Η 28η Οκτωβρίου 1940, την οποία θα τιμήσουμε και φέτος ως Έλληνες, δεν είναι μόνο μια επέτειος εθνικής υπερηφάνειας για τον Ελληνισμό. Είναι η μνήμη ενός λαού που αρνήθηκε να υποταχθεί στη θέληση μιας ισχυρότερης δύναμης και δέχτηκε να πληρώσει βαρύ τίμημα για την ελευθερία του. Το ερώτημα, όμως, παραμένει: Τι κρατάμε σήμερα από εκείνο το «όχι» και πώς το συνδέουμε με τη ζωή μας;
Οι άνθρωποι που πολέμησαν στα βουνά της Αλβανίας, όσοι αντιστάθηκαν στην Κατοχή και όσοι υπέφεραν από την πείνα, τις διώξεις και τις εκτελέσεις δεν αγωνίστηκαν για να μετατρέψουμε την ιστορία τους σε μια ετήσια τελετή. Μας άφησαν μια πολύτιμη παρακαταθήκη αντίστασης στο ναζισμό και τον φασισμό, υπεράσπισης της ελευθερίας και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Η ελευθερία, άλλωστε, δεν κρίνεται μόνο από το αν μια χώρα είναι ανεξάρτητη, αλλά και, κυρίως, από το αν οι άνθρωποί της μπορούν να ζουν με ίσα δικαιώματα, ασφάλεια και αξιοπρέπεια και να συνυπάρχουν με σεβασμό ο ένας προς τον άλλον.
Στις μέρες μας, σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες, βλέπουμε χιλιάδες ανθρώπους να βγαίνουν στους δρόμους και να διαδηλώνουν για την ακρίβεια, τους μισθούς, τη στέγαση, την παιδεία και την υποβάθμιση των κοινωνικών υπηρεσιών. Δεν μιλάμε για έναν νέο πόλεμο, ούτε οι σημερινές συνθήκες ταυτίζονται με εκείνες του 1940.
Υπάρχει, όμως, ένα κοινό και δυσεπίλυτο ερώτημα: Πόσο ελεύθερος είναι ο άνθρωπος όταν η εργασία του δεν του εξασφαλίζει μια αξιοπρεπή ζωή και όταν βασικές ανάγκες γίνονται ολοένα δυσκολότερο να καλυφθούν;
Το «όχι» του 1940 ήταν πρώτα απ’ όλα άρνηση υποταγής στην ξένη εισβολή και στον φασισμό. Η σημασία του, όμως, δεν εξαντλείται στο ιστορικό γεγονός. Σήμερα, η υπεράσπιση της ελευθερίας απαιτεί και την αντιμετώπιση των κοινωνικών ανισοτήτων, της φτώχειας και της ανασφάλειας.
Όχι με τη βία ούτε με την άρνηση κάθε διαλόγου, αλλά με συλλογική δράση, διεκδίκηση δικαιωμάτων και ουσιαστική συμμετοχή όλων των πολιτών στις αποφάσεις που καθορίζουν τη δημόσια και την προσωπική τους ζωή.
Αν, λοιπόν, θέλουμε να τιμήσουμε πραγματικά εκείνους που είπαν «όχι», δεν αρκεί να θυμόμαστε το θάρρος όσων πολέμησαν εναντίον του κατακτητή. Είναι επιτακτική ανάγκη να αγωνιζόμαστε κάθε στιγμή συλλογικά απέναντι στα προβλήματα της καθημερινότητας και σε κάθε προσπάθεια περιορισμού των δικαιωμάτων μας, ώστε η ελευθερία και η αξιοπρέπεια να μην αποτελούν προνόμια των λίγων, αλλά δικαιώματα όλων. Γιατί η εθνική ανεξαρτησία αποτελεί θεμέλιο της ελευθερίας· δεν αποτελεί, από μόνη της, εγγύηση κοινωνικής Δικαιοσύνης.