Η σατραπεία
Τί συμφορά, ενώ είσαι καμωμένος
για τα ωραία και μεγάλα έργα
η άδικη αυτή σου η τύχη πάντα
ενθάρρυνσι κι επιτυχία να σε αρνείται·
να σ’ εμποδίζουν ευτελείς συνήθειες,
και μικροπρέπειες, κι αδιαφορίες.
Και τί φρικτή η μέρα που ενδίδεις,
(η μέρα που αφέθηκες κι ενδίδεις),
και φεύγεις οδοιπόρος για τα Σούσα,
και πηαίνεις στον μονάρχην Αρταξέρξη
που ευνοϊκά σε βάζει στην αυλή του,
και σε προσφέρει σατραπείες και τέτοια.
Και συ τα δέχεσαι με απελπισία
αυτά τα πράγματα που δεν τα θέλεις.
Άλλα ζητεί η ψυχή σου, γι’ άλλα κλαίει·
τον έπαινο του Δήμου και των Σοφιστών,
τα δύσκολα και τ’ ανεκτίμητα Εύγε·
την Αγορά, το Θέατρο, και τους Στεφάνους.
Αυτά πού θα σ’ τα δώσει ο Αρταξέρξης,
αυτά πού θα τα βρεις στη σατραπεία·
και τί ζωή χωρίς αυτά θα κάμεις.
[1910*]
Οι πιο αμαρτωλοί είναι συχνά εκείνοι που υπερασπίζονται και υμνούν τους ηθικούς κανόνες. Άλλα διδάσκουν στην πράξη και άλλα προτρέπουν με τον λόγο τους. Όπως ο Αλεξανδρινός ποιητής, όλοι έχουμε αισθανθεί τη φρίκη για στιγμές αδυναμίας, που αφεθήκαμε στους πειρασμούς του πάθους, που ακούσαμε το μαγευτικό τραγούδι των σειρήνων και παραδοθήκαμε γλυκά στη μελωδία του. Στον απολογισμό της ζωής, όσο κι αν δεν το ομολογούμε, εκείνες τις ώρες θα θέλαμε να ξαναζήσουμε.
Άλλωστε σε άλλες στιγμές, ο ίδιος ο Καβάφης παραδέχεται ότι το μύρο της ποίησής του και η μαγεία του λόγου του πηγάζουν από τις απόκρυφες πηγές, τότε που αφέθηκε να ενδώσει. Κι αν η ψυχή άλλα ζητά και γι’ άλλα κλαίει, ας μένει στον μοναχικό της θρήνο. Της κοινωνίας ο έπαινος και η άνοδος στα σκαλοπάτια της κοινωνικής ιεραρχίας δεν φωτίζουν, δεν λάμπουν. Με μαύρο χρώμα και στυφό χαμόγελο συνοδεύονται.
Της μεγάλης τέχνης και των υψηλών οραμάτων τα πετάγματα διαποτίζονται από τις κρυφές στιγμές παραδομού σε χαρές και απολαύσεις, που απωθούν οι επίσημοι λόγοι. Με τα λουλούδια εκείνων των στιγμών πλέκονται τα στεφάνια, που στολίζουν τα μέτωπά μας.
Κρατούμε όλοι φυλαγμένες στο ακριβό μέρος της ψυχής τις αναμνήσεις. Τότε που σε κάποιο ξέφωτο ή σε μια ακρογιαλιά εναποθέταμε τις ελπίδες μας στα άστρα. Στιγμές που θα μείνουν και θα φύγουν μαζί μας. Γιατί δεν έχουμε όλοι το χάρισμα των ποιητών. Γιατί ο λόγος μας πνίγει την ομορφιά. Γιατί τα μεγάλα μυστικά δροσίζουν την άνυδρη, πεζή μας καθημερινότητα και καταφεύγουμε, δήθεν μετανιωμένοι, σε ηθικά κηρύγματα και άλλα ηχηρά παρόμοια.
Ο Ζαχαρίας Καραταράκης είναι φιλόλογος