Τα μικροπλαστικά και νανοπλαστικά (ΜΝΠς, μικροσκοπικά κομμάτια πλαστικού) στο νερό είναι ατυχή υποπροϊόντα της παγκοσμιοποιημένης οικονομίας, σε μια εποχή που πολλοί ερευνητές την χαρακτηρίζουν ως την «εποχή του πλαστικού» (Εικ. 1).
Η Εθνική Υπηρεσία Ωκεανών και Ατμόσφαιρας των Ηνωμένων Πολιτειών (NOAA), το Πρόγραμμα Περιβάλλοντος των Ηνωμένων Εθνών (ΟΗΕ) και ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Χημικών Προϊόντων, ορίζουν τα ΜΝΠς ως σωματίδια μεγέθους μικρότερα των 5 mm για τα μικροπλαστικά και του 1 μm, δηλαδή 0,001 mm για τα νανοπλαστικά.
Είναι αδιάλυτα στο νερό αλλά αόρατα και διασπείρονται ολοένα και περισσότερο στους ωκεανούς, στην ατμόσφαιρα, στα τρόφιμα αλλά και στο πόσιμο νερό που φτάνει στα σπίτια μας από την βρύση ή τα εμφιαλωμένα.
Τα ΜΝΠς προέρχονται από τη διάσπαση μεγαλύτερων πλαστικών, ίνες από ρούχα και τη διαδικασία εμφιάλωσης. Τελευταίες έρευνες δείχνουν ότι εκατοντάδες χιλιάδες ΜΝΠς περιέχονται ανά λίτρο εμφιαλωμένου νερού, προκαλώντας ανησυχία για την υγεία, καθώς μπορεί να εισχωρήσουν σε ιστούς και να προκαλέσουν φλεγμονή ή άλλα προβλήματα.
Μελέτη που δημοσιεύτηκε πρόσφατα στο Nature Communications, καταδεικνύει ότι το εμφιαλωμένο νερό περιέχει κατά μέσο όρο 240.000 ΜΝΠς ανά λίτρο, πολύ περισσότερα από ό,τι έδειξαν προηγούμενες εκτιμήσεις (Zhang et al., 2024). Αυτά περιλαμβάνουν κυρίως: (α) πολυπροπυλένιο (από τα καπάκια των μπουκαλιών), (β) τερεφθαλικό πολυαιθυλένιο (από τα τοιχώματα των μπουκαλιών) και (γ) πολυστυρένιο και νάιλον (από τα συστήματα φιλτραρίσματος).
Τα ΜΝΠς εισέρχονται στο εμφιαλωμένο νερό μέσω των διαδικασιών συσκευασίας και παραγωγής του, που σημαίνει ότι οι καταναλωτές προσλαμβάνουν χιλιάδες πλαστικά σωματίδια με το εμφιαλωμένο νερό κάθε ημέρα. Για τη μείωση της έκθεσης, συνιστάται η χρήση φίλτρων αντίστροφης ώσμωσης, η αποφυγή αποθήκευσης του νερού σε πλαστικά δοχεία, η χρήση γυάλινων ή ανοξείδωτων σκευών και η επιλογή λιγότερο επεξεργασμένων τροφίμων.
Οι Bai et al. (2025) μελέτησαν την κατανομή των ΜΝΠς και των πολυκυκλικών αρωματικών υδρογονανθράκων (ΠΑΥς) στα ιζήματα αποστράγγισης στις εκβολές και στα δέλτα του ποταμού Γιανγκτσέ της Κίνας. Οι υψηλότερες ποσότητες βρέθηκαν σε πανεπιστημιουπόλεις και εμπορικές περιοχές, με μέση αφθονία 420 τεμαχίων/100 g και 498,4 τεμαχίων/100 g, αντίστοιχα.
Τα ΜΝΠς στο υδατικό περιβάλλον λειτουργούν και ως φορείς ΠΑΥς και επηρεάζουν τη μεταφορά τους. Αυτά και άλλα ευρήματα υποδηλώνουν ότι απαιτείται η παρακολούθηση των επιπέδων των ΜΝΠς στα ιζήματα των αστικών υγρών αποβλήτων για την καλύτερη κατανόηση της εμφάνισής τους και των περιβαλλοντικών επιπτώσεών τους.
Τα ΜΝΠς περιέχονται στο νερό της βρύσης (81% παγκοσμίως), στο εμφιαλωμένο νερό, σε ποτάμια, λίμνες, σε υπόγεια ύδατα, ακόμη και στο χιόνι της Ανταρκτικής. Το νερό της βρύσης συχνά περιέχει πολυαιθυλένιο (PE) και πολυπροπυλένιο (PP). Το εμφιαλωμένο νερό μπορεί να περιέχει τερεφθαλικό πολυαιθυλένιο (PET) και άλλα πρόσθετα.
Με δεδομένο ότι ολοένα περισσότεροι πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης καταναλώνουν εμφιαλωμένο νερό, το θέμα αυτό αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Σημειώνεται ότι με την βελτίωση της τεχνολογίας αφαλάτωσης, το αφαλατωμένο νερό φαίνεται να είναι απαλλαγμένο από ΜΝΠς, αφού οι πόροι της μεμβράνης αντίστροφης ώσμωσης είναι μικρότεροι από 0,001 μm.
Εκτός από το νερό, ΜΝΠς υπάρχουν και αλλού, όπως σε τρόφιμα (θαλασσινά, κρέας, φρούτα, λαχανικά, αλάτι, μέλι και άλλα), ποτά (μπύρα και άλλα) και άλλα. Εισέρχονται στις τροφές από το μολυσμένο έδαφος, τη συσκευασία και τη διαδικασία επεξεργασίας, διαπερνώντας τα φυσικά φίλτρα. Αυτά συσσωρεύονται στο ανθρώπινο σώμα (πνεύμονες, αίμα και πλακούντες) και μπορεί μακροχρόνια να δημιουργήσουν σοβαρά προβλήματα υγείας.
Βιβλιογραφία
Bai, X., Gong, H., Wang, H., Giwa, S. A., Odey, E. A., Zhou, Z., and Dai, X. (2025). Occurrence, Composition, and Risk Assessment of Microplastics and Adsorbed Polycyclic aromatic hydrocarbons (PAHs) in Urban Drainage Sediments along the Yangtze River, China. Sustainability (accepted).
Zhang, X., Feng, X., Guo, W., Zhang, C., and Zhang, X. (2024). Chemically recyclable polyvinyl chloride-like plastics. Nature
Communications, 15(1)
Ο Ανδρέας Ν. Αγγελάκης είναι επίτιμο µέλος και διακεκριμένος fellow της Παγκόσμιας Εταιρείας Νερού (IWA)