Δυστυχώς ή ευτυχώς, φέτος στην κεντροανατολική Κρήτη προδιαγράφεται πιθανόν ξηρικό έτος, όπως και τα πρόσφατα προηγούμενα έτη, που δυστυχώς δεν είναι προβλέψιμα. Οι κλιματολογούντες βέβαια, συν τοις άλλοις, τα προβλέπουν. Αυτά είναι παράδοξες προβλέψεις.
Ο Sivakumar (2017) αναφέρει ότι τυχαιοποιημένα δεδομένα, όπως αυτά των ατμοσφαιρικών κατακρημνίσεων, είναι επαναλήψιμα και προβλέψιμα μόνο βραχυπρόθεσμα (λόγω του ντετερμινισμού), αλλά μη επαναλήψιμα και απρόβλεπτα σε μακροπρόθεσμη βάση (κυρίως λόγω των αρχικών συνθηκών). Το δυστυχώς αναφέρεται στην επαπειλούμενη λειψυδρία.
Με βάση αυτό, είναι εκπληκτική η αναποτελεσματικότητα όλων και ιδιαίτερα των κυβερνώντων αυτόν τον τόπο, για την έγκαιρη και έγκυρη αντιμετώπισή της. Οι πολίτες διερωτώνται για την αδιαφορία τους και άλλοι λυπούνται με όσα σχετικά αναφέρουν, που τα περισσότερα δεν έχουν καμία σχέση με το επείγον του οξύτατου σημερινού προβλήματος.
Επανειλημμένως επιστήμονες με σοβαρή γνώση και εμπειρία σε σχετικά θέματα, συζητούν και προτείνουν συχνά αποτελεσματικές λύσεις για την αντιμετώπιση του υδατικού ελλείμματος της 5ης μεγαλύτερης πόλης της χώρας.
Όμως, ΔΥΣΤΥΧΩΣ, οι προτεινόμενες λύσεις για έργα αντιμετώπισης του επείγοντος προβλήματος του Ηρακλείου, όπως τα φράγματα, απαιτούν μεγάλους χρόνους μελέτης και κατασκευής τους. Και οι κυβερνώντες υιοθετούν τις απόψεις τους για δήθεν άμεση αντιμετώπιση του τόσο επείγοντος προβλήματος και αναλίσκονται με αυτές.
Χαρακτηριστικό, αλλά πολύ διδακτικό παράδειγμα, είναι το φράγμα Αποσελέμη, που πήρε δεκαετίες και εκατομμύρια για να ολοκληρωθεί και τελικά δεν αντιμετώπισε αποτελεσματικά το πρόβλημα.
Ακόμη και έργα χρήσης των υπόγειων νερών, που προωθούνται σε πολλές περιοχές, είναι αμφίβολης αποτελεσματικότητας, αφού αντλούνται με ρυθμό πολύ ταχύτερο από την ανανέωσή τους. Σημειωτέον ότι το 80% των αναγκών μας καλύπτονται από αυτά.
Όμως, έτσι καθιστούνται πρακτικά μη ανανεώσιμα και ευάλωτα στην υπεράντληση και τη μόλυνσή τους, με σοβαρές επιπτώσεις, όπως είναι η λειψυδρία και οι καθιζήσεις (Αγγελάκης, 2025).
Το ευτυχώς αναφέρεται στο πρόβλημα των πλημμυρών, που επιτείνεται από τις υψηλές βροχοπτώσεις. Οι πλημμύρες οφείλονται σε μέγιστο βαθμό στο γεγονός ότι όλες σχεδόν οι μεγάλες πόλεις μας επεκτάθηκαν άναρχα και όχι στη βάση ορθολογικών πολεοδομικών μελετών, παρά την παρακαταθήκη που μας έχει αφήσει ο Ιππόδαμος ο Μιλήσιος (498-408 π.Χ.).
Επίσης δεν ελήφθησαν υπόψη οι γεωπεριβαλλοντικές συνθήκες και απαιτήσεις κάθε περιοχής. Έτσι, δημιουργήθηκαν πόλεις χωρίς σχέδιο, με ανεπαρκείς βασικές υποδομές, όπως είναι τα δίκτυα ομβρίων υδάτων και οι αποχετεύσεις τους στις πεδινές εκτάσεις και η σχεδόν παντελής διαχείριση των ορεινών εκτάσεών τους.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η βόρεια παράκτια πλευρά του νομού Ηρακλείου των Δήμων Γαζίου, Ηρακλείου και Χερσονήσου, που είναι η πλέον πυκνοκατοικημένη περιοχή της Κρήτης.
Σε αυτήν κατοικεί το 40% περίπου του πληθυσμού της, σε μόλις 10% της έκτασής της. Σε αυτήν την περιοχή, πολλά υδατορέματα/ποταμοί έχουν παραβιασθεί ή έχουν μετατραπεί σε δρόμους, όπως στη Λυγαριά και στο Παλαιόκαστρο, στον Δήμο Γαζίου, στον ποταμό Καίρατο (σημερινό Κατσαμπά) και Καρτερό στον Δήμο Ηρακλείου, στον Γουβιανό ποταμό στον Δήμο Χερσονήσου και αλλού.
Οι συνέπειες είναι γνωστές, με τα καταστροφικά πλημμυρικά συμβάντα και τις καταστροφές των τελευταίων χρόνων (Αγγελάκης, 2024). Υπάρχει μια παροιμία που λέει «Αν δεν φαντάζεσαι φωτιές, με κάρβουνα μην παίζεις». Μπορούμε να την παραφράσουμε «Αν δεν φαντάζεσαι πλημμύρες, με ποτάμια ή υδατορέματα μην παίζεις»!
Φέτος, το πιθανότερο είναι ότι η βόρεια παράκτια πλευρά του νομού Ηρακλείου, αυτή των Δήμων Γαζίου, Ηρακλείου και Χερσονήσου, που είναι η πλέον πυκνοκατοικημένη περιοχή της Κρήτης, δεν θα δοκιμασθεί από πλημμυρικά συμβάντα.
Βέβαια, όπως προαναφέρθηκε, μακροπρόθεσμη πρόβλεψη δεν είναι δόκιμη (Sivakumar, 2017).
Η πρόσφατη μεγάλη δοκιμασία των νότιων προαστείων της Αθήνας -με σοβαρά πλημμυρικά συμβάντα και απώλεια ανθρώπινων ζωών- τεκμηριώνει για ακόμη μια φορά, ότι η πρόληψη είναι η μόνη αποτελεσματική μέθοδος αντιμετώπισης των πλημμυρών. Ακόμη και στην Αθήνα, ρέματα/ποταμοί έχουν μετατραπεί και μετατρέπονται σε δρόμους.
Δυστυχώς, στις μεγάλες ελληνικές πόλεις, όπως οι Αθήνα, Θεσσαλονίκη, Πειραιάς, Πάτρα, Ηράκλειο και Λάρισα, όπου αυξάνεται ραγδαία η αστικοποίηση, ο πληθυσμός και η άναρχη δόμηση, απαιτούνται χθες δραστικά, σοβαρά και ποιοτικά μέτρα πρόληψης.
Βιβλιογραφία
Αγγελάκης, Α. Ν. (2024). Πλημμυρικοί Κίνδυνοι. Πατρίς, Ηρακλείου, 26/11/2024, https://www.patris.gr/stiles/proektaseis/plimmirikoi-kindinoi/ Αγγελάκης, Α. Ν. (2025). Γιατί ο δήμος Ηρακλείου κήρυξε την πόλη μας σε κατάσταση Λειψυδρίας χωρίς συγκεκριμένη πρόταση αντιμετώπισής της;
Πατρίς Ηρακλείου 23/12/2025, https://www.patris.gr/stiles/proektaseis/giati-o-dimos-irakleiou-kirixetin-poli-se-katastasi-leipsidrias-xoris-sigkekrimeni-protasi-antimetopisistis/Sivakumar, B. (2017). Chaos in Hydrology. Springer Sciences-BusinessMedia B. V. Dordrecht.
Ο Ανδρέας Ν. Αγγελάκης είναι επίτιμο μέλος και διακεκριμένος fellow της Παγκόσμιας Εταιρίας Υδατικών Πόρων (IWA)