Την VR PROVA -μια πρωτοποριακή πλατφόρμα εικονικής πραγματικότητας που επαναπροσδιορίζει τον τρόπο σχεδιασμού και διεξαγωγής των προβών όπερας- ανέπτυξε το Digital Media Lab του Πολυτεχνείου Κρήτης, σε συνεργασία με τη Nova ICT, την Αιγαίου Solutions ΑΕ και την Εθνική Λυρική Σκηνή.
Η πλατφόρμα αυτή είχε την ευκαιρία να γνωρίσει ένα διεθνές κοινό στα σημαντικά Διεθνή Βραβεία Όπερας 2025, που διοργανώθηκαν από την Εθνική Λυρική Σκηνή στο Κέντρο Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος.
Το VR PROVA εισάγει ένα καθηλωτικό περιβάλλον, όπου έως και 8 χρήστες -συμπεριλαμβανομένων σκηνοθετών, μαέστρων, σκηνογράφων, σκηνογράφων και φωτιστών- μπορούν να κάνουν πρόβες και να πειραματιστούν με τη σκηνογραφία εικονικά και σε πραγματικό χρόνο, από οπουδήποτε στον κόσμο.
Αντί να στοχεύει στην αναπαραγωγή ενός ρεαλιστικού ψηφιακού διδύμου της σκηνής, το VR PROVA είναι ένα λειτουργικό, συνεργατικό εργαλείο σχεδιασμένο γύρω από τις συγκεκριμένες ανάγκες των προβών όπερας -επιτρέποντας στις καλλιτεχνικές ομάδες να εξερευνήσουν, να σχεδιάσουν και να βελτιώσουν τη δουλειά τους σε έναν διαδραστικό εικονικό χώρο.
Τι έδειξε η έρευνα
Από τις 13 έως τις 19 Φεβρουαρίου 2025, πραγματοποιήθηκαν συνεντεύξεις με 17 επαγγελματίες της ΕΛΣ -από σκηνοθέτες και σκηνογράφους μέχρι τεχνικούς και σχεδιαστές φωτισμού.
Στόχος ήταν να χαρτογραφηθούν οι πραγματικές ανάγκες και τα προβλήματα, που αντιμετωπίζουν κατά τη δημιουργία μιας παραγωγής. Η έρευνα αποκάλυψε έξι βασικούς τομείς: διαχείριση σκηνικών αντικειμένων, φωτισμό, πολυμέσα, χρονογραμμή κινήσεων, συνεργατικές ιεραρχίες και μηχανισμούς σκηνής.
Με βάση αυτά τα δεδομένα, αναπτύχθηκε ένα πρωτότυπο εικονικό περιβάλλον δοκιμών (VR), που επιτρέπει σε διαφορετικά μέλη μιας παραγωγής να εργαστούν εξ αποστάσεως μέσα σε μια πλήρη 3D αναπαράσταση της κεντρικής σκηνής της ΕΛΣ.
Οι χρήστες μπορούν να μετακινούν σκηνικά αντικείμενα, να δοκιμάζουν φωτισμούς, να προβάλλουν βίντεο ή ήχο και να παρακολουθούν τις αλλαγές από προκαθορισμένες θέσεις στο θεωρείο, όπως θα έκαναν σε μία πραγματική πρόβα.
Το σύστημα φιλοξενείται σε server υψηλών προδιαγραφών και υποστηρίζει μέχρι και οκτώ χρήστες ταυτόχρονα μέσω CloudXR. Η πλατφόρμα βρίσκεται ακόμη σε φάση πρωτοτύπου, με μελλοντικές βελτιώσεις να περιλαμβάνουν δυναμική εισαγωγή σκηνικών, φωνητική επικοινωνία μέσα στο VR και πιο εξελιγμένα εργαλεία χρονοπρογραμματισμού.
Παρά τις τεχνικές απαιτήσεις, το VR PROVA υπόσχεται να αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζονται και προετοιμάζονται οι παραστάσεις, προσφέροντας νέες δυνατότητες εξ αποστάσεως συνεργασίας, μειωμένο κόστος και ασφαλέστερες δοκιμές.
Οι δημιουργοί της πλατφόρμας θέλουν τώρα να δουν πώς οι επαγγελματίες της όπερας θα αγκαλιάσουν αυτήν την καινοτόμο πλατφόρμα και πώς μπορεί να εμπνεύσει νέους τρόπους ανάμειξης ψηφιακών και αναλογικών διαδικασιών στις τέχνες του θεάματος.
Το έργο εντάσσεται στις #DigitalTransformation Δράσεις της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, που χρηματοδοτούνται από το Υπουργείο Πολιτισμού, στο πλαίσιο του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας Ελλάδα 2.0, με την υποστήριξη της Ευρωπαϊκής Ένωσης – #NextGenerationEU.
Το μέλλον των θεατρικών δοκιμών;
Αν και βρίσκεται ακόμη σε πρώιμο στάδιο, το VR PROVA έχει ήδη δείξει την αξία του: εξοικονομεί χρόνο, μειώνει κόστος μετακινήσεων και επιτρέπει την ασφαλή προετοιμασία περίπλοκων σκηνικών αλλαγών.
Η ομάδα ετοιμάζει τώρα την επόμενη μεγάλη αναβάθμιση: ένα εργαλείο χρονογραμμής για να συγχρονίζονται φωτισμοί, κινήσεις σκηνικών και multimedia εφέ -κάτι που μέχρι σήμερα απαιτεί πολυήμερες πρόβες μέσα στη σκηνή.
Μια ματιά στο αύριο
Το VR PROVA δεν στοχεύει να αντικαταστήσει τις φυσικές πρόβες. Αντίθετα, λειτουργεί ως ένα «ενδιάμεσο στάδιο», ένας χώρος δημιουργικής προετοιμασίας, όπου οι καλλιτέχνες μπορούν να πειραματιστούν χωρίς κόστος και περιορισμούς.
Σε μια εποχή, όπου η τεχνολογία αναδιαμορφώνει κάθε δημιουργικό πεδίο, η Εθνική Λυρική Σκηνή βάζει το ελληνικό θέατρο στην πρώτη γραμμή της ψηφιακής καινοτομίας.