Το κείμενο αυτό, αποτελεί τη συνέχεια της Α΄ Ενότητας με τίτλο: Τα φράγματα, οι λιμνοδεξαμενές και οι υφάλμυρες πηγές
Ο καθορισμός των περιφερειακών χωρικών ενοτήτων διαχείρισης των νερών
Σαν μια πρώτη προσπάθεια για έναν περιφερειακό σχεδιασμό, με σκοπό να προκύψει το όσο δυνατόν αποδοτικότερο και πλέον δόκιμο αποτέλεσμα, θεωρούμε ότι θα πρέπει να ακολουθηθεί μια μεθοδολογία, με κύρια νόρμα το δίπολο: «Ενιαίος λειτουργικός γεωγραφικός χώρος, ενιαίοι υδατικοί πόροι».
Σύμφωνα με το σκεπτικό αυτό, το νησί θα πρέπει να χωριστεί σε χωρικές ενότητες, ώστε να είναι δυνατή η εφαρμογή για την κάθε μία από αυτές, ενός ενιαίου σχεδίου διαχείρισης των νερών, με βάση κάποιους «ισχυρούς υδάτινους πόρους» που θα υπάρχουν στην κάθε μία από αυτές τις χωρικές ενότητες.
Με την ορολογία «ισχυρούς υδάτινους πόρους», εννοούμε ότι ποια σημαντική πηγή νερού υπάρχει, όπως φράγμα, λιμνοδεξαμενή, μεγάλη πηγή, ή και υφάλμυρη πηγή, με την προοπτική ενός μελλοντικού σχεδιασμού για την αξιοποίησή της. Συνεκτιμώντας λοιπόν τα παρακάτω:
I.Τον γεωμορφολογικό διαχωρισμό του νησιού σε βόρεια και νότια ζώνη,
II.τη λειτουργική ενοποίηση δημοτικών ενοτήτων για τη δυνατότητα κατασκευής ενιαίων τεχνικών έργων
III.την ύπαρξη ενός τουλάχιστον «ισχυρού υδάτινου πόρου»
IV.τη δυνατότητα για ενιαία κοινωνική αντίληψη και την εξασφάλιση της συναίνεσης των πολιτών για τέτοια μεγάλα έργα.
Θεωρούμε ότι με βάση τα παραπάνω, το νησί θα μπορούσε να κατηγοριοποιηθεί σε 8 τουλάχιστον χωρικές ενότητες.
Οι 8 χωρικές ενότητες
Εκτιμούμε ότι για έναν αρχικό σχεδιασμό, ολόκληρο το νησί θα μπορούσε να κατηγοριοποιηθεί σε 8 χωρικές ενότητες, ως παρακάτω:
-1η Ενότητα τη βόρεια ζώνη του νομού Χανίων, με «ισχυρούς υδάτινους πόρους» τις 5 μεγάλες πηγές της περιοχής με εκτιμώμενες ποσότητες νερών με στοιχεία του ΟΑΚ, 270 εκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως, καθώς και το φράγμα του Βαλσαμιώτη, καθώς και τις λιμνοδεξαμενές της Χρυσοσκαλίτισσας και των Αγίων Θεοδώρων.
-2η Ενότητα τη νότια ζώνη του νομού Χανίων, η οποία δεν διαθέτει «ισχυρό υδάτινο πόρο», πλην των γεωτρήσεων της περιοχής της Κουντούρας στην Παλιόχωρα, καθώς το Φραγκοκάστελλο. Υπάρχει βέβαια η δυνατότητα κατασκευής φραγμάτων μεσαίας χωρητικότητας, τόσο στην ενδοχώρα του Δήμου Σελίνου, όσο και του Δήμου Σφακίων.
-3η Ενότητα η βόρεια ζώνη του ανατολικού τμήματος του Δήμου Αποκορώνου, και των Δήμων Ρεθύμνης και Μυλοποτάμου, με «ισχυρούς υδάτινους πόρους» τις πηγές της λίμνης του Κουρνά, τις πηγές της Αργυρούπολης και το φράγμα των Ποταμών Αμαρίου.
Ως προτεινόμενα έργα, αναφέρουμε το «φράγμα Αλωνών» και το «φράγμα Άνω Λατζιμά Μυλοποτάμου», με χωρητικότητα 5 και 6 εκατ. κυβικά μέτρα αντίστοιχα. Επίσης, στην ενότητα αυτή εντάσσονται οι υφάλμυρες πηγές της Γεωργιούπολης, καθώς και οι παράκτιες πηγές του Μπαλίου. Στην ενότητα αυτή επίσης υπάρχει η δυνατότητα εκτέλεσης βαθιών γεωτρήσεων σε διαπιστωμένους υδροφόρους ορίζοντες.
-4η Ενότητα τη νότια ζώνη του νομού Ρεθύμνης, με «ισχυρό υδάτινο πόρο» τις πηγές Κουρταλιώτη και Αγίου Νικολάου με ετήσια εκτιμώμενη παροχή τα 50 εκατ. κυβικά μέτρα. Στην ενότητα αυτή προτείνεται το μεσαίο φράγμα του Ακουμιανού ποταμού, χωρητικότητας 3 εκατ. κυβικών μέτρων.
-5η Ενότητα τη βόρεια ζώνη του νομού Ηρακλείου έως και τις περιοχές του Οροπεδίου Λασιθίου, της Νεάπολης, του Μεραμβέλλου, καθώς και του Αγίου Νικολάου και της Ελούντας, με «ισχυρό υδάτινο πόρο» το φράγμα Αποσελέμη και τις λιμνοδεξαμενές Αγίου Γεωργίου και Χαυγά στο Οροπέδιο Λασιθίου.
-6η Ενότητα τη νότια ζώνη του νομού Ηρακλείου, συμπεριλαμβανόμενου και του Δήμου Αμαρίου και έως και τον Δήμο Βιάννου, με «ισχυρούς υδάτινους πόρους» τα φράγματα του Πλατύ ποταμού, του οποίου η κατασκευή θα ξεκινήσει άμεσα, της Φανερωμένης και της Πλακιώτισσας, το οποίο είναι στη φάση της ολοκλήρωσης. Επίσης, στην ενότητα αυτή συμπεριλαμβάνονται και οι λιμνοδεξαμενές του Ινίου, των Αμουργελλών, των Αρμανωγείων, του Καραβάδω, των Αμουργελών, των Δαμανίων, των Παρτίρων και του Σχινιά.
-7η Ενότητα τη νότια ζώνη του νομού Λασιθίου, από την περιοχή της Βιάννου και έως τον Μακρύ Γιαλό, με «ισχυρό υδάτινο πόρο» το φράγμα Πραμιανών της πηγής της Καλαμαύκας, και τον εμπλουτισμό τους από τις πηγές της Μαλαύρας.
Στην ενότητα αυτή, εντάσσεται και η κατασκευή του μικρού φράγματος του Αγίου Ιωάννου Ιεράπετρας, χωρητικότητας 1,7 εκατ. κυβικά μέτρα.
-8η Ενότητα τις ανατολικές περιοχές του νομού Λασιθίου ως και τον Δήμο Σητείας, με «ισχυρούς υδάτινους πόρους» τις εξαγγελθείσες για κατασκευή λιμνοδεξαμενές των Λιθινών και των Χοχλακίων.
Επιπλέον έρευνες και έργα
Με αυτή λοιπόν την κατηγοριοποίηση, θεωρούμε ότι θα συντονιστεί με ένα πολύ ικανοποιητικό τρόπο το θέμα της διαχείρισης των υδάτινων πόρων της Κρήτης. Πέραν της ενοποίησής τους, ως προς τη διαχείριση των ήδη υπαρχόντων υδάτινων πόρων, προτείνεται η διερεύνηση και επιπλέον πόρων, με την κατασκευή και άλλων φραγμάτων και λιμνοδεξαμενών, καθότι καταγράφονται τουλάχιστον στη συνολική έκταση του νησιού 19 ποτάμια με αξιόλογες παροχές πλέον εκείνων που έχουν ήδη κατασκευαστεί φράγματα (ο Ξεροπόταμος Κισσάμου, ο Ταυρωνίτης, ο Πελεκανιώτης, ο Κερίτης, ο Κλαδισσός, ο Κοιλιάρης, ο Σφακιανός, ο Βρυσανός, ο Μουσέλας, ο Πετρές, ο Σπηλιανός, ο Πρέβελης, ο Πλατανιάς, ο Ακουμιανός, ο Αρκαδιώτης, ο Γεροπόταμος Μυλοποτάμου, ο Γεροπόταμος Μεσσαράς, ο Αναποδάρης, και ο ποταμός του Μύρτου).
Επίσης, θα πρέπει να ανορυχθούν και επιπλέον γεωτρήσεις σε περιοχές, που θα επιλεγούν με βάση εμπεριστατωμένες γεωλογικές έρευνες και μελέτες. Αξίζει εδώ να σημειωθεί ότι η εκτέλεση γεωτρήσεων είναι τεχνικό έργο, το οποίο δεν επιβαρύνει καθόλου το περιβάλλον, καθότι οι εκμεταλλευόμενες ποσότητες νερού ανανεώνονται από τις βροχοπτώσεις και τις χιονοπτώσεις των επόμενων χρόνων.
Εάν οι υπόγειες αυτές ποσότητες νερού δεν τυχαίνουν εκμετάλλευσης με την άντληση και την χρησιμοποίησή τους, τελικά οι υπόγειοι αυτοί υδροφορείς διοχετεύουν με υπόγειες διαδρομές τα φορτία τους στη θάλασσα.
Ακόμη, αξίζει να αναφερθεί ότι τα έργα των γεωτρήσεων έχουν ελαχιστότατο κόστος κατασκευής, συγκρινόμενα με τα έργα κατασκευής φραγμάτων και λιμνοδεξαμενών. Όμως, τα φράγματα και οι λιμνοδεξαμενές με τη σειρά τους διαθέτουν το πλεονέκτημα ότι, συγκρατούν τις υδάτινες ποσότητες των βροχοπτώσεων και έτσι αυτές δεν αφανίζονται καταλήγοντας στη θάλασσα.
Άρα, ο συνδυασμός και των δύο αυτών κατηγοριών τεχνικών έργων είναι εκείνος, ο οποίος προσφέρει το βέλτιστο αποτέλεσμα. Επιπλέον, θα πρέπει να αξιοποιηθούν σε βάθος χρόνου τα βιολογισμένα νερά από τις εγκαταστάσεις των βιολογικών καθαρισμών των 8 μεγαλύτερων παραλιακών Δήμων για άρδευση.
Οι υφάλμυρες πηγές και η αφαλάτωση
Ειδική προσοχή θα πρέπει να δοθεί στην αξιοποίηση των 6 υφάλμυρων πηγών, αλλά και της παράκτιας-υποθαλάσσιας πηγής του Μπαλίου, για τις οποίες η κάθε μια τους εκβάλλει στη θάλασσα εκατοντάδες εκατομμύρια κυβικά μέτρα.
Λόγω του ότι η αλατότητά τους είναι ιδιαίτερα ήπια, κυμαινόμενη από 300 έως και 5.000 ppm ιόντων χλωρίου, εκτιμάται ότι η δαπάνη για την αφαλάτωση του νερού αυτού, τόσο σαν κόστος κατασκευής των εργοστασίων αφαλάτωσης, όσο όμως και για τη λειτουργία τους, κατόπιν δεν θα είναι σε «απαγορευτικά πλαίσια».
Όπως, επίσης, θα είναι και ικανοποιητική η ποιότητα του τελικού απολήψιμου νερού, παρόλο που θα είναι προϊόν αφαλάτωσης, αλλά ήπιας επεξεργασίας.
Φορέας διαχείρισης με αποκλειστικό δημόσιο χαρακτήρα
Ένα πολύ σημαντικό θέμα και ίσως το σπουδαιότερο για την ορθολογιστική διαχείριση των νερών σε μια περιφερειακή περιοχή, είναι το ποιος θα είναι ο φορέας ή ποιοι οι φορείς διαχείρισης. Θα είναι ένας φορέας για όλες τις ενότητες ή θα έχει η κάθε ενότητα ξεχωριστό φορέα διαχείρισης των νερών της;
Πλεονεκτήματα και μειονεκτήματα υπάρχουν και για τις δύο επιλογές. Ωστόσο, η εκτίμηση η δικιά μας είναι ότι την πλέον αποτελεσματική συνολική διαχείριση θα μπορεί να την έχει ένας ενιαίος φορέας με πολύ καλά οργανωμένα τα αντίστοιχα τμήματα και στις 8 χωρικές ενότητες, και οι οποίες θα διαθέτουν σχετική αυτοτέλεια λειτουργίας.
Ο φορέας αυτός διαχείρισης, σαφέστατα θα έχει δημόσιο χαρακτήρα, καθότι το νερό αποτελεί δημόσιο αγαθό με απόλυτα αδιαπραγμάτευτο προσδιορισμό, και επίσης θα πρέπει υπάγεται απευθείας στο Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας.
Ο αναντικατάστατος ρόλος των ΔΕΥΑ
Ωστόσο, ο ρόλος του φορέα διαχείρισης θα είναι και μόνον ως προς τον σχεδιασμό των κεντρικών έργων, καθώς και ως προς την αναζήτηση νέων υδάτινων πόρων. Οι υπόλοιπες διαδικασίες, τόσο της κατασκευής και συντήρησης των κεντρικών αγωγών και των δεξαμενών αποθήκευσης, όσο βέβαια και των δευτερευόντων αγωγών διανομής των νερών προς τους καταναλωτές, θα ανήκουν όπως και σήμερα στην αρμοδιότητα των ΔΕΥΑ των Δήμων της Κρήτης.
Με τον τρόπο αυτό, διασφαλίζεται και με τον πλέον δόκιμο τρόπο η εξυπηρέτηση των πολιτών, καθώς και των επαγγελματιών. Εξάλλου, η εμπειρία της λειτουργίας των ΔΕΥΑ, για αρκετές δεκαετίες έως και σήμερα, αποδεικνύει την ορθότητα της ύπαρξής τους.
Σε αντιδιαστολή με την «άνυδρη γη» της Υπερσαχάριας περιοχής
Είναι λοιπόν απολύτως απαραίτητο να αντιμετωπιστεί άμεσα -και με αίσθημα υψηλής ευθύνης- το πρόβλημα της λειψυδρίας, που έχει εμφανιστεί με περίσσια ένταση στο νησί της Κρήτης, καθιστώντας την πράγματι μια Υπερσαχάρια περιοχή.
Η κλιματική αλλαγή έχει αποδειχτεί ότι είναι πια μια μόνιμη κατάσταση με πολύ επώδυνες επιπτώσεις, σε σημείο που αν δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα και με σύνεση, το πρόβλημα της λειψυδρίας, που εξαιτίας της έχει προκύψει, τα αρνητικά της αποτελέσματα θα είναι σε λίγο καιρό μη αναστρέψιμα.