Γράφει ο Κώστας Τριγώνης
Η Ένωση Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Πελοπονήσου Ηπείρου και Νήσων, η ΕΣΗΕΠΗΝ όπως την λέμε χάριν συντομίας με τα αρχικά της, ως συνδικαλιστικό όργανο προστασίας και στήριξης του δημοσιογραφικού κόσμου, έχει διανύσει μέχρι σήμερα μια μακρά και αρκετά δυναμική πορεία στον χρόνο. Έχει περάσει μέσα από συμπληγάδες και ισχυρές καταιγίδες, άντεξε όμως στις πολλές και διάφορες πιέσεις και κατόρθωσε να ανταποκριθεί πλήρως στην αποστολή της: να διαφυλάξει και να προασπίσει την δημοσιογραφικη δεοντολογία και τα επαγγελματικά δικαιώματα των συντακτών μελών της.
Φέτος, η ΕΣΗΕΠΗΝ γιορτάζει την συμπλήρωση 100 χρόνων από την ίδρυσή της και από την ίδρυση των προπομπών της. Και μας καλεί να συμμετάσχουμε στον εορτασμό, ο οποίος διαπνέεται από πολλούς και σημαντικούς συμβολισμούς που έχουν ξεχωριστό ενδιαφέρον.
Αυτός καθαυτός ο εορτασμός, μας προτρέπει να ανατρέξουμε στις μνήμες με τα μάτια της ψυχής, και να περιπλανηθούμε στα ενδότερα της δημοσιογραφίας. Να παρακολουθήσουμε την πορεία της και να καταγράψουμε την ιστορία της. Και φυσικά, να δούμε πιο καθαρά, πώς πορεύτηκαν και πώς πάλεψαν, οι Σκαπανείς της δημοσιογραφίας. Οι πρωτοπόροι του κλάδου, που με σκληρούς και ανυποχώρητους αγώνες, κατόρθωσαν να διαμορφώσουν το αφιλόξενο τοπίο γύρω τους, ανοίγοντας ευρύχωρους δρόμους, μέσα από τους οποίους πορεύτηκαν οι επόμενες γενιές των επαγγελματιών δημοσιογράφων.
Κατ΄αρχήν, πρέπει να διευκρινίσουμε πως η ΕΣΗΕΠΗΝ δεν ήταν από την αρχή Ένωση Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Πελοπονήσου Ηπείρου και Νήσων. Στα πρώτα χρόνια του περασμένου αιώνα, όλα όσα είχαν σχέση με την δημοσιογραφία, ήταν απολύτως ρευστά. Αυτή η ρευστότητα, και κατά συνέπεια η ανασφάλεια που διακατείχε τους εργαζομένους στον χώρο της ενημέρωσης, ώθησαν τους Πατρινούς δημοσιογράφους το 1926, στην δημιουργία ενός συνδικαλιστικού δημοσιογραφικού οργάνου που ήταν αναγκαίο για την διασφάλιση μιας στοιχειώδους προστασίας της προσωπικής τους αξιοπρέπειας και των εργασιακών δικαιωμάτων τους. Το εγχείρημα καρποφόρησε και ιδρύθηκε τότε η “Ένωσις Συντακτών Πατρών”, που λειτούργησε επιτυχώς μέχρι το 1939, όταν το καθεστώς της 4ης Αυγούστου ψήφισε τον νόμο 1093, που προέβλεπε την διάλυση της Ένωσης Συντακτών Πατρών (και άλλων ομοειδών φορέων) και την συγκρότηση στη θέση της, της ΕΣΗΕΠΗΝ, δηλαδή της Ένωσης Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Πελοπονήσου Ηπείρου και Νήσων, με έδρα την Πάτρα.
Οπως ήταν φυσικό, η χωροταξική διεύρυνση του συνδικαλιστικού αυτού δημοσιογραφικού φορέα, λειτούργησε συσπειρωτικά. Με την πάροδο του χρόνου, άρχισαν να εγγράφονται ως μέλη της ΕΣΗΕΠΗΝ, εκτός των Πατρινών, και επαγγελματίες δημοσιογράφοι από άλλα διαμερίσματα της χώρας, εκτός Πελοποννήσου. Από την Ήπειρο δηλαδή, και από τα νησιά, της Κρήτης μη εξαιρουμένης.
Στη συνέχεια, θα παραθέσω τα ενδιαφέροντα στοιχεία που συγκέντρωσα με αρκετά επίμονες έρευνες, και τα οποία αφορούν στην Κρήτη. Ή, για να ακριβολογώ, τα στοιχεία που αφορούν την δημοσιογραφία και τους δημοσιογράφους κυρίως του Ηρακλείου.
Στα τρία μεγαλύτερα αστικά κέντρα της Κρήτης, στα Χανιά, στο Ρέθυμνο και στο Ηράκλειο, πολύ πριν την ίδρυση της προαναφερθείσας Ένωσης Συντακτών Πατρών, κυρίως από το 2ο ήμισυ του 19ου και τα πρώτα χρόνια του 20ού αιώνα, είχαν ιδρυθεί, λειτουργήσει και ευδοκιμήσει, αρκετές και πολύ αξιόλογες τοπικές εφημερίδες. Δεν εντάσσεται στο θέμα που αναπτύσσω, η υποχρέωση για την συνολική αναφορά και περιγραφή τους σε επίπεδο Κρήτης. Ως παράδειγμα όμως αναφέρω ως πιο γνωστές, την ιστορική εφημερίδα “ΚΗΡΥΞ” που ίδρυσε ο Ελευθέριος Βενιζέλος στα Χανιά. Επίσης, την “ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΗ” του Καλαϊτζάκη και το “ΒΗΜΑ” του Λυκούργου Καφφάτου, στο Ρέθυμνο.
Στρέφοντας το βλέμμα μας στο Ηράκλειο, διαπιστώνουμε πως εδώ ο Τύπος είχε κάνει από τότε, πολύ σημαντικά άλματα. Από το 1880 και εξής, στο Ηράκλειο είχαν ιδρυθεί αξιολογότατες καθημερινές ή εβδομαδιαίες εφημερίδες. Αναφέρω την εφημερίδα “ΜΙΝΩΣ” που ιδρύθηκε το 1880, την εφημερίδα “ΝΕΑ ΕΒΔΟΜΑΣ” και την εφημερίδα “ΗΡΑΚΛΕΙΟΝ”, που διέπρεψαν στα τέλη του προπερασμένου αιώνα.
Η ανατολή και τα πρώτα χρόνια του 20ού αιώνα, βρήκαν το Ηράκλειο να υπερηφανεύεται για τις τοπικές του εφημερίδες, που σε εμφάνιση και ποιοτικό περιεχόμενο δεν υστερούσαν από τον αθηναϊκό Τύπο της εποχής.
Αναφερθήκαμε εν ολίγοις στα των εφημερίδων, καιρός είναι τώρα, να μιλήσουμε και για τους ανθρώπους που μοχθούσαν για την αρτιότητα και την πληρότητα του τοπικού Τύπου, δηλαδή για τους επαγγελματίες Δημοσιογράφους που κοσμούσαν καθημερινά τις στήλες των ηρακλειώτικων εφημερίδων με τα γραπτά τους, αλλά και με το ήθος τους. Επρόκειτο για ανθρώπους συγκροτημένους και επαρκώς μορφωμένους, που χωρίς υπερβολή, ελάμπρυναν με την παρουσία και το έργο τους την ηρακλειώτικη δημοσιογραφία.
Από τις αρχές του 20ού αιώνα, είχαν αρχίσει να ξεχωρίζουν οι επαγγελματίες από τους ερασιτέχνες δημοσιογράφους. Βοήθησε αποφασιστικά σε αυτό, η ευτυχής συγκυρία, να είναι σημαντικές και καταξιωμένες προσωπικότητες οι περισσότεροι από τους εκδότες και ιδιοκτήτες των εφημερίδων της εποχής. Αξίζει να αναφέρουμε στο σημείο αυτό, κάποια χαρακτηριστικά ονόματα.
Εκδότης και ιδιοκτήτης της ιστορικής ηρακλειώτικης εφημερίδας “ΜΙΝΩΣ”, ήταν ο δραστήριος Χατζηπέτρος Λυδάκης, τον οποίο διαδέχθηκε ο γιος του Ιωάννης Λυδάκης. Στην προμετωπίδα της εφημερίδας αναφέρονταν ως συντάκτες οι Αλέξανδρος Πέκιος αρχικά και ακολούθως ο Αθανάσιος Θεοχαρίδης και ο Αντώνιος Αρετάκης. Σημειώνεται πως η εφημερίδα αυτή ήταν εβδομαδιαία και τετρασέλιδη, με καινουργή και ευκρινή τυπογραφικά στοιχεία. Είχε άριστη εκτύπωση και πρόσφερε εξαιρετικά ενδιαφέρουσα και πολύπλευρη ενημέρωση.
Μια σημαντική προσωπικότητα του Ηρακλείου, ο λόγιος Στυλιανός Αλεξίου, ασχολήθηκε επισταμένως με τις εκδόσεις και την δημοσιογραφία. Είχε σπουδάσει γιατρός στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, απ΄ όπου πήρε το πτυχίο του το 1876, ελάχιστα όμως ασχολήθηκε με την Ιατρική. Φρόντισε να οργανώσει ένα πρωτοποριακό για την εποχή του τυπογραφείο και το 1881 εξέδωσε την εφημερίδα “ΝΕΑ ΕΒΔΟΜΑΣ”, που ανέγραφε ως υπεύθυνο συντάκτη τον ίδιο. Ο διανοούμενος Στυλιανός Αλεξίου έγραψε Ιστορία με τα καυστικότατα άρθρα του, που το 1885 προκάλεσαν την μήνιν των αρχών και την απαγόρευση έκδοσης της εφημερίδας! Το έτος 1893, ο Στυλιανός Αλεξίου προχώρησε στην έκδοση μιας ακόμη ιστορικής εφημερίδας, την οποία ονόμασε “ΗΡΑΚΛΕΙΟΝ”. Την διεύθυνση στην εφημερίδα αυτή ανέθεσε στον επίσης λόγιο Αντώνιο Βορεάδη, τον αποκαλούμενο και Γίγαντα των Γραμμάτων.
Το έτος 1900, ο Στυλιανός Αλεξίου εξέδωσε την εφημερίδα “ΑΛΗΘΕΙΑ”, με υπεύθυνο συντάκτη τον Ιωάννη Βογιατζάκη. Το 1903 εξέδωσε επίσης την εβδομαδιαία εφημερίδα “ΦΩΝΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ” με διευθυντή και συντάκτη τον Γεώργιο Κοκκινάκη. Τέλος, το 1917 ο Αλεξίου εξέδωσε την μαχητική εφημερίδα “ΕΘΝΙΚΗ ΑΜΥΝΑ”, με αποκλειστικό σκοπό και στόχο, την υπεράσπιση της πολιτικής και του έργου του Εθνάρχη Ελευθερίου Βενιζέλου.
Στις 2 Δεκεμβρίου του 1906, κυκλοφόρησε μια ακόμη καινούργια εφημερίδα στο Ηράκλειο. Ήταν η ιστορική “ΙΔΗ”, με εκδότη και διευθυντή αρχικά τον Ιωάννη Σμυρνάκη και αρχισυντάκτη τον Αριστείδη Πασχαλίδη. Ένα χρόνο αργότερα, το 1907, την διεύθυνση της “ΙΔΗΣ” ανέλαβε ο Ιωάννης Κατεργιανάκης, ο οποίος το 1924 παραχώρησε την διεύθυνση της εφημερίδας στον Μιχάλη Μαρνελάκη. Ο Μαρνελάκης είχε σπουδάσει νομικά, τον κέρδισε όμως αποκλειστικά η δημοσιογραφία, στην οποία αφοσιώθηκε ψυχή τε και σώματι. Ήταν συντηρητικός στην ιδεολογία, μέσα σε ένα αρνητικό κλίμα για το κόμμα που υποστήριζε με φανατισμό. Ξεχώριζε ο Μαρνελάκης για το ήθος του, την εντιμότητα, το θάρρος, τον πατριωτισμό του και την πολιτική του ευπρέπεια. Για τις πολιτικές του ιδέες έφθασε στο σημείο να καταδικαστεί σε θάνατο, διέφυγε δε την τελευταία στιγμή από το εκτελεστικό απόσπασμα…
Στην συνέχεια της έρευνάς μας, θα αναφερθούμε σε μια ακόμη ιστορική εφημερίδα του Ηρακλείου, την “ΑΝΟΡΘΩΣΗ” που ίδρυσε και διηύθυνε ο Ανδρέας Ζωγράφος. Η “ΑΝΟΡΘΩΣΙΣ” πρωτοεμφανίστηκε το 1915 ως δισεβδομαδιαία έκδοση και το 1922 έγινε καθημερινή εφημερίδα. Με την “ΑΝΟΡΘΩΣΗ” συνεργάστηκαν κορυφαίοι δημοσιογράφοι του Ηρακλείου, όπως ο Θρασύβουλος Σταυράκης και ο Μίνως Μουντράκης, ενώ το καθημερινό χρονογράφημα έγραφε ο Μιχάλης Καλημεράκης. Το 1941, όταν οι Γερμανοί κατέλαβαν την ηπειρωτική χώρα και στην Κρήτη σχηματίστηκε η κυβέρνηση του Εμμανουήλ Τσουδερού, ο εκδότης της “ΑΝΟΡΘΩΣΕΩΣ” Ανδρέας Ζωγράφος ανέλαβε καθήκοντα Υπουργού Τύπου. Η εφημερίδα διέκοψε βιαίως την έκδοσή της τον Μάϊο του 1941, όταν οι κτιριακές εγκαταστάσεις της βομβαρδίστηκαν και καταστράφηκαν ολοσχερώς από τα στούκας, και ο Ζωγράφος (πατέρας της αείμνηστης Λιλής Ζωγράφου) αναχώρησε για την Μέση Ανατολή με τα υπόλοιπα μέλη της Κυβέρνησης Τσουδερού.
Στη συνέχεια της ερευνητικής αυτής εργασίας, θα κάνουμε μια στάση στο 1911, έτος που αποδείχθηκε πολύ σημαντικό και γόνιμο, για την περαιτέρω εξέλιξη της δημοσιογραφίας στο Ηράκλειο. Στις 8 Απριλίου του έτους εκείνου, κυκλοφόρησε το πρώτο φύλλο μιας νέας ηρακλειώτικης εφημερίδας. Αυτός ήταν και ο τίτλος της: “ΝΕΑ ΕΦΗΜΕΡΙΣ”. Εκδότης και “ψυχή” της εφημερίδας, ο δημοσιογράφος και ιστορικός Ιωάννης Μουρέλλος, ο οποίος στα κατοπινά χρόνια έγινε ένα από τα πιο διακεκριμένα μέλη της ΕΣΗΕΠΗΝ (ενεγράφη το 1948). Ο Μουρέλλος καταγόταν από το Χουμεριάκο του Μεραμπέλλου. Σε ηλικία 20 ετών εγκαταστάθηκε στο Ηράκλειο και το 1911 ίδρυσε την “ΝΕΑ ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ”, η οποία δεν άργησε να γίνει φυτώριο νέων, ταλαντούχων δημοσιογράφων. Ο Μουρέλλος ατύχησε οικονομικά και το 1924 η “ΝΕΑ ΕΦΗΜΕΡΙΣ” περιήλθε στην ιδιοκτησία ενός τοπικού εκδοτικού οργανισμού που τιτλοφορείτο “ΚΡΕΤ”, με διαχειριστή τον Λάμπρο Σουργιαδάκη και αρχισυντάκτη τον Ηλία Διαλυνά, μια επίσης σημαντική μορφή της ηρακλειώτικης δημοσιογραφίας.
Το καλοκαίρι του 1928, ο Ιωάννης Μουρέλλος προχώρησε στην έκδοση μιας καινούργιας, καθημερινής εφημερίδας, με τον τίτλο “ΕΛΕΥΘΕΡΑ ΣΚΕΨΙΣ”, που αναδείχθηκε σε μια από τις καλύτερες και πληρέστερες προπολεμικές εφημερίδες του Ηρακλείου. Είχε εκλεκτούς συνεργάτες, όπως ο αρχισυντάκτης της Ελευθέριος Λασηθιωτάκης, ο κατοπινός αρχισυντάκτης Γιάννης Σφακιανάκης, ο εκ των κορυφαίων τοπικών συντακτών Θρασύβουλος Σταυράκης, και άλλοι. Σημειώνω πως οι Λασηθιωτάκης και Σταυράκης έγιναν μέλη της ΕΣΗΕΠΗΝ το έτος 1948. Για τον Γιάννη Σφακιανάκη θα μιλήσουμε και στη συνέχεια.
Ένας ακόμη διακεκριμένος δημοσιογράφος και εκδότης του Ηρακλείου, ήταν ο Κωνσταντίνος Καφφετζάκης, ο οποίος μετά την πολύχρονη εθελοντική υπηρεσία του στους Βαλκανικούς πολέμους και την Μικρασιατική εκστρατεία, επέστρεψε στο Ηράκλειο και εργάστηκε ως ρεπόρτερ στην καθημερινή εφημερίδα “ΕΛΕΥΘΕΡΑ ΣΚΕΨΙΣ” του Μουρέλλου. Τον Μάρτιο του 1932, ο Καφφετζάκης ίδρυσε την ιστορική εφημερίδα “Η ΔΡΑΣΙΣ”, με αρχισυντάκτη αρχικά τον Μίνωα Μουντράκη, ένα μεγάλο πατριώτη που συνελήφθη από τους Γερμανούς κατακτητές και έχασε τη ζωή του ως όμηρος στα γερμανικά στρατόπεδα κατά τη διάρκεια της κατοχής. Όταν ο Μίνως Μουντράκης μετεγράφη ως διευθυντής στην εφημερίδα “ΚΡΗΤΙΚΑ ΝΕΑ”, αρχισυντάκτης στην “ΔΡΑΣΗ” ανέλαβε ο Εμμανουήλ Ζαχαριουδάκης, ένας πολύ έμπειρος και κατηρτισμένος δημοσιογράφος.
Το 1937, αρχισυντάκτης στην εφημερίδα ανέλαβε ο Αθηναγόρας Μυκωνιάτης, μετέπειτα εκδότης της εφημερίδας “ΠΑΤΡΙΣ”. Ένας από τους διακεκριμένους συντάκτες της “ΔΡΑΣΗΣ”, ήταν από την προπολεμική περίοδο, ο μετέπειτα αρχισυντάκτης της και γνωστός Ηρακλειώτης συγγραφέας και ποιητής Άρης Χατζηδάκης. Επίσης, αξιόλογη ήταν η παρουσία στην προπολεμική “ΔΡΑΣΗ” του δημοσιογράφου και λογοτέχνη Γιάννη Σφακιανάκη και άλλων ικανών δημοσιογράφων, που αναδείχθηκαν στην εφημερίδα αυτή που λειτούργησε ως φυτώριο δημοσιογραφίας, τόσο προπολεμικά, όσο και στα μετακατοχικά χρόνια. Eιδικά για τον Γιάννη Σφακιανάκη αξίζει να σημειώσουμε πως ήταν ένας ταλαντούχος και πολυβραβευμένος λογοτέχνης, καταγόμενος από τη Νεάπολη, που διετέλεσε και διευθυντής του Επαγγελματικού Επιμελητηρίου Ηρακλείου.
Ο Μίνως Μουντράκης, ο Άρης Χατζηδάκης και ο Αθηναγόρας Μυκωνιάτης, ενεγράφησαν το έτος 1948 ως μέλη στην ΕΣΗΕΠΗΝ. Ο Μουντράκης που καταγόταν από τις Σταύγες, ενεγράφη τιμής ένεκεν στην Ένωση Συντακτών, αφού όπως προείπα, είχε συλληφθεί από τους Γερμανούς την κατοχή και είχε σταλεί ως όμηρος σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στη Γερμανία όπου βρήκε τραγικό θάνατο. Η “ΔΡΑΣΙΣ” διέκοψε βιαίως την έκδοσή της στις 15 Μαίου του 1941, όταν μια γερμανική βόμβα διέλυσε τα γραφεία και τυπογραφεία της, που βρίσκονταν στην λεωφόρο Καλοκαιρινού. Επανεκδόθηκε όμως το 1945 και από τα δημοσιογραφικά γραφεία της πέρασαν και μετακατοχικά πολλοί κορυφαίοι Ηρακλειώτες δημοσιογράφοι. Μερικά από τα πιο γνωστά ονόματα: Άρης Χατζηδάκης, Γιώργος Κατεργιαννάκης, Πέτρος Δάνδολος, Απολλόδωρος Σαατσάκης, Γιώργος Μπιτζαράκης, Γιώργος Πιτσιδιανός, Μίνως Παπουτσάκης, Σώτος Παιδάκης και ο υποφαινόμενος. Όλοι οι προαναφερθέντες ήταν και μέλη της ΕΣΗΕΠΗΝ.
Δεν τελειώσαμε όμως με τις προπολεμικές εφημερίδες του Ηρακλείου. Σειρά έχει να αναφερθεί, η εφημερίδα “ΚΡΗΤΙΚΑ ΝΕΑ”, που ίδρυσε το 1931 ο αείμνηστος Νίκος Κατεχάκης, ο οποίος ήταν ένας από τους 62 Ηρακλειώτες Εθνομάρτυρες που το 1942 εκτελέστηκαν από τους Γερμανούς κατακτητές. Τα “ΚΡΗΤΙΚΑ ΝΕΑ” ήταν απογευματινή καθημερινή εφημερίδα, στην οποία θήτευσαν πολλοί γνωστοί Ηρακλειώτες δημοσιογράφοι. Συγκεκριμένα, ο Εμμανουήλ Ζαχαριουδάκης ως αρχισυντάκτης, που τον διαδέχτηκε ο Μίνως Μουντράκης. Επίσης ο Γιάννης Χριστοφοράκης, από τους πιο γνωστούς και κατηρτισμένους δημοσιογράφους του Ηρακλείου. Φοίτησε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, αλλά τον κέρδισε η δημοσιογραφία. Συνεργάστηκε προπολεμικά με τις περισσότερες εφημερίδες του Ηρακλείου ως τακτικός συντάκτης. Στην κατοχή πήρε μέρος στην Αντίσταση από τις γραμμές του ΕΑΜ και από το 1943 ήταν συντάκτης της παράνομης αντιστασιακής εφημερίδας “ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΡΗΤΗ”, ενώ αμέσως μετά την απελευθέρωση ίδρυσε μαζί με τον αδελφό του Βαγγέλη Χριστοφοράκη την εφημερίδα “ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΓΝΩΜΗ”. Συμπληρώνω ακόμη ότι στα “ΚΡΗΤΙΚΑ ΝΕΑ” ήταν συντάκτες ο Ευστάθιος Καβρός, ο οποίος μετά τον πόλεμο του ΄40 έμεινε στην Αθήνα, καθώς και ο Γιώργος Κατεργιαννάκης.
Σημειώνουμε επίσης ότι τον Ιανουάριο του 1935, ενός έτους στο οποίο είχε κορυφωθεί η πολιτική ένταση και ο διχασμός, εκδόθηκε στο Ηράκλειο μια ακόμα καθημερινή, τετρασέλιδη αλλά βραχύβια εφημερίδα, με τον τίτλο “ΑΛΗΘΕΙΑ”, και με διευθυντή και υπεύθυνο τον Γεώργιο Παπαχατζάκη. Επρόκειτο για καθαρά πολιτική εφημερίδα, που υποστήριζε το Λαϊκό κόμμα.
Την άνθηση της δημοσιογραφίας στο Ηράκλειο, ανέκοψε η κήρυξη του πολέμου το 1940 και η κατοχή που ακολούθησε. Ανέδειξαν τότε και οι Ηρακλειώτες δημοσιογράφοι τους ήρωές τους, τους συναδέλφους τους δηλαδή που έχασαν τη ζωή τους κατά τρόπο τραγικό. Επαναλαμβάνουμε τα ονόματα του Νίκου Κατεχάκη και του Μίνωα Μουντράκη, δυο σημαντικών προσωπικοτήτων που χάθηκαν υπερασπιζόμενοι την πατρίδα, ποτίζοντας με το τίμιο αίμα τους το δέντρο της Λευτεριάς.
Μετά την απελευθέρωση, άρχισαν να επανεκδίδονται κάποιες, λίγες σε αριθμό, προπολεμικές εφημερίδες. Το δημοσιογραφικό στερέωμα συμπλήρωσαν από τα πρώτα μετακατοχικά χρόνια καινούργιες εφημερίδες, τις οποίες πλαισίωσαν παλαιοί και νέοι Ηρακλειώτες δημοσιογράφοι. Η “ΠΑΤΡΙΣ” και η “ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ” ξεκίνησαν το συναρπαστικό ταξίδι τους, το 1946 η πρώτη, το 1950 η δεύτερη. Στο δημοσιογραφικό δυναμικό του Ηρακλείου προστέθηκαν κι άλλα ονόματα, σημαντικοί, γνωστοί και αγαπητοί δημοσιογράφοι και εκδότες, παραδοσιακοί ή και περιστασιακοί. Από τους επαγγελματίες δημοσιογράφους δεν θα παραλείψουμε τον Αλέκο Μηλολιδάκη, που ήταν αρχισυντάκτης στην εφημερίδα του ΕΑΜ “ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΡΗΤΗ” και αργότερα μετακινήθηκε στην “ΜΕΣΟΓΕΙΟ” ως αρχισυντάκτης. Το τελευταίο όνομα που θα μνημονεύσουμε σήμερα, ήταν εκείνο της αείμνηστης Τιτίκας Μοιράκη, που ελάμπρυνε με την παρουσία της τα δημοσιογραφικα γραφεία της “ΜΕΣΟΓΕΙΟΥ”, αλλά και την Ένωση Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Πελοπονήσου Ηπείρου και Νήσων, της οποίας υπήρξε η πρώτη Γυναίκα μέλος.
Λίγα λόγια τώρα για τον αείμνηστο Γιώργο Κατεργιαννάκη, ένα ευπατρίδη της ηρακλειώτικης δημοσιογραφίας, ο οποίος ταλαιπωρήθηκε πολύ για τις αριστερές καταβολές του. Μετά την κατοχή συνελήφθη ως στέλεχος του ΕΑΜ και φυλακίστηκε στο Ιτζεδίν. Από τις αρχές της δεκαετίας του ΄50 ο Κατεργιαννάκης εργάστηκε ως συντάκτης και αργότερα ως αρχισυντάκτης στην εφημερίδα “Η ΔΡΑΣΙΣ”, συνεχώς και αδιαλείπτως μέχρι την συνταξιοδότησή του. Το 1963 ο Γιώργος Κατεργιαννάκης και η σύζυγός του Ριρίκα ανέλαβαν την έκδοση της εβδομαδιαίας εφημερίδας “ΕΘΝΙΚΗ ΦΩΝΗ”, που είχε εκλεκτούς συνεργάτες, όπως τον Γιάννη Χριστοφοράκη, τον Γιώργο Πιτσιδιανό, τον τότε αρχιμανδρίτη λόγιο Θεόδωρο Τζεδάκη, τον Ανδρέα Παναγιωτόπουλο, και άλλους.
Αξίζει να σημειωθεί ότι, ειδικά κατά τα πρώτα μετακατοχικά χρόνια, οι ηρακλειώτικες εφημερίδες είχαν στη διάθεσή τους ελάχιστα τεχνικά μέσα. Ήταν σύνηθες το φαινόμενο να εκδίδονται σε ξένα τυπογραφία ή να τυπώνονται σε ξένα πιεστήρια. Όμως, οι περισσότεροι από τους εκδότες είχαν άριστες σχέσεις μεταξύ τους και συνεργάζονταν σε πολλές περιπτώσεις. Ως παράδειγμα αναφέρω, ότι στις 8 Απριλίου του 1954, όταν ο Σοφοκλής Βενιζέλος παρέδωσε την ηγεσία του Κόμματος των Φιλελευθέρων στον Γεώργιο Παπανδρέου, οι τοπικές εφημερίδες “Η ΔΡΑΣΙΣ” και “ΠΑΤΡΙΣ”, προχώρησαν στην έκδοση κοινού παραρτήματος στο καλλιτεχνικό τυπογραφείο του Καζανάκη, με αποκλειστικό θέμα τις πολιτικές εξελίξεις, επειδή οι κανονικές εκδόσεις τους είχαν ανασταλεί λόγω πολυήμερης απεργίας των Τυπογράφων.
Η περιγραφή και οι αναφορές μας στον ηρακλειώτικο Τύπο και τους λειτουργούς του, στα πλαίσια της έρευνας που αναλάβαμε και σας παρουσιάσαμε σήμερα, φθάνουν χρονικά μέχρι τα πρώτα μετακατοχικά χρόνια. Εξ ίσου ενδιαφέρουσα είναι και η συνέχεια, που θα πρέπει να καλύψει τα χρόνια και τις δεκαετίες που ακολουθούν. Αυτή όμως είναι μια επιπλέον υποχρέωση που ίσως ανατεθεί σε μιαν άλλη ευκαιρία, με θέμα την καταγραφή των μέσων ενημέρωσης και των δημοσιογράφων που τα πλαισίωσαν, από τα μέσα της δεκαετίας του ΄40, ως τις μέρες μας.
Οφείλω πριν ολοκληρώσω, να σημειώσω πως τα στοιχεία που συγκέντρωσα και παρουσίασα, καθώς και οι φωτογραφίες, προέρχονται από το προσωπικό μου αρχείο, από διάφορες επιμέρους δημοσιεύσεις άρθρων, και από το έξοχο βιβλίο του Δημητρίου Μουδατσάκη “Τα Τυπογραφεία του Ηρακλείου”. Τα πρωτοσέλιδα των ιστορικών ηρακλειώτικων εφημερίδων προέρχονται από τα αρχεία της Βικελαίας Δημοτικής Βιβλιοθήκης και από τα αρχεία της Βιβλιοθήκης της Βουλής των Ελλήνων. Ορισμένες φωτογραφίες προέρχονται από τα αρχεία της ΕΣΗΕΠΗΝ και του Μουσείου Τύπου.
Όπως αντιλαμβανόμαστε από το σύντομο σημερινό οδοιπορικό μας στο χρόνο, η δημοσιογραφία είχε πολύ σημαντική και αξιόλογη εκπροσώπηση στο Ηράκλειο, από τις αρχές του περασμένου αιώνα, αλλά και κατά τις δεκαετίες που ακολούθησαν. Οι επαγγελματίες δημοσιογράφοι της πόλης μας διέθεταν όλα τα αναγκαία προσόντα που τους επέτρεψαν να εξυψώσουν τον τοπικό Τύπο σε υποδειγματικό επίπεδο και να του προσδώσουν αίγλη και κύρος. Οι μετέπειτα συνάδελφοί τους είχαν σωστά πρότυπα να ακολουθήσουν, γι΄αυτό και οι ηρακλειώτικες εφημερίδες αρχικά, αλλά και όλα τα σύγχρονα μέσα ενημέρωσης που ακολούθησαν ως τις μέρες μας, διακρίθηκαν και εξακολουθούν να διακρίνονται για την ποιότητα και το ήθος τους, σε σημείο που να ξεχωρίζουν πανελλαδικά για την ποιότητα της δημοσιογραφίας που υπηρετούν.
Κλείνοντας, νομίζω πως μπορούμε αβίαστα να πούμε πως η Ένωση Συντακτών Ημερησίων Εφημερίδων Πελοπονήσου Ηπείρου και Νήσων, που φέτος γιορτάζει τα 100 χρόνια δυναμικής παρουσίας της, δικαίως υπολογίζει και τιμά το Τμήμα Κρήτης και την Ιστορία του, ειδικά δε τους επαγγελματίες δημοσιογράφους του Ηρακλείου.
14 – ΖΩΓΡΑΦΟΣ ΑΝΔΡΕΑΣ
29 – ΣΑΑΤΣΑΚΗΣ ΑΠΟΛΛΟΔΩΡΟΣ
1 – Σήμα ΕΣΗΕΠΗΝ
1α – Σήμα ΕΝΩΣΗΣ ΠΑΤΡΩΝ
1γ – ΚΗΡΥΞ
2 – ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΠΙΘΕΩΡΗΣΙΣ
3 – BHMA
4 – ΜΙΝΩΣ
5 – NEA EBΔΟΜΑΣ
6 – ΗΡΑΚΛΕΙΟΝ
7 – Στυλιανός Αλεξίου (1852-1921)
8 – ΒΟΡΕΑΔΗΣ ΑΝΤΩΝΙΟΣ
9 – ΑΛΗΘΕΙΑ.1
10 – ΦΩΝΗ ΤΟΥ ΛΑΟΥ
11 – ΙΔΗ
12 – MAΡΝΕΛΑΚΗΣ ΜΙΧΑΗΛ
13 – ΑΝΟΡΘΩΣΙΣ
15 – ΝΕΑ ΕΦΗΜΕΡΙΣ
16 – ΜΟΥΡΕΛΛΟΣ ΙΩΑΝΝΗΣ
17 – ΕΛΕΥΘΕΡΑ ΣΚΕΨΙΣ
18 – ΣΦΑΚΙΑΝΑΚΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ
19 – ΚΑΦΦΕΤΖΑΚΗΣ ΚΩΝΣΤ.
20 – Η ΔΡΑΣΙΣ
21 – ΚΑΦΦΕΤΖΆΚΗΣ ΚΩΝ.
22 – Η ΔΡΑΣΙΣ 2
23 – ΜΥΚΩΝΙΑΤΗΣ ΑΘΗΝΑΓΟΡΑΣ
24 – ΧΑΤΖΗΔΑΚΗΣ ΑΡΗΣ
25 – ΣΦΑΚΙΑΝΑΚΗΣ ΓΙΑΝΝΗΣ αντίγραφο
26 – Καφφετζάκης, Χατζηδάκης, Κατεργιαννάκης.jpeg
27 – ΚΑΤΕΡΓΙΑΝΝΑΚΗΣ ΓΕΩΡΓ.
28 – ΔΑΝΔΟΛΟΣ ΠΕΤΡΟΣ
29α – ΜΠΙΤΖΑΡΑΚΗΣ Γ.
30 – ΠΙΤΣΙΔΙΑΝΟΣ Γ.
31 – ΠΑΠΟΥΤΣΑΚΗΣ ΜΙΝΩΣ
32 – ΠΑΙΔΑΚΗΣ ΣΩΤΟΣ
33 – ΚΡΗΤΙΚΑ ΝΕΑ
34 – ΚΑΤΕΧΑΚΗΣ ΝΙΚΟΣ
35 – ΧΡΙΣΤΟΦΟΡΑΚΗΣ ΙΩΑΝ. 2
35α – ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΓΝΩΜΗ
36 – ΑΛΗΘΕΙΑ 2
37 – ΠΑΤΡΙΣ
38 – ΜΕΣΟΓΕΙΟΣ.
39 – ΓΡΑΜΜΑΤΙΚΑΚΗΣ ΑΡΙΣΤΟΤ.
40 – ΜΗΛΟΛΙΔΑΚΗΣ ΑΛΕΚΟΣ
41 – ΜΟΙΡΑΚΗ ΤΙΤΙΚΑ
42 – ΚΟΙΝΟ ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΔΡΑΣΗΣ και ΠΑΤΡΙΔΟΣ
Σήμα ΕΣΗΕΠΗΝ