Σίγουρα η περίοδος αυτή είναι ταραγμένη. Ο Μεσοπόλεμος υπήρξε για την χώρα μας εποχή κοινωνικών ανακατατάξεων, πολιτικών αντιπαραθέσεων, ιδεολογικών αλλά και αισθηματικών ζυμώσεων.
Τα καθιερωμένα συστήματα διαχείρισης της πολιτικής εξουσίας τίθενται υπό αμφισβήτηση. Η κρίση του φιλελεύθερου αστισμού οδηγεί σε αμφισβήτηση του χώρου αυτού και καταλήγει στον σχηματισμό νέων πολιτικών και ιδεολογικών μορφωμάτων, ενώ οι σοσιαλιστικές ιδέες κερδίζουν διαρκώς έδαφος.
Το 1918 έχει ιδρυθεί το σοσιαλιστικό εργατικό κόμμα Ελλάδας και το 1924 μετονομάζεται σε κομμουνιστικό κόμμα Ελλάδας, το οποίο αντιτίθεται στο αστικό πολιτικό και κοινωνικό σύστημα. Αυτή την περίοδο το νησί μας σημαδεύεται έντονα και αμετάκλητα.
Η ήττα των ελληνικών στρατευμάτων από τις εθνικιστικές δυνάμεις του Κεμάλ Ατατούρκ στην Μικρά Ασία έβαλε στον αλυτρωτισμό και καθόρισε τα όρια του ελληνικού κράτους. Η έλευση των προσφύγων ήδη συμβάλλει σε ποικίλες κοινωνικοοικονομικές αλλαγές. Έντονο λοιπόν διαφαίνεται το ζήτημα της αγροτικής μεταρρύθμισης αφενός, και αφετέρου δίνεται ώθηση στην εκβιομηχάνιση της χώρας μας.
Στην πόλη μας, το Ηράκλειο, παρουσιάζεται έντονη εμπορική κίνηση και η αγορά του ήδη έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Αυτό τουλάχιστο φαίνεται από τις καταχωρήσεις των τοπικών εφημερίδων της εποχής: Είδη οικοδομής, θα βρουν οι ενδιαφερόμενοι στο εργοστάσιο μωσαϊκών πλακών, Αριστοτέλη Σοφίου, και πιο συγκεκριμένα πλάκες μωσαϊκές διαφόρων σχεδίων πολυτελείας, κατάλληλες για εκκλησίες, αίθουσες και καφενεία.
Επίσης, τούβλα Ηρακλή, ανώτερα πάσης άλλης κατασκευής, Θηραϊκή γη (Σαντορινιό), μαρμαροκτονία και λοιπά είδη οικοδομών. Ο Αριστοτέλης Σοφίου ήρθε τεχνίτης από τα Κύθηρα σε ηλικία 18 χρονών και δημιούργησε τέσσερα εργοστάσια σ’ όλους τους νομούς της Κρήτης.
Τελικά, επικράτησε μόνο το εργοστάσιο του Ηρακλείου. Ειδική επίσης στήλη από την εφημερίδα «ΙΔΗ» αυτών των ημερών έχει τον τίτλο «ΑΓΟΡΑ ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ» και μας ενημερώνει, εμάς φυσικά κατόπιν εορτής, αλλά και τους τότε ενδιαφερόμενους στην ώρα τους. Πιο συγκεκριμένα:
«Όσοι θέλετε καθαρό ψωμί, αγοράζετε από τον φούρνο του Μανώλη Χρηστάκη (στου Τουλουπανά τον φούρνο)». Αυτός ο φούρνος βρισκόταν στις σημερινές οδούς, στην συμβολή τους δηλαδή Δοϊράνης και Τσακίρη. Ο Τουλουπανάς ήταν παρατσούκλι. Επρόκειτο για έναν εξωμότη χριστιανό Καστρινό, που πρόδιδε ομοθρήσκους (τους πρώην) στους Τούρκους, παραδίδοντάς τους στις τουρκικές Αρχές. Η λέξη «τουλουπάνισμα» σημαίνει τύλιγμα. Και συνεχίζουν οι καταχωρήσεις της αγοράς. «Στου Ράπτου Μανώλη Κρούσκου, θα βρήτε κάθε γούστο και φθήνεια. Κάθε ιδιότροπος, ας επισκεφθεί το κατάστημα πιλοποιΐας Αρμάο, παρά το Αμπάρ Αλτί (ήταν η περιοχή αρχή της Χάνδακος)». Για τους καπνιστές η επόμενη συμβουλή!
«Καπνίζετε τα τσιγάρα Νίκης, που έτσι υποστηρίζετε τον αντιπρόσωπο έφεδρο, Μανώλη Βαρούχα». Τέλος, η προαναφερόμενη στήλη ενημερώνει: «Τα χαρτικά σας είδη αγοράζετε από του εφέδρου Γιάννη Καμαράτου πλατιά στράτα (σημερινή οδός Καλοκαιρινού)». Διάσπαρτες βέβαια διαφημίσεις-καταχωρήσεις, υπάρχουν αρκετές και θεωρώ αναγκαίο να τις αναφέρω. Ας θεωρηθεί αυτή η αναφορά μου ένα μνημόσυνο για όλους εκείνους τους ανθρώπους της αγοράς, σε μια δύσκολη, σκληρή, αλλά ανθρώπινη εποχή!
«Γάλα αγνό και γιαούρτι, πρέπει να το ζητήσετε από το γνωστό γαλακτοπωλείο, η εφεδρεία, στην πλατεία Βαλιδέ Τζαμί. Πίσω από το χρυσοχοείο του Κώστα Φανουράκη, στο μεϊντάνι, είναι το νέο χαλβαδοποιείο των αδελφών Μπαλομουτσουναίων.
Πρόκειται για χαλβάδες αρίστης ποιότητας με ταχίνι Θεσσαλονίκης και διάφορα άλλα γλυκίσματα. Πώληση χονδρική και λιανική και φυσικά λογικές τιμές. Από τους αδελφούς Λιαναντωνάκη, αντιπροσώπους στους νομούς Ηρακλείου και Λασιθίου, οι Καστρινοί μπορούσαν μέσω των παντοπωλείων, των εδωδιματοπωλείων και των φαρμακείων, τόσο για την υγεία των παιδιών τους, όσο και την δική τους, το αγνότατο, φρέσκο και ασυναγώνιστο σε τιμή και ποιότητα γάλα, τροφός.
Για τους πότες, γενικός αντιπρόσωπος του Ζύθου Φιξ, της μαυροδάφνης, οίνων παλαιών για ασθενείς, για όλη την Κρήτη ήταν ο Πάνος Κοκκέβης. Για χαρτικά, στο βιβλιοχαρτοπωλείο «Ο ΕΡΜΗΣ» του Ιωάννη Γ. Καμαράτου στην πλατιά στράτα. Εκεί θα βρει ο κάθε ενδιαφερόμενος κατάστιχα λογιστικά, χάρτες πολυτελείας, μεγάλη συλλογή καρτών για εορτές, φιλολογικά βιβλία όλων των εκδόσεων Αγκύρας εκλεκτών έργων και Γανιέφη, καθώς και αρίστη εκλογή μυθιστορημάτων σε τιμές ασυναγώνιστες.
Στο Αθηναϊκόν στον Αραστά, στο κατάστημα του Π. Χριστοδουλάκη, οι κυρίες μπορούν να βρουν γούνες της αρεσκείας των. Από το καρεκλοποιείο Εμμανουήλ Αγγελάκη απέναντι στον μεγάλο στρατώνα, υπάρχει παρακαταθήκη καρεκλών όλων των ειδών.
Επίσης, καναπέδες και πολυθρόνες κουρείων και γραφείων. Το κατάστημα δέχεται κάθε παραγγελία. Μεγάλος στρατώνας ήταν το συγκρότημα Φρουρά Ηρακλείου-δικαστήρια-Νομαρχία. Παρόμοιο κατάστημα για καρέκλες ήταν και αυτό του εφέδρου Αποστόλου Κοπιδάκη στο Καινούργιο Τσαρσί (σημερινά ψαράδικα). Στου Λούβαρη για πλεκτά φορέματα, κάπες, μπλούζες, ζακέτες, φορεματάκια, γραβάτες, υποκάμισα, γάντια, αρώματα, γιακάδες και όλα τα είδη πολυτελείας.
Τέλος, υπεράνω όλων η υγεία, και φυσικά η φροντίδα της. Μια επίσκεψη στα φαρμακεία Χ. Ζουράρη και Λ. Κανακάκη είναι απαραίτητη για την προμήθεια της ελωδίνης. Χάρη σ’ αυτό θεραπεύονται πυρετοί εντός οκτώ ημερών. Ελώδεις πυρετοί δεν υπάρχουν πλέον και την ουσία αυτή εγγυούνται και πιστοποιούν εντόπιοι και ξένοι γιατροί, που όπως λέγουν, η ελωδίνη έσωσε την ανθρωπότητα!
Όσο για την φαρμακαποθήκη του Χ. Ζουράρη (σπλέντιτ) στις τρεις καμάρες, το τελωνείο πιστοποιεί πως παρέλαβε πρόσφατο και γνήσιο ψαρόλαδο Νορβηγίας και δίνονται 50 γραμμάρια προς δοκιμή. Το πουλάει βέβαια στην τιμή των 30 δραχμών χωρίς κέρδος.
Τέτοιες μέρες… που η καρδιά της πόλης μας χτυπούσε στο κέντρο της, στην αγορά της, στα τσαρσά της και στους μαχαλάδες της! Δίπλα από τη σκιά που έριχνε ο επιβλητικός όγκος της εκκλησίας του Αγίου Μηνά, σιωπηλό δείγμα της θρησκευτικής και εθνικής οντότητας των Καστρινών.
Αλλά και κατά μήκος του εμπορικού δρόμου της πόλης μας, της πλατιάς στράτας, η οποία ήταν προνόμιο των χριστιανών, αφού κανένας Τούρκος δεν είχε μαγαζί σ’ αυτόν τον δρόμο. Εκεί που, από τα βαθειά χαράματα μέχρι αργά το βράδυ, οι φωνές των ανθρώπων της αγοράς δεν σταματούσαν.