Γράφει ο Στάθης Δημητριάδης
Η Παγκόσμια Ομοσπονδία Παχυσαρκίας κήρυξε την 4η Μαρτίου ως Παγκόσμια Ημέρα Παχυσαρκίας, με στόχο την ευαισθητοποίηση του κοινού σχετικά με τις αυξητικές διαστάσεις που έχει λάβει η παχυσαρκία.
Ως παχυσαρκία ορίζεται η υπερβολική συσσώρευση σωματικού λίπους σε τέτοιο βαθμό, ώστε να επηρεάζει αρνητικά την κατάσταση της υγείας ενός ατόμου. Στην πραγματικότητα μιλάμε για περίσσια προσλαμβανόμενης ενέργειας. Κάθε μέρα που το ενεργειακό ισοζύγιο μεταξύ των προσλαμβανόμενων θερμίδων (μέσω της τροφής) και της κατανάλωσης τους, μέσω της λειτουργίας του οργανισμού (βασικός μεταβολισμός) και της φυσικής άσκησης είναι θετικό, η περίσσεια αποθηκεύεται στο σώμα σαν λίπος.
Η εκτίμηση της παχυσαρκίας μπορεί να γίνει απλά και αξιόπιστα με τον υπολογισμό του Δείκτη Μάζας Σώματος (ΔΜΣ) που εκφράζει το πηλίκο του σωματικού βάρους σε κιλά προς το τετράγωνο τους ύψους σε μέτρα. Ένα άτομο χαρακτηρίζεται σοβαρά παχύσαρκο όταν έχει ΔΜΣ πάνω από 40 (3ου σταδίου παχυσαρκία).
| Τιμές ΔΜΣ(Kg/m2) | Κατηγοριοποίηση
Σωματικού Βάρους |
Πιθανότητα Θνητότητας λόγω Συνοδών Νοσημάτων |
| < 18,5 | Λιποβαρές | Χαμηλή |
| 18,5-24,9 | Φυσιολογικό | Φυσιολογική |
| 25-29,9 | Υπέρβαρο | Αυξημένη |
| 30-34,9 | 1ου σταδίου παχυσαρκία | Πολύ αυξημένη |
| 35-39,9 | 2ου σταδίου παχυσαρκία | Υψηλή |
| ≥40 | 3ου σταδίου παχυσαρκία | Πολύ υψηλή |
Συμφώνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας το πρόβλημα της παχυσαρκίας έχει τριπλασιαστεί τα τελευταία σαράντα χρόνια. Το 2016 υπήρχαν 1,9 δισεκατομμύρια άνθρωποι με αυξημένο σωματικό βάρος εκ των οποίων τα 650 εκατομμύρια ήταν παχύσαρκοι.
Δυστυχώς στη πατρίδα μας η παχυσαρκία έχει λάβει διαστάσεις επιδημίας, ειδικά η παιδική παχυσαρκία καταλαμβάνει την πρώτη θέση στην Ευρωπαϊκή Ένωση ενώ και στους ενήλικες βρισκόμαστε μεταξύ των πρώτων θέσεων. Είναι χαρακτηριστικό ότι το 63% των Ελλήνων 18 ετών και άνω είναι υπέρβαροι ή παχύσαρκοι (38% υπέρβαροι και 25% παχύσαρκοι) με ότι αυτό συνεπάγεται για την υγεία, την κοινωνία και την οικονομία.
Γιατί όμως η παχυσαρκία είναι πρόβλημα; Η παχυσαρκία συνδέεται με μεγάλο αριθμό καρδιαγγειακών και μεταβολικών παθήσεων που θα μπορούσαν να εξελιχθούν σε χρόνια νοσήματα όπως ο Σακχαρώδης Διαβήτης τύπου ΙΙ (80-85% του ΣΔ τύπου ΙΙ οφείλεται στην παχυσαρκία), η αρτηριακή υπέρταση, το λιπώδες ήπαρ και η δημιουργία χολόλιθων. Επίσης συνδέεται με σοβαρά αναπνευστικά προβλήματα όπως η υπνική άπνοια, με τον καρκίνο του μαστού και του ενδομητρίου καθώς και με την οστεοαρθρίτιδα ισχίων-γονάτων. Το σημαντικότερο όμως όλων είναι ο κοινωνικός στιγματισμός και οι διακρίσεις που υφίστανται τα παχύσαρκα άτομα που συχνά οδηγούν σε γενικευμένη αγχώδη διαταραχή και κατάθλιψη.
Σύμφωνα με τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (OECD 2019) το ετήσιο ΑΕΠ της Ελλάδας θα μπορούσε να μειωθεί κατά 3% μεταξύ των ετών 2020-2050 λόγω των οικονομικών συνεπειών της παχυσαρκίας. Το κόστος της παχυσαρκίας στην Ελλάδα υπολογίζεται στο 9% του ετήσιου προϋπολογισμού του Υπουργείου Υγείας.
Ποια όμως είναι τα αίτια της παχυσαρκίας; Σαφώς και υπάρχουν κοινωνικοί και γενετικοί προδιαθεσικοί παράγοντες (το κάπνισμα κατά την εγκυμοσύνη και το μεγάλωμα των παιδιών προσχολικής ηλικίας από τους παππούδες αυξάνουν την πιθανότητα εμφάνισης παιδικής παχυσαρκίας) που παίζουν ρόλο και δρουν προσθετικά στην εμφάνιση της παχυσαρκίας, όμως η παχυσαρκία κατά κύριο λόγο οφείλεται στην όλο και μεγαλύτερη πρόσληψη θερμίδων και στην όλο και λιγότερη φυσική άσκηση.
Στην Ελλάδα μόλις το 25% των ενηλίκων καταναλώνει τις προτεινόμενες μερίδες φρούτων και λαχανικών. Παρόμοια ποσοστά κακών διατροφικών συνηθειών καταγράφονται και σε άλλα Ευρωπαϊκά κράτη, εκεί όμως που καταγράφεται η μεγάλη διαφορά είναι στο ποσοστό των ενηλίκων που κάνουν κάποιο είδος άσκησης. Το 68% των Ελλήνων δεν αθλούνται καθόλου, ποσοστό μακράν το μεγαλύτερο από όλα τα κράτη μέλη.
Δεδομένου ότι η παχυσαρκία οφείλεται σε πληθώρα παραγόντων πολλοί εκ των οποίων έχουν να κάνουν με τον τρόπο διαβίωσης και τις προσωπικές επιλογές, ποιες θα μπορούσαν να είναι οι πιθανές λύσεις;
Το υπουργείο υγείας σε συνεργασία με τη UNICEF GREECE εγκαινιάζει εθνική δράση για την παιδική παχυσαρκία 2022-2026. Στόχος η μείωση της παιδικής παχυσαρκίας έως το 2030 στο 24,5%. Σκοπός του προγράμματος να προάγει ένα πιο υγιεινό τρόπο ζωής μέσω της άθλησης και της άμεσης πρόσβασης σε πιο υγιεινές και θρεπτικές τροφές.
Από το 1991 το εθνικό ινστιτούτο υγείας των ΗΠΑ καταγράφει ότι η χειρουργική της παχυσαρκίας είναι η πιο αποτελεσματική μακροχρόνια λύση στο πρόβλημα. Σύμφωνα με την Αμερικανική εταιρία Μεταβολικών νοσημάτων και Βαριατρικής χειρουργικής το 2023 μόνο στις ΗΠΑ έγιναν 270.000 επεμβάσεις. Η πιο συχνή επέμβαση είναι η επιμήκης γαστρεκτομή (το 59% όλων των επεμβάσεων) και ακολουθείται από τη γαστρική παράκαμψη (περίπου το 18%). Μελέτες δείχνουν ότι οι ασθενείς μπορεί να χάσουν έως και το 60% του πλεονάζοντος βάρους (από 60%-77%) 1-2 έτη μετά την επέμβαση. Σημαντική βελτίωση και ίαση των συνοδών νοσημάτων της παχυσαρκίας παρατηρείται 12-24 μήνες μετά την επέμβαση.
| Νόσημα | Ποσοστό Ίασης |
| Διαβήτης τύπου ΙΙ | 92% |
| Υπέρταση | 75% |
| Υπνική Άπνοια | 96% |
| Δυσλιπιδαιμία | 76% |
| Καρδιαγγειακά Νοσήματα | 58% |
Κατά μέσο όρο οι ασθενείς 5 χρόνια μετά την επέμβαση διατηρούν απώλεια 50% του πλεονάζοντος βάρους. Μελέτες δείχνουν ότι οι βαριατρικές επεμβάσεις μπορούν να μειώσουν την πιθανότητα πρόωρου θανάτου λόγω της παχυσαρκίας κατά 30-50% . Ο συνδυασμός βαριατρικής επέμβασης και χρήσης των νεότερων φαρμακευτικών σκευασμάτων πριν ή μετά το χειρουργείο, αποτελεί σήμερα ίσως τον καλύτερο τρόπο αντιμετώπισης της σοβαρής παχυσαρκίας.
* Ο Στάθης Δημητριάδης, mD, PhD, Γενικός χειρουργός.επιμελητής Α’ Βενιζελείου Γενικού Νοσοκομείου Ηρακλείου