«Σα βγεις στον πηγαιμό για την Ιθάκη, να εύχεσαι να ’ναι μακρύς ο δρόμος, γεμάτος περιπέτειες, γεμάτος γνώσεις…», ήταν οι εναρκτήριοι στίχοι του ποιήματος «Ιθάκη» (1911) του Κωνσταντίνου Καβάφη.
Είναι γνωστό σε όλους, θέλω να πιστεύω, το βαθύτερο νόημά του, που προτρέπει όλους τους αναγνώστες να αφήσουν στην άκρη τις όποιες σκέψεις για τον τελικό προορισμό, όποιος κι αν είναι αυτός, και να εστιάσουν την προσοχή τους περισσότερο στις περιπέτειες, τις γνώσεις και τις εμπειρίες που θα αποκτήσουν από την όλη περιπλάνηση.
Το παραπάνω εμβληματικό ποίημα του μεγάλου μας ποιητή ήρθε πλείστες όσες φορές στον νου τον τελευταίο καιρό με τις ανακοινώσεις περί παρουσίασης του ομώνυμου βιβλίου του Αλέξη Τσίπρα σε διάφορες γωνιές της επικράτειας. Εν πρώτοις, και μόνο το γεγονός ότι ο πρώην πρόεδρος του δεκαπενταμελούς και ύστερα πρωθυπουργός ασχολήθηκε με αυτό, με όποιο τρόπο και σε όποιο επίπεδο, είναι και αποτελεί, από κάθε άποψη, ενθαρρυντικό στοιχείο.
Ωστόσο, ένα άλλο ερώτημα ήρθε αβίαστα στην επιφάνεια, με την κυκλοφορία του συγκεκριμένου βιβλίου, το οποίο συνοψίζεται στην ερώτηση τι ακριβώς ήθελε να μας πει με αυτό ο κ. Τσίπρας, που δεν μας είχε πει όλα εκείνα τα περίεργα και αμφιλεγόμενα χρόνια που βρισκόταν στο τιμόνι της χώρας ή στα έδρανα της αντιπολίτευσης, όπου απολάμβανε ομολογουμένως απίστευτη ησυχία και αφοσιώθηκε για μεγάλο χρονικό διάστημα στις πολυποίκιλες και πολύπλευρες ερινύες του στοχασμού;
Όλες εκείνες οι εμβαπτίσεις των σκέψεών του, στα εσώτερα διαμερίσματα της ύπαρξής του, φαίνεται πως τον οδήγησαν να προχωρήσει στην ανάδυση της «Ιθάκης» του, των πεπραγμένων του, της αυτοβιογραφίας του για ένα χρονικό διάστημα, γεμάτος εμπειρίες και ταλαιπωρίες και, προφανώς, πλουσιότερος από πολλές απόψεις.
Ας αφήσουμε στην άκρη την οικονομική παράμετρο του εγχειρήματος και ας έρθουμε σε πιο σοβαρά. Οι εκδόσεις αυτού του είδους, συνήθως, συνοδεύουν κάποιον, όταν έχει λάβει την οριστική απόφαση να δώσει τέλος στην ενεργό δράση στον τομέα που διακρίθηκε, ή όπου, τέλος πάντων, έγινε ευρύτερα γνωστός και, φυσικά, εκθέτει τον εαυτό του σε δημόσιο σχολιασμό.
Εδώ όμως; Έφτασε, άραγε, ο πρώην πρωθυπουργός στην Ιθάκη του, πολύπειρος πλέον, κι αν είναι έτσι, γιατί επιθυμεί να ξαναρχίσει ένα καινούργιο ταξίδι επιστροφής σε μια άλλη Ιθάκη, αφού κάτι τέτοιο δεν προέβλεψαν μερικοί άλλοι πολύ πριν από εμάς;
Θέλει να ξαναγράψει μια άλλη, νέα ιστορία επιστροφής, με καινούργιο προσωπικό στο καΐκι του, αφού οι προηγούμενοι είτε κουράστηκαν, ή ξεβράστηκαν, εκόντες άκοντες, σε στεριές και έμειναν εκεί, ή εκδιώχτηκαν από τις εκδηλώσεις επιστροφής στο νησί της Ιθάκης ως ανεπιθύμητοι, αφού είχαν επιτελέσει τη δύσκολη φάση της αποστολής τους, και τώρα, φυσικά, αναζητεί εναγωνίως καινούργιους, νέους, αταξίδευτους, όλο βιάση για περιπέτεια, ώστε να τον βοηθήσουν να διαμορφώσει μια καινούργια προσωπική πορεία;
Η ιστορία είναι, και σε αυτό το σημείο, πολύπειρη και πολύχωρη, αρκεί να αφιερώσει κάποιος λίγο από τον χρόνο του. Και οι αυτοβιογραφίες πολλές φορές έχουν κάτι να προσφέρουν στο κοινό καλό, αλλά ορισμένες επιτελούν το αντίθετο έργο από εκείνο για το οποίο γράφτηκαν!
Αλήθεια, τι θα έγραφε επ’ αυτού σήμερα ο Καβάφης, αν ζούσε; Και τι προσδοκεί ο κ. Τσίπρας με την καινούργια του αποστολή, την οποία ευαγγελίζεται; Ό,τι και να σκοπεύει, όμως, να κάνει, ο χρόνος που του απομένει είναι δραματικά λίγος, πολύ λίγος, ώστε να ανακοινώσει τα σχέδια του καινούργιου ταξιδιού που ονειρεύεται!
Και, ουαί τοις ηττημένοις, εάν το σχεδιάσει ακολουθώντας γνωστές συντεταγμένες και με αναφορές στο προηγούμενο. Η ιστορία είναι, παράλληλα, αμείλικτη, άπονη, αυστηρή και αδυσώπητη, με πολλές σκοτεινές και μουχλιασμένες σελίδες στο εσωτερικό της. Η δική του βέβαια είναι πολύ πρόσφατη, αλλά, όσα κράτησε στους κόλπους της από μαρτυρίες, αναφορές και πεπραγμένα, δεν είναι καθόλου ενθαρρυντικά γι’ αυτόν! Ας μην τα χειροτερέψει όμως κι άλλο!
Η όποια απολογητική του διάθεση για τα παλιά, μάλλον δεν αρκεί κι ούτε φαντάζει ως παρακαταθήκη για το μέλλον της χώρας! Έρχεται, όμως, κάποτε η στιγμή που πρέπει να ξέρεις πότε να φύγεις.
Και ο Βλαδίμηρος Λένιν, του οποίου, θεωρώ, ότι ασπάζεται πολλές απόψεις, ήταν πιο πεπειραμένος, όταν έλεγε ότι η εντιμότητα στην πολιτική είναι αποτέλεσμα της δύναμης, ενώ η υποκρισία αποτέλεσμα της αδυναμίας!
Ο Γεώργιος Νικ. Σχορετσανίτης είναι τέως διευθυντής Χειρουργικής και συγγραφέας