Συχνά είναι δύσκολο να συγχωρήσουμε γιατί έχουμε παρεξηγήσει την ουσία της έννοιας αυτής. Συγχωρώ δεν σημαίνει ξεχνώ ή αποδέχομαι παθητικά όσα οι άλλοι μου προξενούν, χωρίς να αντιδρώ ή χωρίς να απομακρύνω τους δύσκολους ανθρώπους από τη ζωή μου.
Αντίθετα, είναι χρήσιμο να θυμόμαστε όσα μας ενόχλησαν ή μας πλήγωσαν για να μπορούμε να θέσουμε τα προσωπικά μας όρια, αλλά και για να είμαστε σε ετοιμότητα να διαχειριστούμε πιο άμεσα και πιο αποτελεσματικά μια παρόμοια κατάσταση στο μέλλον.
Η συγχώρεση στην πραγματικότητα είναι μια προσωπική διαδρομή εσωτερικής κάθαρσης, μια διεργασία που αφορά τον εαυτό μας και όχι το άλλο πρόσωπο. Και αποτελεί προϋπόθεση για την απελευθέρωση από δεσμά του παρελθόντος, ικανά να στοιχειώνουν τη ζωή μας για πολύ καιρό. Αδυναμία συγχώρεσης σημαίνει προσκόλληση σε κάτι που ανήκει στο παρελθόν.
Ο θυμός και η πίκρα επανέρχονται καταστρέφοντας την εμπειρία του παρόντος, επηρεάζοντας τη συναισθηματική μας κατάσταση, τη συμπεριφορά, τις επιλογές μας, αλλά και τις σχέσεις μας με τους άλλους. Πρόκειται για ψυχολογικά αποτυπώματα που μας εμποδίζουν να βιώσουμε το τώρα, ελεύθεροι από το παρελθόν μας.
Μένοντας παγιδευμένοι σε παλιές καταστάσεις, η αντίληψή και η κρίση μας για το πώς χρειάζεται να ενεργήσουμε δεν είναι καθαρές. Η συγχώρεση, όπως και κάθε εσωτερική υπέρβαση προϋποθέτει γνώση, αναφορικά με τους μηχανισμούς του ανθρώπινου ψυχισμού και της συμπεριφοράς. Έτσι θα μπορέσουμε να αποστασιοποιηθούμε από το συμβάν, και να το δούμε στη σωστή του διάσταση.
Να ξεφύγουμε από τη συνηθισμένη παγίδα που κρύβει η ερώτηση: «γιατί μου το έκανε αυτό». Χρειάζεται, δηλαδή, να συνειδητοποιήσουμε ότι τα λόγια και οι συμπεριφορές εκφράζουν και χαρακτηρίζουν το ίδιο το άτομο και όχι τον αποδέκτη. Αν κάποιος είναι ευγενικός θα συμπεριφερθεί ευγενικά, αν είναι αγενής θα δείξει αγένεια. Ανεξάρτητα από το άτομο που έχει απέναντι του, ο καθένας από μας εκφράζει τον εαυτό του. Διαφορετικές πτυχές κάθε φορά, αλλά πάντα τον εαυτό του.
Αν κατανοηθεί βαθιά η αλήθεια αυτή, τότε μπορούμε να αντιληφθούμε ότι η απάντηση στο παραπάνω ερώτημα είναι απλή: «γιατί είναι τέτοιος άνθρωπος». Παύουμε έτσι να παίρνουμε τα πράγματα προσωπικά, και επομένως η συναισθηματική πληγή γίνεται πολύ πιο επιφανειακή, πολύ πιο εύκολο να επουλωθεί. Γιατί απλά συνειδητοποιούμε ότι η προσωπικότητα του άλλου είναι η αιτία και όχι ότι εμείς είμαστε ανεπαρκείς ή κάναμε κάτι λάθος.
Χρειάζεται να αντιστρέψουμε ολόκληρο το σύστημα των παγιωμένων πεποιθήσεων μας για να χωρέσουμε αυτή την αλήθεια. Θα ήταν κρίμα όμως να την προσπεράσουμε βιαστικά γιατί αποτελεί ένα από τα βασικά κλειδιά για την προσωπική μας ευτυχία.
Είναι μια απλή, αυταπόδεικτη αλήθεια, που όμως φαίνεται να αγνοούμε. Για παράδειγμα, αυτός που απιστεί δεν το κάνει επειδή η σύζυγος φταίει σε κάτι, αλλά επειδή απλά είναι άπιστος, με τον ίδιο τρόπο που για ένα βιασμό δε φταίει η συμπεριφορά ή το ντύσιμο μιας γυναίκας, αλλά ότι ο δράστης είναι βιαστής.
Αυτός ο διαχωρισμός από τη συμπεριφορά του άλλου, μας δίνει εσωτερική δύναμη να αντιμετωπίσουμε τις αντιξοότητες χωρίς να γεμίζουμε ενοχές και χωρίς να πλήττεται η αυτοεκτίμησή μας από την κακή συμπεριφορά των άλλων.
Τα τοξικά συναισθήματα, άλλωστε, αποτελούν βία προς το ίδιο μας τον εαυτό και όχι προς τους άλλους. Αν δηλητηριάζουμε την ψυχή μας με μίσος και οργή, ο αποδέκτης του δηλητήριου είμαστε εμείς, ενώ αυτοί που μας πλήγωσαν συνεχίζουν απρόσκοπτα τη ζωή τους.
Η συγχώρεση είναι μια συνειδητή και δύσκολη επιλογή, καθώς καλούμαστε να διαχειριστούμε επώδυνα συναισθήματα. Στο τέλος της διαδρομής όμως μας περιμένει η λύτρωση γιατί θα έχουμε καταφέρει να αναδείξουμε μια ανώτερη εκδοχή του εαυτού μας. Άλλωστε, όπως λέει ένας Άγγλος ποιητής «Το να κάνεις λάθος είναι ανθρώπινο, το να συγχωρείς είναι θεϊκό».
*Η Γιάννα Χουρδάκη είναι ψυχολόγος