους πόρους, και πολλά από τα πρώτα ευρωπαϊκά προπύργια στο εξωτερικό επιλέγονταν με κριτήριο εάν βρίσκονταν κατά μήκος των μεγάλων θαλάσσιων δρόμων που άρχιζαν να ενώνουν τον κόσμο και λιγότερο εάν βρίσκονταν στο έδαφος.
Η ιστορία γύρω από το συγκεκριμένο γεωγραφικό σημείο είναι πλούσια. Ως ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα του διεθνούς ανταγωνισμού, να υπενθυμίσουμε ότι, στις 10 Αυγούστου 1507, μια αποστολή έξι πλοίων υπό τον ναύαρχο Αλφόνσο ντε Αλμπουκέρκε (1453-1515), απέπλευσε από τη νεοϊδρυθείσα πορτογαλική βάση στη Σοκότρα, έχοντας ως στόχο την περιοχή του Ορμούζ.
Οι Πορτογάλοι κατέπλευσαν κατά μήκος της ακτής του Ομάν, καταστρέφοντας πλοία και λεηλατώντας τις πόλεις και ό,τι άλλο εύρισκαν μπροστά τους. Στο λιμάνι του Κουραγιάτ που κατέλαβαν μετά από σκληρή μάχη, οι Πορτογάλοι ακρωτηρίασαν αρκετούς αιχμαλώτους, σκότωσαν τους κατοίκους ανεξαρτήτως φύλου ή ηλικίας, καταστρέφοντας παράλληλα τις όποιες χρήσιμες υποδομές και καίγοντας την πόλη.
Η Μασκάτ, στην αρχή, παραδόθηκε άνευ όρων για να αποφύγει την ίδια επώδυνη μοίρα με την προηγούμενη παραλιακή πόλη του Ομάν. Ωστόσο, οι κάτοικοι απέσυραν την υποταγή τους, μόλις έφτασαν κοντά τους οι κατάλληλες ενισχύσεις.
Ο Αλφόνσο ντε Αλμπουκέρκε, αποφασισμένος να φέρει εις πέρας την αποστολή αυτή, ξεκίνησε επιτυχημένη επίθεση εναντίον της Μασκάτ, κατά την οποία σφάγιασε τους περισσότερους κατοίκους και στη συνέχεια λεηλάτησε και έκαψε την πόλη, κατά την συνήθη τακτική του.
Φυσικά, οι διεθνείς αλλά και τοπικές αντεγκλήσεις συνεχίστηκαν επί μακρόν και υπήρξαν ενδιαφέρουσες, αλλά και επώδυνες για πολλούς. Όπως, άλλωστε, και η σημερινή πολύπλευρη περιπέτεια, με πολλούς αποδέκτες, η οποία ξετυλίγεται στις μέρες μας γύρω από τα στενά του Ορμούζ!
Ο Γεώργιος Νικ. Σχορετσανίτης είναι τέως διευθυντής Χειρουργικής και συγγραφέας