Σε ηλικία 84 ετών έφυγε ξαφνικά από τη ζωή από ανακοπή καρδιάς η Ασπασία Παπαδοπεράκη, μια πολύπλευρη και σημαντική προσωπικότητα.
Φίλοι και συγγενείς θα πουν το τελευταίο «αντίο» το ερχόμενο Σάββατο 7 Μαρτίου, στις 12.00 το μεσημέρι, στο Α΄ Νεκροταφείο Αθηνών.
Η Ασπασία Παπαδοπεράκη γεννήθηκε το 1942 στα Σπήλια.
Γλύπτρια, ζωγράφος και εικαστικός, γεωμέτρης και χωροτάκτης, σκηνογράφος και γραφίστρια, συγγραφέας και διανοούμενη, πνευματική προσωπικότητα και φύση ανήσυχη η Ασπασία Παπαδοπεράκη, με το έργο της εναντιώθηκε στους πολύτροπους μηχανισμούς της λήθης, δικαιώνοντας τη ρήση του Χάιντεγκερ πως «η τέχνη θέτει εν έργω την αλήθεια των όντων», όπως τόνιζε ο αρχιτέκτονας ΕΜΠ, Οδυσσέας Ν. Σγουρός, παρουσιάζοντάς την σε εκδήλωση του Δήμου Ηρακλείου.
Σε μια συνέντευξή της, απαντώντας στην ερώτηση ποια ήταν η πρώτη ανάμνηση που τη συνδέει με τη γλυπτική, έλεγε χαρακτηριστικά «Όταν ήμουν παιδί 10-12 χρονών, ο Θωμάς ζωγράφιζε στην ύπαιθρο, εγώ κυνηγούσα πεταλούδες. Αλλά άλλο ήθελα να πω.
Ένας θείος ερχόταν και έμενε στο σπίτι μας, που ήταν μετά την Κνωσό. Και σκάλιζε την πέτρα και έκανε γούρνες για να πίνουν νερό οι κότες. Ήταν θαύμα για μένα να βλέπω μια πέτρα να γίνεται γούρνα. Τι ευχή έδωσα και έπιασε, και όλη μου τη ζωή σκαλίζω πέτρες. Και τον Δεκέμβριο που πήρα το Βραβείο “Καζαντζάκη”, την επομένη πήγα στη Μεσσαρά. Να τους μάθω να κάνουν γούρνες. Φροντίζω να τους χαριστούν και εργαλεία…
Για να τα έχουν ό,τι ώρα θέλουν, την ημέρα που δεν θα έχουν δουλειά και θα έχουν όρεξη για την πέτρα. Το έχω κάνει και σε άλλα χωριά. Στον Κρουσώνα, στα Σκούρβουλα, στους Κάτω Ασίτες. Καλώ τα σχολεία, τους μαθητές να κρατήσουν τα εργαλεία και να χτυπήσουν για λίγο την πέτρα. Όπως όταν έβλεπα τον θείο μου να κάνει τη γούρνα».
Ποια ήταν
Σπούδασε γλυπτική στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας με υποτροφία του ΙΚΥ, έχοντας πρότυπο τον αδελφό της, Θωμά, ενώ συνέχισε με υποτροφία από τον ΕΟΜΜΕΧ τις σπουδές της στη Σχολή Καλών Τεχνών του Παρισιού (École Supérieure des Beaux Arts, Paris).
Διακρίνεται για τον ρεαλιστικό και αναπαραστατικό χαρακτήρα της μορφής των γλυπτών της, το μέτρο, τις αναλογίες και τη συμμετρία που εκείνα διαθέτουν. Χρησιμοποιεί στη γλυπτική της στοιχεία από τις μελέτες της στην ανθρώπινη φιγούρα, καθώς και στοιχεία από την αιγαιοπελαγίτικη λαϊκή αρχιτεκτονική και από την αρχαϊκή περίοδο της ελληνικής γλυπτικής.
Έργα της συναντάμε σε διάφορα μέρη, για παράδειγμα την προτομή του Ξυλούρη στο Ηράκλειο, την προτομή του Καβάφη στην Αλεξάνδρεια και στο Νιχόρι της Κωνσταντινούπολης, και το επιβλητικό άγαλμα του Φιλίππου Β΄ στη Λεωφόρο Κύπρου-Παπάγου.
Έχει επίσης δημιουργήσει μνημεία για τη «Γυναίκα στην Αντίσταση» σε διάφορα χωριά της Κρήτης. Μεταξύ άλλων, δημιούργησε το χάλκινο γλυπτό της Μαρίας Κάλλας στην Αθήνα (πλατεία Μαδρίτης, πίσω από το ξενοδοχείο Hilton), ένα από τα ωραιότερα σύγχρονα γλυπτά της πόλης.
Είχε, επίσης, φιλοτεχνήσει σκηνικά, μάσκες και κοστούμια για το θέατρο, ενώ παράλληλα είχε αναδείξει αξιόλογο, θεωρητικό έργο.
Ακόμα, συμμετείχε σε πολυάριθμες εκθέσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, όπως αυτή του 1980, στο Salon de Mai και στην Μπιενάλε της Αλεξάνδρειας του ίδιου έτους. Μελέτες της έχουν δημοσιευτεί σε βιβλία, εφημερίδες και περιοδικά και έχει λάβει μέρος σε παγκόσμια και πανελλήνια συμπόσια και συνέδρια.
Το συγγραφικό της έργο περιλαμβάνει τα βιβλία «Η μορφή του Κ.Π. Καβάφη», «Ο Επικούρειος ποιητής Κ.Π. Καβάφης» και «Περί γλυπτικής», ενώ το 2003 το Μουσείο Μπενάκη δημοσίευσε το βιβλίο της, «Μελετώντας το Θεοτοκόπουλο».
Η Παπαδοπεράκη χρησιμοποιούσε στη γλυπτική της στοιχεία από τις μελέτες της στην ανθρώπινη φιγούρα, καθώς και στοιχεία από την αιγαιοπελαγίτικη λαϊκή αρχιτεκτονική και από την αρχαϊκή περίοδο της ελληνικής γλυπτικής.
Έργα της συναντάμε σε πολλά μέρη. Ενδεικτικά: στο Ηράκλειο, στην Αλεξάνδρεια, στην Κωνσταντινούπολη, στην Αθήνα. Έχει, επίσης, δημιουργήσει μνημεία για τη «Γυναίκα στην Αντίσταση» σε διάφορα χωριά της Κρήτης.
Έχει συμμετάσχει σε πολυάριθμες εκθέσεις στην Ελλάδα και στο εξωτερικό. Το 2009 βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών για το σύνολο του έργου της και το 2021 τιμήθηκε με το Βραβείο «Καζαντζάκη».
Στο άκουσμα της είδησης της απώλειας της Ασπασίας Παπαδοπεράκη, ο δήμαρχος Ηρακλείου, Αλέξης Καλοκαιρινός, προχώρησε στην ακόλουθη δήλωση:
«Η απώλεια της Ασπασίας Παπαδοπεράκη, σπουδαίας γλύπτριας και σκηνογράφου, γεμίζει βαθιά θλίψη την τοπική μας κοινωνία και τον κόσμο του ελληνικού πολιτισμού.
Το Ηράκλειο, ο τόπος καταγωγής της, αποχαιρετά μια δημιουργό με ξεχωριστή συνεισφορά στην τέχνη. Μια σπουδαία γυναίκα, που με το έργο, το ήθος και την αφοσίωσή της, ανέδειξε τη δύναμη της αισθητικής έκφρασης.
Η διάκρισή της με το Βραβείο “Νίκος Καζαντζάκης” το 2020 από τον Δήμο μας, ήταν η ελάχιστη αναγνώριση της συμβολής της στα γράμματα και τις τέχνες, στη διαμόρφωση της πολιτιστικής ταυτότητας του τόπου μας.
Η μνήμη της θα παραμείνει ζωντανή μέσα από την πολύτιμη προσφορά της, μέσα από το έργο της που κοσμεί δημόσιους χώρους στην Ελλάδα και στο εξωτερικό.
Εκφράζω τη βαθύτατη λύπη μου στην οικογένεια και τους αγαπημένους της».
Το Μουσείο Νίκου Καζαντζάκη την αποχαιρετά
Το Μουσείο Νίκου Καζαντζάκη αποχαιρετά με συγκίνηση μια σημαντική δημιουργό και μια σταθερή φίλη του Μουσείου, την Ηρακλειώτισσα γλύπτρια Ασπασία Παπαδοπεράκη.
«Με τις λιτές γραμμές και τη διαύγεια του καλλιτεχνικού της βλέμματος, η Ασπασία Παπαδοπεράκη φιλοτέχνησε το 2007 τη λιθογραφία “Αναζητώντας τη μορφή του Νίκου Καζαντζάκη”, ένα έργο που αποτυπώνει τη στοχαστική προσέγγισή της στη μορφή και την πνευματική παρουσία του μεγάλου Κρητικού συγγραφέα.
Ο αδελφός της, Θωμάς Παπαδοπεράκης (1943–2002), επίσης καταξιωμένος ζωγράφος και γλύπτης, φιλοτέχνησε τη χάλκινη προτομή του Νίκου Καζαντζάκη το 1957, σε ηλικία μόλις 14 ετών, η οποία εκτίθεται στη Μόνιμη Έκθεση του Μουσείου.
Το Μουσείο Νίκου Καζαντζάκη εκφράζει τα ειλικρινή συλλυπητήριά του στην οικογένεια και τους αγαπημένους της».
Η ΕΚΙΜ
Η Εταιρεία Κρητικών Ιστορικών Μελετών αποχαιρετά με θλίψη τη γλύπτρια Ασπασία Παπαδοπεράκη, αντεπιστέλλον μέλος της.
«Η Ασπασία Παπαδοπεράκη -επισημαίνεται- υπήρξε θερμή υποστηρίκτρια και φίλη του Ιστορικού Μουσείου Κρήτης. Το 2012 δώρισε στη Συλλογή Μοντέρνας και Σύγχρονης Τέχνης του Μουσείου δεκαοκτώ πίνακες του αδελφού της, ζωγράφου Θωμά Παπαδοπεράκη, επιμελήθηκε την ομώνυμη έκθεση και τις παράλληλες δράσεις.
Επίσης, δώρισε μετάλλια, έργα της ίδιας, στη Νομισματική Συλλογή του Ιστορικού Μουσείου Κρήτης και δάνεισε υλικό από το πλούσιο αρχείο της για τον ποιητή Κ. Π. Καβάφη σε δύο περιοδικές εκθέσεις, που πραγματοποιήθηκαν στο Ιστορικό Μουσείο Κρήτης το 2013 και το 2016…».