Η αντιπλημμυρική θωράκιση του Οροπεδίου Λασιθίου είναι επιβεβλημένη εξαιτίας της κλειστής γεωλογικής του λεκάνης. Καθώς το Οροπέδιο περιβάλλεται από βουνά, όλα τα νερά των βροχοπτώσεων και των πηγών καταλήγουν στον κάμπο, ως η μοναδική φυσική διέξοδος διαφυγής τους, διά μέσου αποστραγγιστικού δικτύου στις καταβόθρες, όπως τον γνωστό Χώνο και τη σήραγγα Αποσελέμη. Όταν η παροχή των νερών ξεπερνά τη δυνατότητα απορροής των καταβοθρών και της σήραγγας του Αποσελέμη, ο κάμπος μετατρέπεται σε λίμνη, προκαλώντας τεράστιες καταστροφές στις οδικές υποδομές και στις καλλιέργειες, που έτσι και αλλιώς είναι κατώτερες των αναμενόμενων, στις μετακινήσεις των κατοίκων και στη γεωργική παραγωγή.
Μετά τα τελευταία πλημμυρικά γεγονότα, αναδεικνύεται για ακόμη μια φορά η επείγουσα αναγκαιότητα της θωράκισης του Οροπεδίου από τέτοιες καταστροφές. Γι’ αυτό απαιτείται συνδυασμός ορθής διαχείρισης των ορεινών υδάτων με αναβάθμιση, εκσυγχρονισμό και συντήρηση του αποστραγγιστικού έργου, αναβάθμιση και επαρκή συντήρηση κυρίως των καταβοθρών και της σήραγγας του Αποσελέμη, αλλά και εγκατάσταση σύγχρονων τηλεμετρικών εργαλείων διαχείρισης. Πιο συγκεκριμένα, απαιτείται άμεσα:
- Συντήρηση και αναβάθμιση του αποστραγγιστικού δικτύου. Τα εσωτερικά αποστραγγιστικά κανάλια (τάφροι) του κάμπου πρέπει να εκβαθύνουν και να καθαριστούν, έτσι ώστε να πολλαπλασιαστεί η φέρουσα ικανότητά τους και φυσικά να διασφαλιστεί η συντήρησή τους σε τακτά χρονικά διαστήματα. Αυτό θα εξασφαλίσει ότι αυξημένες ποσότητες νερού θα ρέουν κατάντι προς τις καταβόθρες αντί να κατακλύζουν τα χωράφια. Σε σημεία όπου παρατηρούνται συχνές καθιζήσεις ή διαβρώσεις, απαιτείται ενίσχυση των τοιχωμάτων των τάφρων για τη διασφάλιση σταθερής ροής τους.
- Ορθή διαχείριση των καταβοθρών. Ο συστηματικός καθαρισμός της κεντρικής καταβόθρας και των μικρότερων δευτερευουσών από φερτά υλικά, όπως είναι ξύλα, πέτρες, λάσπη, σκουπίδια και άλλα, είναι ιδιαίτερα κρίσιμος και επιβεβλημένος, ώστε να διασφαλίζεται το 100% της δυναμικότητάς τους. Επίσης θα πρέπει να κατασκευαστούν ειδικές προστατευτικές και ελεγχόμενες σχάρες συγκράτησης των φερτών υλικών. Έτσι θα παρεμποδίζονται να εισέρχονται στο εσωτερικό των αγωγών φερτά υλικά, που παρεμποδίζουν την ελεύθερη ροή του νερού στις καταβόθρες.
- Ορθές πρακτικές ορεινής υδρονομίας. Απαιτούνται έργα ανάντι του κάμπου, που θα συνεισφέρουν στη συλλογή και αξιοποίηση μέρους των ορεινών όγκων νερού, όπως η κατασκευή μικρών φραγμάτων από σκυρόδεμα ή λιθοδομή στα ορεινά ρέματα και κυρίως στην εκβολή χειμάρρων, που καταλήγουν στο Οροπέδιο. Τα έργα αυτά θα μειώσουν την ταχύτητα ροής και την ποσότητα του νερού, θα συγκρατούν φερτά υλικά στα ορεινά και θα μειώνουν τον όγκο του νερού που καταλήγει στον κάμπο. Επίσης, η κατασκευή περισσότερων τεχνητών λιμνοδεξαμενών στα χαμηλά των ορεινών όγκων για τη συλλογή πλεονάζοντος νερού, το οποίο θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για άρδευση το καλοκαίρι, θα συμβάλει σημαντικά στην πρόληψη πλημμυρικών φαινομένων.
- Αναβάθμιση της λειτουργίας της σήραγγας Αποσελέμη. Η σήραγγα που οδηγεί τα νερά του Οροπεδίου Λασιθίου προς το φράγμα Αποσελέμη, πρέπει να λειτουργεί με αυτοματοποιημένο σύστημα ελέγχου. Με ορθή λειτουργία της σήραγγας, το νερό θα παροχετεύεται ελεγχόμενα και έγκαιρα εκτός κάμπου, ιδιαίτερα στις περιπτώσεις ακραίων καιρικών φαινομένων. Η ορθή λειτουργία της σήραγγας οφείλει να λειτουργεί ως «βαλβίδα αποσυμπίεσης» των πλημμυρικών νερών στη λεκάνη του Οροπεδίου.
- Σύγχρονη τεχνολογία πρόληψης με έξυπνα συστήματα τηλεμετρίας και έγκαιρης προειδοποίησης.Μετά τα πρόσφατα σοβαρά πλημμυρικά φαινόμενα, που μετέτρεψαν τον κάμπο σε απέραντη λίμνη και είχαν τεράστιες οικονομικές επιπτώσεις στην περιοχή, η ενσωμάτωση διαθέσιμων έξυπνων συστημάτων τηλεμετρίας κρίνεται επιβεβλημένη. Επιβάλλεται η εγκατάσταση τηλεμετρικών μετεωρολογικών σταθμών και μέτρησης της στάθμης των υδάτων στα κανάλια και τις καταβόθρες, ώστε να υπάρχει η δυνατότητα στους υπευθύνους να γνωρίζουν έγκαιρα και να ρυθμίζουν καταλλήλως την ορθή διαχείριση της ροής των νερών, ελαχιστοποιώντας τον κίνδυνο υπερχείλισής τους.
Είναι κρίμα στην εποχή μας, με τις σημερινές διαθέσιμες τεχνολογικές δυνατότητες, η ολιγωρία και η αναποτελεσματικότητα των υπευθύνων να οδηγούν σε τέτοια ολέθρια αποτελέσματα. Δεν χρειάζεται να ξανα-ανακαλύψομε την Αμερική ούτε να έλθουν επαΐοντες από το εξωτερικό να μας υποδείξουν τα αυτονόητα και κοινότυπα για την εφαρμογή της υπάρχουσας τεχνολογίας υδατικών πόρων. Τα έργα υδατικών πόρων πρέπει να μελετιούνται και να κατασκευάζονται με γνώμονα τη σύγχρονη υδρολογική τεχνολογική εξέλιξη με αδιαπραγμάτευτη τη λειτουργικότητα και τη μακροβιότητά τους!
*O Ανδρέας Ν. Αγγελάκης είναι επίτιμο μέλος και διακεκριμένος fellow της Παγκόσμιας Εταιρείας Υδατικών Πόρων (IWA)