Η ταινία του Ιωάννη Σμαραγδή «Καποδίστριας», που παίζεται τις τελευταίες ημέρες στους κινηματογράφους, προκάλεσε μεγάλο ενδιαφέρον στο κοινό καθόλου άδικα, και πολλές συζητήσεις ιδιαίτερα για τη συναισθηματική της φόρτιση, στην ανάδειξη του προσώπου του πρώτου κυβερνήτη του νεότερου ελληνικού κράτους.
Η ταινία κατατάσσεται στα επικά, ιστορικά, κινηματογραφικά έργα, επικεντρωμένη βιογραφικά στο πρόσωπο του Καποδίστρια. Όπως είναι γνωστό, σε αυτές τις ταινίες προστίθενται πολλές μυθοπλαστικές αναφορές, προκειμένου παρουσιάσουν τα γνωστά ιστορικά στοιχεία, αλλά και τα δευτερεύοντα στοιχεία.
Μέσα από ιστορικές παραστάσεις αναδεικνύονται η διπλωματική του ευστροφία, η πολιτική του διορατικότητα, η φιλοπατρία του και ο αισθηματικός δεσμός με την Ρωξάντα Στούρτζα.
H αναπαράσταση των ιστορικών σκηνών της εποχής εκείνης «συγκρούεται» αναγκαστικά με το σήμερα. Αυτή η αναμέτρηση γίνεται νοερά στο μυαλό των θεατών, συγκρίνοντας τις μυθοπλαστικές σκηνές με τους υψηλούς συμβολισμούς, στην προφανέστατη έλλειψη πολιτικής διορατικότητας και διπλωματικής ευφυΐας σημερινών Ελλήνων και Ευρωπαίων πολιτικών.
Ο Καποδίστριας εμφανίζεται ως άνθρωπος, που παρέλαβε ερείπια την κατάσταση της Ελλάδας και θυσίασε τη ζωή του για την ανέγερσή της και την ισάξια ανάδειξή της στην διεθνή πολιτική σκηνή.
Αναμφίβολα, ήταν ο μεγαλύτερος Έλληνας της εποχής του και δεν πρέπει να τον συγκρίνουμε με τα σημερινά δεδομένα, γιατί έχουν περάσει 200 χρόνια από τότε. Ανέλαβε τη διακυβέρνηση της χώρας με την ψήφο της τότε Εθνοσυνέλευσης, για να δημιουργήσει κράτος από το μηδέν.
Να καθιερώσει τους θεσμούς στο εσωτερικό, την ώρα που η Επανάσταση και ο πόλεμος δεν είχαν τελειώσει, ενώ δεν είχε γίνει ακόμη η αναγνώριση του ελληνικού ελεύθερου κράτους.
Ο Καποδίστριας έπρεπε να κυβερνήσει μια σπαρασσόμενη από εμφυλίους πολέμους χώρα, με βασικό πρόβλημα τις τοπιστικές παραδόσεις, συνήθειες και τα συμφέροντα που ήταν ισχυρά.
Αναγκαστικά στην προσπάθειά του να δημιουργήσει ένα σύγχρονο, οργανωμένο, νεωτεριστικό κράτος, συγκρούεται με οικογένειες όπως οι Κουντουριώτες, οι Μαυρομιχάληδες και άλλες, που ήταν ηγετικοί παράγοντες στην τιτάνια προσπάθεια της ελληνικής επανάστασης.
Το δεύτερο στοιχείο που δημιουργούσε τεράστια δυσκολία στην αναδιοργάνωση του ελληνικού κράτους για τον κυβερνήτη Καποδίστρια, ήταν η σύγκρουση ανταγωνιστικών συμφερόντων μεταξύ των τριών μεγάλων δυνάμεων, οι οποίες -όπως ήταν γνωστό- συνέβαλαν τα μέγιστα στην επιτυχία της ελληνικής επανάστασης.
Επειδή ο ίδιος προερχόταν από τη ρωσική διπλωματία, στην προσπάθειά του να προωθήσει τα ελληνικά συμφέροντα, δημιουργούσε καχυποψίες στις άλλες δύο δυνάμεις, προκαλώντας ανάλογες αντιδράσεις που δυσκόλευαν το έργο του.
Είναι βέβαιο ότι βλέποντας την ταινία αυτή, η αναμέτρηση της εποχής εκείνης με την σημερινή γίνεται ακόμη δυσκολότερη, μέσα από το πρόσωπο του πρώτου κυβερνήτη και τις συγκρίσεις που αναπόφευκτα προκύπτουν, γεγονός που επαληθεύει τη λαϊκή ρήση, που λέει ότι η ιστορία επαναλαμβάνεται.
Τα συμπεράσματα που βγαίνουν από την ταινία, βασιζόμενη στα ιστορικά στοιχεία, είναι τα παρακάτω:
Ο Καποδίστριας ήταν ο άνθρωπος που παράτησε τα παλάτια, όπως σκηνοθετικά αυτό παρουσιάστηκε με επιτυχία, στη σύγκρουση ανάμεσα στο παλάτι του Τσάρου με το φτωχικό κυβερνείο της Ελλάδας.
Εγκατάλειψε τη θέση του Ρώσου υπουργού με τη διεθνή καταξίωση, προκειμένου να κυβερνήσει ένα κράτος σε αγεωγράφητο χώρο και έναν λαό που μαστιζόταν από έχθρες και διαμάχες. Έναν λαό απείθαρχο, αλλοτριωμένο 400 χρόνια από ένα κατώτερο πολιτιστικό δυνάστη.
Ήταν άνθρωπος που οραματίστηκε να φτιάξει όχι απλά ένα κράτος, αλλά μια Ελλάδα του πολιτισμού, των γραμμάτων και των τεχνών. Είναι ο άνθρωπος βαθιά θρησκευόμενος στην ορθόδοξη πίστη, λάτρης της εθνικής ταυτότητας των Ελλήνων.
Είναι ο άνθρωπος, που με τον χαρακτήρα του και την συμπεριφορά του, μας δίδαξε ότι δεν μπορείς να γίνεις καλός πολιτικός, αν δεν είσαι καλός πατριώτης. Είναι άνθρωπος που περιφρόνησε της σκοπιμότητες και τα συμφέροντα της εξωτερικής επιρροής των υπερδυνάμεων, τολμώντας να αντισταθεί στον κυνισμό και στον μεγαλοϊδεατισμό τους.
Ερχόμενος σε σύγκρουση με τις λανθασμένες αντιλήψεις παραγόντων επωνύμων, όπως ο Μαυροκορδάτος, ο Κωλέττης, ο Κουντουριώτης και οι Μαυρομιχάληδες, που εξελιχθήκαν σε εμφύλιο και οδήγησαν στη δολοφονία του, με αποτέλεσμα το έργο του να φτιάξει κρατικούς θεσμούς, να παραμείνει ανεκτέλεστο.
Η ταινία του Ιωάννη Σμαραγδή «Καποδίστριας» αναμετρήθηκε κατά κοινή ομολογία με το σημερινό γεωπολιτικό συνονθύλευμα και τώρα εμείς, οι Έλληνες, είμαστε έτοιμοι να θέσουμε στην ίδια την ιστορία το ερώτημα. Αξίζει ο ελληνικός λαός να γεννήσει και να ζήσει έναν νέο Καποδίστρια;