Ιδιαίτερα σημαντικά φαίνεται ότι είναι τα ευρήματα της υποβρύχιας αρχαιολογικής έρευνας στο μπρίκι «Μέντωρ» του Λόρδου Έλγιν, που βυθίστηκε τον Σεπτέμβριο του 1802 έξω από το λιμάνι του Αβλέμονα στα νοτιοανατολικά των Κυθήρων.
Το μπρίκι ήταν ένα από τα ιδιόκτητα πλοία του Λόρδου Έλγιν και μεταξύ άλλων είχε χρησιμοποιηθεί για τη μεταφορά αρχαιοτήτων. Μεταξύ αυτών, μετέφερε και μέρος του γλυπτού αρχιτεκτονικού διάκοσμου των μνημείων της Ακρόπολης.
Οι ειδικοί της Εφορείας Εναλίων Αρχαιοτήτων, που συνέχισαν και το 2025 την υποβρύχια έρευνα, υπό τη διεύθυνση του αρχαιολόγου, Δρ. Δημητρίου Κουρκουμέλη-Ροδοστάμου, Αναπληρωτή Προϊστάμενου της Υπηρεσίας, εντόπισαν ένα θραύσμα μαρμάρινης πλάκας με διακοσμητική σταγόνα, που όπως αναφέρει το υπουργείο Πολιτισμού ανήκει είτε σε κανόνα επιστυλίου είτε σε πρόμοχθο γείσο.
Οι διαστάσεις της σταγόνας παραπέμπουν, κατά το υπουργείο, στα Γλυπτά του Παρθενώνα, όμως κάτι τέτοιο απαιτεί την ολοκλήρωση της συντήρησης καθώς και περαιτέρω μελέτη. «Οι διαστάσεις της σταγόνας μπορούν να συγκριθούν με τις μετρήσεις του Αν. Ορλάνδου, αναφορικά με τις διακοσμητικές σταγόνες του επιστυλίου του Παρθενώνος. Είναι η πρώτη φορά που εντοπίζεται θραύσμα γλυπτού διακόσμου προερχόμενο από το πολύτιμο φορτίο που μετέφερε το μπρίκι ΜΕΝΤΩΡ και το οποίο στην πλειονότητά του ανελκύσθηκε κατά την πρώτη ναυαγιαιρεσία του 1802. Η ολοκλήρωση των εργασιών συντήρησης και η περαιτέρω μελέτη θα δώσει περισσότερα στοιχεία για το μνημείο από το οποίο προέρχεται», αναφέρει χαρακτηριστικά η ανακοίνωση.
Η μαρμάρινη διακοσμητική σταγόνα και η ανέλκυση της από ομάδα δυτών
Η μαρμάρινη διακοσμητική σταγόνα και η ανέλκυση της από ομάδα δυτών
Οι ανασκαφές
Κατά την εφετινή ανασκαφική περίοδο διερευνήθηκαν περιοχές δυτικά και βόρεια από το σωζόμενο σκαρί του πλοίου (εικ. 1).
Γενική άποψη του χώρου του ναυαγίου με τη θέση των τομών
Αρχικά ορίσθηκε ανασκαφική τομή, η οποία ονομάσθηκε συμβατικά Τομή 1/2025, σε απόσταση περίπου πέντε μέτρων δυτικότερα του σωζόμενου σκαριού . Σκοπός της τομής στη θέση αυτή ήταν να διερευνηθεί κατά πόσο είχαν τυχόν διατηρηθεί- κατάλοιπα από το σκαρί του πλοίου. Κατά την ανασκαφή της τομής δεν εντοπίσθηκαν ίχνη του πλοίου (εικ. 2 – 3), γεγονός που μάλλον επιβεβαιώνει την υπόθεση, ότι το σκαρί του πλοίου μετά τη βύθισή του, παρέμεινε για αρκετό διάστημα εκτεθειμένο στον πυθμένα, με αποτέλεσμα να αποσυντεθεί πλήρως και σχετικά γρήγορα. Σε αυτό συνέβαλλε καθοριστικά και η πρώτη ναυαγιαιρεσία του φορτίου το 1802, όταν οι σφουγγαράδες που είχαν αναλάβει την ανέλκυση του φορτίου, λόγω της δυσκολίας πρόσβασης στο εσωτερικό του, οδηγήθηκαν στην διάνοιξη εισόδου προς το αμπάρι από το πέτσωμα του πλοίου.
Ανασκαφή της τομής 1
Πρόκειται για το σημείο, όπου είχε προκληθεί η εισροή υδάτων κατά την πρόσκρουση του πλοίου στα βράχια, όπως περιγράφεται, άλλωστε, και στις επιστολές του γραμματέα του Λόρδου Elgin, William Hamilton, ο οποίος συντόνιζε, κατ’ εντολή του, την όλη διαδικασία ανέλκυσης του φορτίου. Η διαδικασία αυτή συνέβαλε, ώστε το μεγαλύτερο τμήμα του σκαριού του πλοίου να καταστραφεί ολοσχερώς. Η ανασκαφή της τομής 1/2025 ολοκληρώθηκε σε βάθος περίπου -1μ. από την επιφάνεια του πυθμένα (-21,9μ. από την επιφάνεια της θάλασσας), χωρίς να εντοπισθούν ίχνη από το σκαρί του πλοίου.
Η δεύτερη ανασκαφική τομή διενεργήθηκε βόρεια του σωζόμενου τμήματος της τρόπιδας του πλοίου (Τομή 2/2025), με στόχο να διαπιστωθεί η τυχόν διασπορά καταλοίπων του σκαριού προς την περιοχή αυτή (εικ. 1, 4).
Γενική άποψη του σκαριού του «Μέντωρ» και του χώρου της ανασκαφικής τομής
Αν και κατά την ανασκαφή της τομής (εικ. 5-6) δεν εντοπίστηκαν θραύσματα νομέων από το πέτσωμα του πλοίου, εντούτοις εντοπίσθηκαν αντικείμενα προερχόμενα από τον εξαρτισμό του, καθώς και θραύσματα σκευών καθημερινής χρήσης (εικ. 7 α – β). Ακόμα εντοπίσθηκαν θραύσματα από την εξωτερική επιχάλκωση του πετσώματος του πλοίου.
Ανασκαφή της τομής 2
Ανασκαφή της τομής 2
Θραύσματα σκευών και αγγείων από την οικοσκευή του πλοίου
Θραύσματα σκευών και αγγείων από την οικοσκευή του πλοίου
Η επιχάλκωση προστάτευε τα ύφαλα τμήματα του πλοίου, ενώ φαίνεται ότι το κατώτερο τμήμα του, και κυρίως η τρόπιδα, ενισχυόταν επιπλέον από φύλλα μολύβδου. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζειένα τμήμα της επιχάλκωσης, το οποίο τοποθετείται ακριβώς στο σημείο σύνδεσης των φύλλων του χαλκού με τα φύλλα του μολύβδου (εικ. 8 – 9).
Εντοπισμός μολύβδινων συνδέσμων
Θραύσματα της εξωτερικής επιχάλκωσης του πλοίου
Μεταξύ των λοιπών ευρημάτων ξεχωρίζει τμήμα πήλινης πλάκας, η οποία σχετίζεται πιθανώς με τη μόνωση της εστίας του πλοίου. Η πλάκα εντοπίστηκε σε μικρή απόσταση από την τρόπιδα του πλοίου (εικ. 10 – 11).
Η πλάκα μόνωσης πιθανώς εστίας
Η πήλινη πλάκα μόνωσης πιθανώς εστίας
Στην υποβρύχια ανασκαφή περίοδο του 2025 συμμετείχαν επιστήμονες διαφόρων ειδικοτήτων και εξειδικεύσεων, όπως αρχαιολόγοι, θαλάσσιοι βιολόγοι, εκπαιδευτές καταδύσεων, υποβρύχιοι φωτογράφοι, συντηρητές αρχαιοτήτων, τεχνικοί βυθού και συγκεκριμένα οι: Δρ. Αλέξανδρος Τούρτας, Δρ. Έλενα Μπονέλου, Άρης Μιχαήλ, Δρ. Γιάννης Ίσσαρης, Δρ. Ελπίδα Καραδήμου, Βασίλης Τσιαΐρης (ΜΑ), Χρύσα Φουσέκη, Ειρήνη Μάλλιου, Σπύρος Μουρέας, Γιώργος Μπουζαλάκος, Στέφανος Κόντος, Μανουήλ Κουρκουμέλης, Μαρία Τσόκλα.