Από τις εκδόσεις ΠΑΤΑΚΗ, επανακυκλοφόρησε η βιογραφία του Γιώργου Σεφέρη, με αρκετές προσθήκες και αναθεωρήσεις. Συγγραφέας, ο πανεπιστημιακός δάσκαλος, Roderick Beaton, ένας λαμπρός επιστήμονας, με μεγάλη προσφορά στη μελέτη των νεοελληνικών και βυζαντινών σπουδών.
Αρχικά, οφείλω να διατυπώσω κάποιες επιφυλάξεις μου με όλους εκείνους που εξετάζουν με κάθε λεπτομέρεια τη ζωή των συγγραφέων και με όσους ερμηνεύουν το έργο τους, με βάση τις γενικότερες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες της εποχής τους. Συμφωνώ με τον Μίλαν Κούντερα, που, με προσοχή, απέφευγε τις δημόσιες εμφανίσεις και είχε πει: «Αν πεινάω, θέλω να φάω ένα νόστιμο ψωμί. Η ζωή του φούρναρη δε με ενδιαφέρει».
Η εργασία αυτή, όμως, με εξέπληξε ευχάριστα και, παρά τις 650 σελίδες της, τη διάβασα και είχα την αίσθηση ότι απολαμβάνω ένα γοητευτικό λογοτεχνικό ανάγνωσμα. Έχει αξιοποιήσει δημιουργικά όλες τις πηγές που υπάρχουν, έχει μελετήσει όλα τα έργα και τα ημερολόγια του ποιητή, αλλά και όλη την αλληλογραφία που υπάρχει.
Παρακολουθεί με πλήρη γνώση τις γενικότερες πολιτικές και ιστορικές συνθήκες και τη συγκυρία, όπου έδρασε ο ποιητής ως άνθρωπος και ως διπλωμάτης, αναδεικνύοντας την υπευθυνότητα και τη γενναιότητα που επέδειξε σε όλο τον δημόσιο βίο του.
Το σπουδαιότερο είναι ότι δείχνει καθαρά τις βιωματικές εμπειρίες που ενέπνευσαν τον ποιητή για να γράψει τα σημαντικότερα ποιήματά του, προσφέροντάς μας ένα πρώτο ερμηνευτικό κλειδί, ώστε να αποκρυπτογραφήσουμε ένα έργο που, όπως αναγνωρίζουν όλοι, έχει συχνά κάποιες δυσκολίες κατανόησης.
Θα εντοπίσω αναγκαστικά κάποια σημεία, θεωρώντας ότι αξίζει να τα επισημάνουμε. Σημαντικό τραύμα για τον ποιητή ήταν η αναγκαστική του εξορία από τον τόπο όπου έζησε τα παιδικά του χρόνια. Έτσι, το συναίσθημα του τραγικού είναι έντονο σχεδόν σε όλα του τα έργα.
Άλλωστε, μελέτησε σε βάθος όλους τους αρχαίους τραγικούς ποιητές και εμπνεύστηκε από τα έργα τους. Επίσης, ως διπλωμάτης κατέκτησε ένα δωρικό τρόπο γραφής, χωρίς περιττολογίες και συναισθηματικές εξάρσεις. Η οικογενειακή του ζωή διακρίνεται από την ιδιαίτερη αγάπη του προς τη μητέρα και τα δύο του αδέλφια. Η σχέση με τον πατέρα φαίνεται ότι είχε δυσκολίες.
Εκείνος τον πίεζε για να σπουδάσει και να αποκτήσει επιστημονική συγκρότηση, ενώ ο Σεφέρης, από μαθητής ακόμα, αλλά και ως φοιτητής στο Παρίσι, είχε ιδιαίτερη κλίση προς τη δημιουργική γραφή. Στις ερωτικές του σχέσεις, δύο κυρίως γυναίκες του χάρισαν την ευλογία του έρωτα.
Η Λουκία Φωτοπούλου και η Μαρώ, μετέπειτα σύζυγός του. Η Λουκία, που την αποκαλούσε «Λου», ήταν μια απελευθερωμένη δυναμική γυναίκα, άξια μουσικολόγος. Η σχέση τους ήταν κρυφή και φαίνεται ότι το ποίημά του «Στέρνα» γράφεται για εκείνη.
Στο μυθιστόρημά του, «Έξι νύχτες στην Ακρόπολη», έχει το ψευδώνυμο «Σαλώμη» και «Μπίλιω». Μια πλευρά της ποίησης του Σεφέρη, που έχει ενδιαφέρον να αναδειχθεί, είναι ίσως και η ερωτική.
Η σχέση του και η αγάπη του για την Κρήτη είναι επίσης γνωστή. Ήταν τόλμη για έναν νέο διπλωμάτη ότι βρέθηκε στα Χανιά κατά την ταφή του Ελευθερίου Βενιζέλου, σε μια δύσκολη πολιτική στιγμή. Βενιζελικός, βέβαια, παρέμεινε σε όλη του τη ζωή και φαίνεται ότι εκτιμούσε τον Καρτάλη περισσότερο από όλους τους πολιτικούς με τους οποίους συνεργάστηκε.
Το δοκίμιό του για την ποιητική αξία του Ερωτόκριτου παραμένει πάντα κλασικό. Συγκινητικές είναι οι αναφορές του για την Κρήτη, όταν μετά τη γερμανική κατοχή βρέθηκε στο νησί με την εξόριστη ελληνική Κυβέρνηση και, μάλιστα, φεύγοντας για την Αίγυπτο, πήρε μαζί του λίγο κρητικό χώμα.
Η στάση του ως ανθρώπου στην υπηρεσία του ήταν άψογη. Και η δήλωσή του στη δικτατορία είναι ένα κείμενο που πρέπει να διδάσκεται στα σχολεία μας. Το έργο του ποιητή, δίκαια αναγνωρίστηκε με την απονομή του βραβείου Νόμπελ, και παραμένει πάντοτε πνευματική τροφή για όλους μας.
Αρκετά ποιήματά του, όπως π.χ. «ο Τελευταίος Σταθμός» είναι προφητικά. Στο ποίημα αυτό, που θεωρώ κορυφαίο στη νεοελληνική μας ποίηση, προβλέπει την τραγωδία που ακολούθησε με τον εμφύλιο πόλεμο. Εγκαίρως, επίσης, διαφώνησε με την τότε πολιτική ηγεσία στο θέμα της Κύπρου και σήμερα δικαιώνεται.
Για τον Γιώργο Σεφέρη, θα αναφέρω μόνο κάποιες μελέτες που θεωρώ σημαντικές: του Νάσου Βαγενά, «Ο ποιητής και ο χορευτής», από τις εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ, του Βασίλη Παπαδόπουλου, από τις εκδόσεις ΙΚΑΡΟΣ, «Διπλωματία και ποίηση», και τη διδακτορική διατριβή της Κατερίνας Ζωγραφιστού.
Έχουν, επίσης, κυκλοφορήσει αρκετά άλλα αξιόλογα έργα. Ίσως, απομένει ακόμα μια καθαρά αισθητική μελέτη του συνολικού ποιητικού του έργου και των δοκιμίων του. Πάντως, η μελέτη του Roderick Beaton είναι ένα υψηλό κατόρθωμα που πάντοτε θα αποτελεί σημείο αναφοράς.
Είναι ευτύχημα ότι, στον 20ό αι., στη χώρα μας αξιωθήκαμε να έχουμε δύο από τους μεγαλύτερους ποιητές με παγκόσμια αναγνώριση. Τον Κωνσταντίνο Καβάφη και τον Γιώργο Σεφέρη. Από διαφορετικούς δρόμους και τρόπους υπηρέτησαν την τέχνη τους και τον τόπο μας.
Ο Ζαχαρίας Καραταράκης είναι φιλόλογος