Ένας μεγάλος ζωγράφος παραπονιέται στον φίλο του ποιητή, γιατί, ενώ έχει πολλές υψηλές ιδέες, δεν μπορεί να γράψει ποίηση. Και εκείνος του απαντά: «Μα φίλε μου, η ποίηση δεν γράφεται με ιδέες, αλλά με λέξεις».
Η ποιητική συλλογή της Μελπομένης Καραμπούζη «Ύπερθεν λέξεων» (Εκδόσεις ΟΤΑΝ) είναι υψηλή ποίηση, γιατί ακριβώς γράφεται με λέξεις. Φυσικά, όπως δείχνει ο τίτλος, οι λέξεις στα ποιήματά της αποφλοιώνονται από την καθημερινή τους σημασία και υψώνονται στον χώρο της ψυχής, αποκτώντας μια άλλη διάσταση.
Υπάρχουν πολλοί γνωστοί ορισμοί για την ποίηση, π.χ. «η ποίηση είναι λάμψης στίλβοντος ποδηλάτου», «η ποίηση δίδει απαντήσεις σε ερωτήματα που ακόμα δεν έχουν τεθεί». Η ποιήτριά μας δίδει έναν δικό της ορισμό, που επιβεβαιώνεται με τα τριάντα ποιήματα της συλλογής. «Ποίηση είναι το κελαήδημα του πουλιού πάνω σε ηλεκτροφόρα καλώδια».
Σωστά επίσης επισημαίνει ότι πολλά ποιήματα εμπεριέχουν μεγαλοϊδεατισμό και ακατάσχετη ρητορική, γιατί είναι γραμμένα από άδειες ψυχές χωρίς βιώματα.
Η ομορφιά των ποιημάτων της είναι άλλης τάξεως. Κατορθώνει να μας μιλήσει και να αναστήσει μέσα μας αντίστοιχες συναισθηματικές καταστάσεις με εκείνες που η ίδια βίωσε, είτε αισθάνθηκε σε κάποιες κορυφαίες στιγμές της ζωής. Έτσι, δικαιώνει τον Όσκαρ Ουάιλντ, που πιστεύει ότι ο κόσμος φτιάχτηκε από τον τραγουδιστή για τον ονειροπόλο.
Ο πραγματικός ποιητής είναι δημιουργός, όπως και ο ίδιος ο θεός, ο μέγας δημιουργός. Είπε και εγένετο φως. Με τον λόγο του δημιούργησε την ομορφιά του κόσμου που απολαμβάνουμε. Μια ομορφιά που σώζει και αναβαθμίζει την καθημερινότητα της ζωής. Για να το επιτύχει, όμως, αυτό και να υποτάξει τη γλώσσα και τις λέξεις, είναι ανάγκη να αισθανθεί, να πονέσει και να υψωθεί πέρα και πάνω από τις λέξεις.
Κάθε ποίημα είναι ομιλούσα ζωγραφική. Δεν αρκεί να παραθέτεις τη μια λέξη δίπλα στην άλλη, αλλά να προκαλέσεις έναν σπινθήρα στην ψυχή του αναγνώστη, ανάλογα με τη φλόγα που πυρπόλησε τη δική σου ψυχή.
Είναι αξιοθαύμαστο ότι πριν από δυόμιση χιλιάδες χρόνια μια γυναίκα, η Σαπφώ, πρώτη φορά τολμά να συνομιλήσει με το φεγγάρι και να εκφράσει το παράπονό της και τη μοναξιά της λέγοντας «Βασίλεψε το όμορφο φεγγάρι και η Πούλια. Βαθιά μεσάνυχτα. Και εγώ κοιμάμαι μόνη». Η ίδια θέλοντας να εκφράσει τον έρωτα που τον ονομάζει «γλυκύπικρον αμάχανον όρπετον» και «λυσιμελή» γράφει
«Η γλώσσα μου παγώνει
αρχίζει να με καίει μια φωτιά
τα μάτια μου δε βλέπουν
τα αυτιά μου δεν ακούνε πια
Το σώμα μου όλο ιδρώνει
ριγώ και τρέμω σύγκορμη
το χρώμα από το πρόσωπό μου χάνω
και νιώθω πως κοντεύω να πεθάνω»
Αναφέρω τη Σαπφώ, γιατί και στην ποιήτριά μας, βασικός θεματικός πυρήνας είναι ο έρωτας. Δεν συγκρίνω, γιατί στην τέχνη πρωταθλητισμός δεν υπάρχει. Πάντως, όπως θα δείτε στα ποιήματα που παραθέτω, η Μελπομένη Καραμπούζη μάς μεταδίδει την ίδια αίσθηση.
ΘΑ ΕΡΘΩ
Θα έρθω μια εύκρατη
ημέρα του καλοκαιριού
σαν μπλε ανταύγεια θαλασσινή,
σαν Αιγαιοπελαγίτης ήλιος.
Άσε μια χαραμάδα ανοιχτή στην καρδιά σου!
Κάθε λέξη είναι αναγκαία για να δοθεί μια υπόσχεση και μια παράκληση στον αγαπημένο, ώστε να την περιμένει.
Στο ποίημά της «Εσύ η όρασή μου», όλος ο κόσμος πλημμυρίζει και γίνεται η εικόνα του αγαπημένου προσώπου. Τα πάντα μεταμορφώνονται, αποκτούν νόημα και εκείνος βαδίζει με ανάλαφρο βήμα, μην την πονέσει. Θυμάμαι τον στίχο ενός Ισπανού ποιητή, που ικετεύει «Περπάτα απαλά γιατί πατείς στα όνειρά μου», αλλά και για τον ερωτευμένο Ερωτόκριτο:
«Όπου ‘χε δει όμορφο δεντρό με τ’ άνθη στολισμένο,
ειν’ τσ’ Αρετούσας το κορμί τ’ ομορφοκαμωμένο»
«Όπου ‘χε δει τα λούλουδα τα κοκκινοβαμμένα
Ήλεγε “έτσι είν’ τα χείλη τση και τση κεράς μου εμένα”»
«Όντεν εγροίκα τ’ αηδονιού πως κηλαδώντας κλαίγει
του φαίνετο πως τον πονεί και μοιρολόγι λέγει»
Στο ποίημά της «Ζεϊμπέκικος» αποδίδεται -με λιτό και υπέροχο τρόπο- η αναμέτρηση του ανθρώπου με τη μοίρα, τον θάνατο και τη μοναξιά με τον «ηγεμονικό» χορό που λυτρώνει από τα πάθη της ζωής.
Στη «Βαθύζωνη γυναίκα», το όραμα της αγαπημένης γυναίκας αλλάζει τον ρυθμό του κόσμου. Υπάρχουν στίχοι εξαιρετικής ομορφιάς π.χ. «Ξημέρωσε μες στην καυτή σου ανάσα η αφή μου» και καταλήγει «ντύνεσαι/φοράς τα τακούνια σου/και η απόληξή τους όπως ξεμακραίνεις/μαζί με τα μάτια σου που με κοιτάνε/τρυπάνε το μυαλό και την καρδιά μου».
Ο Άγγελος Σικελιανός θα γράψει στην Άννα «κρατώ το χέρι σου και βλέπω». Λυπάμαι, γιατί δεν μπορώ να παραθέσω κάποια πολύστιχα ποιήματα. Χωρίς αξιολόγηση παραθέτω δύο μικρά.
ΦΙΛΙ
Η άφραστη θέρμη των λέξεων
που τα χείλη του πρόφεραν
φιλί της επιθυμίας, άπληστο.
Και η στιγμή του
στα βάθη του έρωτα
και της αθανασίας
θα απειρίζεται.
ΨΥΧΗ
Πάνω στην ψυχή προσπαθεί
να ισορροπήσει η πραγματικότητα
και να εξαγνιστεί.
Γι’ αυτό συχνά τρεκλίζει.
Στον χώρο μιας εφημερίδας, δεν είναι δυνατό να αποτυπωθεί η ομορφιά μιας άρτιας ποιητικής συλλογής. Είναι όμως ιδιαίτερα ευχάριστο ότι σε μια περιφερειακή πόλη, όπως η Λάρισα, υπάρχει μια ποιήτρια που με καιρό και κόπο κατορθώνει να υπηρετεί επάξια την τέχνη και να μας κάνει κοινωνούς της ομορφιάς, ανανεώνοντας τη γλώσσα μας και δείχνει άψογα ότι ο έρωτας απογειώνει τον άνθρωπο και δικαιώνει τη ζωή, υπερβαίνοντας το παράλογο του θανάτου.
Αν, όπως είπε ο Λούντβιχ Βίτγκενσταϊν, τα όρια του κόσμου μας είναι τα όρια της γλώσσας μας, τότε η ποίηση της Μελπομένης Καραμπούζη διευρύνει τα όρια του κόσμου μας και μας εμπλουτίζει με τις δικές της βιωματικές εμπειρίες που κάποτε πυρπολούν και φωτίζουν, κάποτε ανακαλούν και ζωντανεύουν δικές μας στιγμές. Στην πορεία της ζωής, προχωρούμε στα σκοτεινά και έχουμε ανάγκη σηματωρούς και κήρυκες που επουλώνουν τις πληγές μας.
Ο Ζαχαρίας Καραταράκης είναι φιλόλογος