Μετά από 26 χρόνια διαπραγματεύσεων και μήνες έντονων παρασκηνιακών διαβουλεύσεων, με στόχο να εξασφαλιστεί η στήριξη κρίσιμων κρατών μελών, εγκρίθηκε, σε επίπεδο αντιπροσώπων, με ειδική πλειοψηφία, η συμφωνία μεταξύ της Ε.Ε. και της Mercosur. Ανάμεσα στις χώρες που υποστήριξαν τη συμφωνία, ήταν και η Ελλάδα.
Η συμφωνία υποστηρίχτηκε, κυρίως, από τη Γερμανία και την Ισπανία.
Σκοπός της Ε.Ε. είναι το άνοιγμα νέων αγορών, προκειμένου να αντισταθμιστούν οι απώλειες από τους δασμούς των ΗΠΑ, η αύξηση του γεωστρατηγικού αποτυπώματος της Ε.Ε., αλλά και η απόκτηση πρόσβασης σε κρίσιμα ορυκτά, απαραίτητα για την ευρωπαϊκή βιομηχανία.
Αντίθετη στη συμφωνία είναι η Γαλλία και η Πολωνία, λόγω των επιπτώσεων που θα έχει στον αγροτικό τομέα από τις εισαγωγές φτηνών τροφίμων, που δεν ακολουθούν τα πρότυπα ποιότητας που είναι υποχρεωμένοι να ακολουθούν οι ευρωπαίοι παραγωγοί.
Η χώρα μας είναι υπέρ της συμφωνίας.
Τι είναι όμως η Mercosur;
Η Mercosur είναι η Κοινή Αγορά του Νότου – ένας εμπορικός συνασπισμός της Νότιας Αμερικής, που ιδρύθηκε το 1991. Μέλη της είναι η Αργεντινή, η Βραζιλία, η Παραγουάη και η Ουρουγουάη. Η Βενεζουέλα προσχώρησε το 2012, αλλά η ιδιότητα μέλους της ανεστάλη το 2017. Τον Δεκέμβριο του 2012, υπεγράφη το πρωτόκολλο προσχώρησης της Βολιβίας στη Mercosur. Εκκρεμεί η επικύρωσή του από τα κοινοβούλια των χωρών της Mercosur.
Από κοινού, οι χώρες της Mercosur αποτελούν την 6η μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο, με συνολικό πληθυσμό 270 εκατομμύρια.
Εμπόριο αγαθών
Η Ε.Ε. είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος εταίρος της Mercosur στο εμπόριο αγαθών, αντιπροσωπεύοντας σχεδόν το 17% των συνολικών εμπορικών συναλλαγών της Mercosur το 2024. Η Mercosur είναι ο δέκατος μεγαλύτερος εταίρος της Ε.Ε. στο εμπόριο αγαθών.
Το 2024, η αξία των εμπορικών συναλλαγών της Ε.Ε. με τη Mercosur υπερέβη τα 111 δισ. ευρώ: 55,2 δισ. ευρώ σε εξαγωγές και 56 δισ. ευρώ σε εισαγωγές. Πάνω από το 80% των εμπορικών ροών πραγματοποιήθηκε μεταξύ Ε.Ε. και Βραζιλίας.
Μεταξύ 2014 και 2024, το εμπόριο αγαθών Ε.Ε.-Mercosur αυξήθηκε περισσότερο από 36%: οι εισαγωγές αυξήθηκαν περισσότερο από 50%, ενώ οι εξαγωγές 25%.
Η Ε.Ε. εξάγει στη Mercosur μηχανολογικό εξοπλισμό, μηχανήματα, χημικά και φαρμακευτικά προϊόντα, ενώ εισάγει ορυκτά, χαρτί, χαρτοπολτό και γεωργικά προϊόντα.
Η συμφωνία προβλέπει ότι χώρες της Μercosur θα καταργήσουν τους δασμούς για το 91% των εξαγωγών της Ε.Ε., συμπεριλαμβανομένων των αυτοκινήτων, από το σημερινό επίπεδο του 35%, σε ορίζοντα 15 ετών. Η Ε.Ε., από την πλευρά της, θα καταργήσει σταδιακά δασμούς στο 92% των εισαγωγών από τη Μercosur μέσα σε διάστημα έως 10 ετών.
Οι υποστηριχτές της συμφωνίας υποστηρίζουν ότι είναι η μεγαλύτερη εμπορική συμφωνία που έχει υπογράψει ποτέ η Ε.Ε. και δίνει πρόσβαση στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις σε μια μεγάλη αγορά.
Όσες χώρες είναι αντίθετες στη συμφωνία και ιδιαίτερα η Γαλλία, που διαθέτει έναν πολύ σημαντικό αγροτικό τομέα, εστιάζει στο γεγονός ότι η αγορά της Ε.Ε. θα κατακλυστεί από φτηνά γεωργικά προϊόντα που δεν ανταποκρίνονται στα περιβαλλοντικά και υγειονομικά πρότυπα παραγωγής που ισχύουν για τα προϊόντα της Ε.Ε., δημιουργώντας περιβάλλον αθέμιτου ανταγωνισμού για τα προϊόντα της Ε.Ε., αλλά και κινδύνους για την υγεία των ευρωπαίων καταναλωτών.
Με τις ανησυχίες της Γαλλίας, συμφωνούν οι εκπρόσωποι των αγροτών της Ε.Ε., αλλά και περιβαλλοντικές οργανώσεις, όπως η οργάνωση Friends of the Earth, η οποία επισημαίνει ότι:
Η συμφωνία εξυπηρετεί αποκλειστικά μεγάλες πολυεθνικές εταιρείες και ότι θα υπονομεύσει σε μεγάλο βαθμό τη συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα και θα οδηγήσει σε:
- Περισσότερες πυρκαγιές και αποψίλωση στις Αμαζόνες, Cerrado, Pantanal και Gran Chaco
- Κλιμάκωση της εισβολής σε εδάφη των αυτοχθόνων λαών, αρπαγής γης και βίαιες επιθέσεις
- Εκτίναξη των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου
- Αυξημένες εξαγωγές φυτοφαρμάκων που απαγορεύονται στην Ε.Ε., εξάγονται στη Mercosur, με ολέθριες συνέπειες στην ανθρώπινη υγεία και τη βιοποικιλότητα
- Μαζικά κέρδη για μεγάλες αγροτικές επιχειρήσεις, σε βάρος των μικρών οικογενειακών εκμεταλλεύσεων.
- Περαιτέρω εξορύξεις σπάνιων γαιών, με καταστροφικές επιπτώσεις στο περιβάλλον και τα Ανθρώπινα Δικαιώματα, κλειδώνοντας την περιοχή της Mercosur στον ρόλο του παραγωγού πρώτων υλών
- Αύξηση των ανισοτήτων μεταξύ των περιφερειών και αποβιομηχάνιση στις χώρες της Mercosur.
Επίσης, o Romulo Batista, ακτιβιστής για τα δάση της Greenpeace Brazil, δήλωσε πως: «Πρόκειται για μια επιβλαβή συμφωνία που θα θέσει σε κίνδυνο τις προσπάθειες των χωρών να αντιμετωπίσουν την κλιματική κρίση και τη δίκαιη μετάβαση. Είναι λυπηρό το γεγονός ότι μια συμφωνία με τόσο οικονομικό, κοινωνικό, πολιτικό και περιβαλλοντικό αντίκτυπο στη βραζιλιάνικη κοινωνία, το τροπικό δάσος του Αμαζονίου και άλλες χώρες της Mercosur διαπραγματεύτηκε, κεκλεισμένων των θυρών, χωρίς κοινωνική συμμετοχή ή διαφάνεια.
Αυτή η συμφωνία ενθαρρύνει την εισαγωγή στη Λατινική Αμερική εξαιρετικά ρυπογόνων και επιβλαβών για την υγεία προϊόντων, όπως αυτοκίνητα, πλαστικά και φυτοφάρμακα, από την Ευρώπη, σε αντάλλαγμα για προϊόντα που συχνά προέρχονται από αποψιλωμένες περιοχές.
Το ερώτημα είναι πως όλα τα παραπάνω συμβαδίζουν με τις αποφάσεις της Ε.Ε. για την πράσινη συμφωνία και ιδιαίτερά με την εφαρμογή της στον αγροτικό τομέα.
Στις 11 Δεκεμβρίου 2019, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή δημοσίευσε την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία, ανοίγοντας τη συζήτηση για το πώς η Ευρώπη μπορεί να καταστεί η πρώτη κλιματική ουδέτερη ήπειρος στον κόσμο έως το 2050.
Η Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία είναι κάτι πολύ περισσότερο από μια πολιτική για την κλιματική αλλαγή. Προτείνει ένα νέο μοντέλο βιώσιμης ανάπτυξης για την Ε.Ε., στο οποίο η απανθρακοποίηση, η βιωσιμότητα, η προστασία των φυσικών πόρων, η δημόσια υγεία και η οικονομική ανταγωνιστικότητα πρέπει να συμβαδίζουν.
Οι συνιστώσες της «πράσινης συμφωνίας» είναι στενά αλληλένδετες και αλληλοενισχύονται με στόχο να μετατρέψουν την Ε.Ε. σε μια αποδοτική ως προς τη χρήση των πόρων, φιλική προς το κλίμα και την ανταγωνιστική οικονομία. Πολλές από τις πολιτικές πρωτοβουλίες της δέσμης επηρεάζουν άμεσα ή έμμεσα τον γεωργικό και τον αγροδιατροφικό τομέα.
Ως αναπόσπαστο μέρος της «πράσινης συμφωνίας», η στρατηγική «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» επιδιώκει να προωθήσει την επιλογή ενός δικαιώματος, υγιέστερου και πιο βιώσιμου συστήματος τροφίμων εντός της Ε.Ε.
Στόχοι και είδη παρεμβάσεων
Η στρατηγική «Από το αγρόκτημα στο πιάτο» θεμελιώνει ένα συνεκτικό πλαίσιο δημόσιας πολιτικής, το οποίο αρθρώνεται γύρω από έναν οριζόντιο στόχο και τέσσερις επιμέρους στόχους, που εκτείνονται σε όλα τα στάδια της αλυσίδας εφοδιασμού τροφίμων: (α) την προώθηση βιώσιμων πρακτικών στην παραγωγή τροφίμων, (β) τη βιωσιμότητα στη μεταποίηση και στη διανομή, (γ) τη διαμόρφωση βιώσιμων προτύπων κατανάλωσης, και (δ) την πρόληψη και μείωση της απώλειας και της σπατάλης τροφίμων.
Η σχετική ανακοίνωση που εισάγει τη στρατηγική, υπό τον τίτλο: «Από το αγρόκτημα στο πιάτο – Μια στρατηγική για ένα δίκαιο, υγιές και φιλικό προς το περιβάλλον σύστημα τροφίμων», ενσωματώνει ένα αρχικό σχέδιο δράσης. Το σχέδιο αυτό προβλέπει δέσμη νέων παρεμβάσεων, οι οποίες αποσκοπούν στην αναθεώρηση και/ή στην ενίσχυση του υφιστάμενου κανονιστικού πλαισίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα τρόφιμα και τη γεωργία.
Παράλληλα, η ανακοίνωση επισημαίνει ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν είναι σε θέση, από μόνη της, να υλοποιήσει πλήρως τον γενικό στόχο της διασφάλισης βιώσιμων συστημάτων τροφίμων. Για τον λόγο αυτό, προκρίνεται η συνεργασία με τρίτες χώρες και λοιπούς διεθνείς φορείς, ώστε να υποστηριχθεί μια ευρύτερη παγκόσμια μετάβαση προς βιώσιμα συστήματα τροφίμων.
Η «πράσινη συμφωνία» συσχετίζεται άμεσα με τις χρηματοδοτήσεις του αγροτικού τομέα, τόσο τις άμεσες ενισχύσεις όσο και με τα επενδυτικά προγράμματα.
Οι Ευρωπαίοι παραγωγοί, προκειμένου τα προϊόντα τους να έχουν πρόσβαση στις ευρωπαϊκές αγορές, είναι αναγκασμένοι να καλλιεργούν, εφαρμόζοντας συγκεκριμένα πρότυπα ποιότητας, κάτι που δεν ισχύει για τους παραγωγούς των χωρών της Mercosur, γεγονός που δημιουργεί αθέμιτο ανταγωνισμό για την αγροτική οικονομία των χωρών της Ε.Ε.
Ο Νίκος Μπουνάκης είναι MSc, MBA διευθύνων σύμβουλος Proactive A.E.-Σύμβουλοι επιχειρήσεων