Στο άρθρο αυτό θα εξετάσουμε τη μεταβολή (αύξηση ή μείωση) του κατά κεφαλήν Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος (ΑΕΠ) της Κρήτης και των νομών της, σε σύγκριση με τις άλλες περιφέρειες και τους νομούς της χώρας, τα έτη 2001, 2010, 2019 και 2023, τελευταίο έτος για το οποίο υπάρχουν στοιχεία στη βάση δεδομένων της Ευρωπαϊκής Στατιστικής Υπηρεσίας, από την οποία αντλούμε τα στοιχεία που χρησιμοποιούμε στο άρθρο αυτό.
Επιλέξαμε τα έτη αυτά για να συγκρίνουμε τη μεταβολή του κατά κεφαλήν ΑΕΠ τις περιόδους:
- 2001-2010, έτη στα οποία δεν υπήρχαν Μνημόνια (βλ. σημείωση στο τέλος του άρθρου).
- 2011-2019, έτη στα οποία είχαν πλήρη εφαρμογή τα μέτρα των τριών Μνημονίων.
- 2020-2023, έτη εκτός Μνημονίων.
Το κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε ευρώ προκύπτει από τη διαίρεση του ΑΕΠ με τον πληθυσμό. Είναι, επομένως, ενδιαφέρον να εξετάσουμε και τα δύο αυτά στοιχεία για να φανούν οι διαφορές τους ανάμεσα στους νομούς, τόσο στο μέγεθός τους όσο και στη μεταβολή τους κατά τις παραπάνω περιόδους.
Στη 1η στήλη του πρώτου μέρους του «Πίνακα» δίνεται το ΑΕΠ σε εκατομμύρια ευρώ σε τρέχουσες τιμές το 2001, στη 2η το 2010, στην 3η το 2019, στην 4η το 2023, στην 5η η αύξηση το 2010 σε σύγκριση με τον 2001, στην 6η η μείωση το 2019 σε σχέση με το 2010 και στην 7η η αύξηση το 2023 σε σχέση με το 2019. Στο δεύτερο μέρος του «Πίνακα» δίνονται τα στοιχεία του πληθυσμού και στο τρίτο του μέρος κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε ευρώ σε τρέχουσες τιμές και οι μεταβολές τους.
Από το πρώτο μέρος του «Πίνακα» φαίνεται το ΑΕΠ σε εκατομμύρια ευρώ:
- Το 2010, σε σχέση με το 2001, αυξήθηκε. Οι μεγαλύτερες αυξήσεις σημειώθηκαν τους νομούς Χανίων και Ηρακλείου και η μικρότερη στον νομό Ρεθύμνης. Αύξηση στην Κρήτη και στο Σύνολο Χώρας.
- Το 2019, σε σχέση με το 2010, μειώθηκε. Η μεγαλύτερη μείωση σημειώθηκε στον νομό Ηρακλείου και η μικρότερη στον νομό Λασιθίου. Μείωση στην Κρήτη και στο Σύνολο Χώρας.
- Το 2023, σε σχέση με τα 2019, αυξήθηκε. Η μεγαλύτερη αύξηση σημειώθηκε στον νομό Χανίων και η μικρότερη στον νομό Λασιθίου. Αύξηση στην Κρήτη και στο Σύνολο Χώρας.
Από το δεύτερο μέρος του «Πίνακα» φαίνεται ότι ΑΕΠ, σε σχέση με τον πληθυσμό:
- Το 2010, σε σχέση με το 2001, αυξήθηκε. Η μεγαλύτερη αύξηση σημειώθηκε στον νομό Ρεθύμνης και η μικρότερη στον νομό Λασιθίου. Αύξηση στην Κρήτη και στο Σύνολο Χώρας.
- Το 2019, σε σχέση με το 2010, με εξαίρεση τον νομό Λασιθίου, όπου μειώθηκε, στους υπόλοιπους νομούς σημειώθηκε αύξηση. Η μεγαλύτερη αύξηση στον νομό Ηρακλείου και η μικρότερη στον νομό Χανίων. Αύξηση σημειώθηκε στην Κρήτη, ενώ στο Σύνολο Χώρας μείωση.
- Το 2023, σε σχέση με τα 2019, μειώθηκε. Η μεγαλύτερη μείωση σημειώθηκε στον νομό Λασιθίου και η μικρότερη στους νομούς Ηρακλείου και Χανίων. Μείωση στην Κρήτη και στο Σύνολο Χώρας.
Από το τρίτο μέρος του «Πίνακα» φαίνεται ότι το κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε ευρώ:
- Το 2010, σε σχέση με το 2001, αυξήθηκε. Οι μεγαλύτερες αυξήσεις σημειώθηκαν στους νομούς Χανίων και Ηρακλείου και η μικρότερη στον νομό Ρεθύμνης. Αύξηση στην Κρήτη και στο Σύνολο Χώρας.
- Το 2019, σε σχέση με το 2010, μειώθηκε, με εξαίρεση τον νομό Λασιθίου στον οποίο σημειώθηκε μικρή αύξηση. Η μεγαλύτερη μείωση σημειώθηκε στον νομό Ηρακλείου και η μικρότερη στον νομό Ρεθύμνης. Μείωση στην Κρήτη και στο Σύνολο Χώρας.
- Το 2023, σε σχέση με τα 2019, αυξήθηκε. Η μεγαλύτερη αύξηση στον νομό Χανίων και η μικρότερη στον νομό Λασιθίου. Αύξηση στην Κρήτη και στο Σύνολο Χώρας.
Οι μειώσεις στο ΑΕΠ σε εκατομμύρια ευρώ και στο κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε ευρώ το 2019, σε σχέση με το 2010, οφείλονται στα μέτρα των τριών Μνημονίων.
Το επίπεδο στο οποίο έφτασε το ΑΕΠ σε εκατομμύρια ευρώ το 2023 ήταν υψηλότερο εκείνου του 2010 για το Σύνολο Χώρας και το ίδιο ισχύει και για τους τρεις νομούς της Κρήτης. Εξαίρεση αποτελεί ο νομός Ηρακλείου, στον οποίο ήταν ελαφρά χαμηλότερο.
Εξαιτίας των παραπάνω μεταβολών σε ό, τι αφορά τη θέση στο κατά κεφαλήν ΑΕΠ:
- Της Κρήτης, ανάμεσα στις 13 περιφέρειες, χειροτέρευσε τα έτη 2010 και 2019, δεδομένου ότι από τη 5η θέση το 2001, «κατέβηκε» στην 6η το 2010 και στην 7η το 2019. Το 2023, όμως, «επέστρεψε» στην 5η θέση.
Των νομών της Κρήτης ανάμεσα στους νομούς της χώρας:
- Ο νομός Λασιθίου το 2001 κατείχε τη 18η θέση, το 2010 τη 13η, το 2019 και το 2023 την 5η.
- Ο νομός Χανίων τις θέσεις 15η, 11η, 12η και 7η.
- Ο νομός Ρεθύμνης τις θέσεις 9η, 20η,16η και 14η, και
- Ο νομός Ηρακλείου τις θέσεις 17η, 12η, 18η και 17η.
Η σειρά, επομένως, των νομών της Κρήτης σε ό,τι αφορά το ύψος του κατά κεφαλήν ΑΕΠ ήταν το έτος:
- 2001: Ρεθύμνης, Χανίων, Ηρακλείου και Λασιθίου στο ίδιο επίπεδο.
- 2010: Χανίων και Ηρακλείου, Λασιθίου, Ρεθύμνης.
- 2019: Λασιθίου, Χανίων, Ρεθύμνης, Ηρακλείου, και
- 2023: Λασιθίου, Χανίων, Ρεθύμνης, Ηρακλείου.
ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Τα μέτρα του πρώτου Μνημονίου άρχισαν να εφαρμόζονται από τον Ιούνιο του 2010 και γι’ αυτό τον λόγο το έτος αυτό δεν το περιλαμβάνουμε στην περίοδο των Μνημονίων.
Ο Μανόλης Γ. Δρεττάκης είναι πρώην αντιπρόεδρος της Βουλής, υπουργός και καθηγητής της ΑΣΟΕΕ