Βρισκόμαστε στην περίοδο του Τριωδίου και σίγουρα το θέμα μας πρέπει να έχει αποκριάτικο περιεχόμενο, με ήθη και έθιμα, αλλά και παραδόσεις της αποκριάς. Πολλά βέβαια απ’ αυτά, έχουν χάσει την παλιά τους αίγλη στις μέρες μας. Οι περιορισμοί, ο μοντέρνος τρόπος διασκέδασης, τα διάφορα πάρτι και γενικά ο σύγχρονος πολιτισμός μας, μας έχουν απομακρύνει από τη γραφικότητα και ωραιότητα αυτών των ημερών.
Αποκριάτικο θα είναι το σημερινό περιεχόμενο του πονήματός μου, όπως σας προανέφερα, αφού πρόκειται να αναφερθούμε στις αποκριές στη Σμύρνη. Πόσο διασκεδαστικές και γραφικές ήταν αυτές, στις εστίες του ελληνισμού, μέσα στην Τουρκία. Η αποκριά της Σμύρνης είχε πολύ ευρωπαϊκό χαρακτήρα.
Από το πρώτο Σάββατο του Τριωδίου άρχιζε ζωηρότατη κίνηση, η οποία κατέληγε σ’ ένα πραγματικό πανδαιμόνιο την τελευταία Κυριακή. Οι κουδουνάτοι (έτσι έλεγαν τους μασκαράδες) γέμιζαν τους δρόμους και έκαναν παρελάσεις σε όλη τη διάρκεια της αποκριάτικης περιόδου.
Συγκεκριμένα, αυτοί οι δρόμοι ήταν οι εξής: Τα Τράσσα, το χαλεπλή, το φαρδύ σοκάκι του Αγίου Δημητρίου, η οδός Ρόδων, καθώς και τα Μπογιατζάδικα. Τις Κυριακές, όλα τα σπίτια που βρίσκονταν σ’ αυτούς τους δρόμους, δεχόντουσαν τις επισκέψεις διαφόρων φιλικών τους οικογενειών.
Τα παράθυρα, τα σιχνισίνια και τα μπαλκόνια ήταν γεμάτα από ωραίες νέες και ωραίους νέους που με τα απεναντινά σπίτια, (αφού οι δρόμοι ήταν τόσο στενοί) «έστηναν τον πόλεμο» με σερπαντίνες, κονφετί και πολλά λουλούδια. Οι δρόμοι γέμιζαν με μία πραγματική ανθρωποπλημμύρα. Πολλές φορές, οι ατελείωτες μάχες διεξάγονταν με φασόλια, με ρεβύθια, με πατάτες, με λεμόνια, αλλά και με αρνίσια ποδαράκια. Η ευθυμία ανερχόταν στη διαπασών και υπήρχαν και αρκετοί τραυματισμοί.
Τα βράδια, μετά το δείπνο, κυρίως αλλά και πριν, τα σαλόνια των σπιτιών που ήταν τόσο κομψά και καλαίσθητα, δεχόνταν τους γνωστούς. Τότε τους επισκέπτονταν οι μασκαράδες και τους έψαλλαν τον αναβαλλόμενο. Οι κουδουνάτοι γέμιζαν τους δρόμους και τη μεγάλη τους παρουσία έδιναν τα Σάββατα του Τριωδίου, όπως και την ημέρα της Τσικνοπέμπτης. Κάθε παρέα, κάθε οικογένεια που ήθελε να πειράξει και να εκτονωθεί φραστικά, μεταμφιεζόταν και έκανε τη βόλτα της.
Επίσης, γινόντουσαν πάρα πολλοί χοροί. Αυτοί ήταν οι οικογενειακοί χοροί, οι χοροί των διαφόρων λεσχών, της Ελληνικής Λέσχης, της Νέας Λέσχης, των δύο λεσχών των κυνηγών της Ευρωπαϊκής Λέσχης και οι ευρωπαϊκοί χοροί, οι οποίοι περιορίζονταν τόσο στον μεγάλο χορό του Γραικυκού Νοσοκομείου του Αγίου Αντωνίου, της Ευαγγελικής σχολής, του λαϊκού κέντρου, του κέντρου Παρθεναγωγείου και του ορφανοτροφείου. Φυσικά, χορούς διοργάνωναν και τα αθλητικά σωματεία Πανιώνιος και Απόλλων.
Εκείνο, όμως, που στη Σμύρνη και στην αποκριά της έδινε ιδιαίτερη αίγλη ήταν οι μεγάλες μακσκαράτες με βραβεία, τις οποίες διοργάνωναν ορισμένες επιτροπές: τα κομιτάτα των Απόκρεω. Σε μία από τις εορτές αυτές, βραβεύτηκε το «άρμα του Απόλλωνα», το οποίο είχε οργανωθεί από τον γνωστό αθλητικό σύλλογο.
Ένα θαυμάσιο τέθριππο μεγαλοπρεπές άρμα, πάνω στο οποίο ένας ξανθός αθλητής όρθιος κρατούσε τα χρυσά ηνία με το ένα χέρι και με το άλλο μία λύρα. Γύρω από αυτόν και από το άρμα, χόρευαν και τραγουδούσαν οι εννέα μούσες, ακολουθούσε δε χορός από νεαρούς αθλητές στεφανωμένους με φύλλα δάφνης και φοίνικος.
Βραβείο επίσης είχε αποσπάσει και το κατάστημα Ξενοπούλου, με μία παρέλαση όλων των υπαλλήλων (που ξεπερνούσαν τους 150), η οποία αναπαρίστανε τους βασιλείς της ερήμου. Για την γραφικότητα αυτής της παρέλασης χρησιμοποιήθηκαν 50 γκαμήλες και διάφορα άλλα ζώα, μαϊμούδες, αρκούδες, δύο ελάφια, πέντε παγώνια, παπαγάλοι και πελώρια ριπίδια από φτερά στρουθοκοκαμήλων.
Στο μεγάλο θέατρο της Σμύρνης, τακτικά δινόταν χορός μεταμφιεσμένων με βραβεία. Σε ένα από αυτά τα πρώτα βραβεία επήρε κάποτε η Κουβέλη ως Σαλώμη, η Κάκαρη ως Θεοδώρα του Βυζαντίου και η Ζηνοβία Παρασκευοπούλου ωραιοτάτη τότε, με στολή βοσκού Αρκάδα, που την ακολουθούσε ένα πραγματικό αρνάκι. Χαρακτηριστικό είναι το δημοσίευμα που ακολουθεί του περιοδικού «Εβδομάς», από την στήλη: «Νοσταλγικές αναμνήσεις, αποκριές στη Σμύρνη του έτους 1933».
«Μία από τις ωραιότερες εορτές των αποκρεώ εδόθη το 1911 εις το «Σκαίτιγκ Φέμινα», ένα πολυτελές κέντρο της Παραλλήλου προς τιμήν της εν τω λιμένι Σμύρνης ορμούσης τότε μοίρας του ιταλικού στόλου. Η αίθουσα του χορού είχε διακοσμηθή με κωμικώτατα έγχρωμα σκίτσα (ακουαρέλλες) των διοργανωτών και της Επιτροπής.
Το καλύτερο βραβείο απενεμήθη στην κυρία Φόντρα, μετημφιεσμένη εις Μαντάμ Πομπαντούρ. Τέσσερις λακέδες με στολήν της εποχής και λευκές περρούκες έφεραν το φορείο της κλειστό με γαλάζια και ροζ μεταξωτά παραπετάσματα και από το οποίον την εβοήθησε να καταιβή ένας ιππότης.
Από τις ωραιότερες μάσκες της βραδυάς, ήταν επίσης η Ναπολιτάνικη Μαντολινάτα, μία παρέα που τραγούδησε ιταλικές καντσονέτες κι εχόρευσε ταραντέλλα, της οποίας προεξήρχε η νεαρωτάτη και ωραιοτάτη δις Ρίτα Φρατζιάκομο (κατόπιν κυρία Πυροκάκου), η δεσποινίς Βάνδα Τοσκάνη ως Περσίς οδαλίσκη, η κυρία Βαντερζέ ως Εντελβάις, και μια ωραιοτάτη Ελληνίς ως Φλόρια Τόσκα.
Στην Ελληνικήν Λέσχην, οι αποκρηάτικοι χοροί είχαν πάντοτε χαρακτήρα αριστοκρατικόν.
Θυμούμαι ένα θαυμάσιον χορόν εις τον οποίον ένα γκρουπ νέων και δεσποινίδων με στολές Λουί Κατόρζ και λευκές περρούκες εχόρεψαν γκαβότ και μενουέτο υπό την καλλιτενχικήν επίβλεψιν του αξέχαστου διδασκάλου του χορού Στ. Βέβε.
Επίσης ένας ωραιότατος χορός εδόθη ολίγα έτη προ της καταστροφής εις το θέατρον Σμύρνης. Τα θεωρεία ενοικιάσθηκαν υπό διαφόρων ιδιωτών και διεκοσμήσθηκαν με ξεχωριστήν καλαισθησίαν καθένα με ξεχωριστό στυλ, διότι επρόκειτο να βραβευθή το καλλίτερο θεωρείο και η ευθυμότερη παρέα. Ήταν αληθινά θαύματα όλα.
Το ένα παρίστανε ένα κοχύλι της θαλάσσης, μέσα εις το οποίον ωραιότατα κορίτσια ήσαν ντυμένα ως μαργαριτάρια και κοράλλια, άλλο μια μικρή Ρωσσική Ίσμπα με χωρικούς της Ρωσσίας και χωρικές με τα κακόσνικ και τα πολύχρωμα σάλια τους, που εχόρευαν δαιμονιωδώς. Άλλο ντυμένο με ξηρά χόρτα, καλάμια και άχυρο, ήταν καλύβα μαύρων που χαλούσαν τον κόσμο με την τζαζ των χάλκινων σκευών τους.
Ένα άλλο ήταν η πούμνα μιας βάρκας με πανί με ένα ζευγάρι με κιθάρα, άλλο ένα κάνιστρο λουλουδιών γεμάτο πολύχρωμες πεταλούδες, άλλη μια κυψέλη με μέλισσες, κι άλλος ένας φούρνος με τα ψωμιά και τα…παξιμάδια του. Το βραβείο το είχαν κερδίσει οι άγριοι με την τζαζ, η οποία από τότε φαινότανε πως θα επικρατούσε και θα έκανε τον ρωμαντισμό να κρυφτή για κάμποσο καιρό».
Πάντοτε τα προγράμματα αυτών των εορτών ήταν όμορφα, έξυπνα, σατυρικά και τόσο κομψά, με επίκαιρα σκίτσα και γελοιογραφίες! Ώσπου ήρθε εκείνος ο Αύγουστος του 1992… Τότε που η μεγάλη καταστροφή από την πυρπόληση της Σμύρνης, έβαλε ένα άδοξο τέλος σ’ όλα αυτά, τα οποία όπως και τόσα άλλα… πέρασαν στην ιστορία! Ή μάλλον στο θλιβερό κομμάτι της ιστορίας!