Στη Γόρτυνα Κρήτης ακόμα και ένα σταυροδρόμι μπορεί να διηγηθεί μια ιστορία πάνω από δύο χιλιάδων ετών.
Με αυτές τις λίγες λέξεις, η Ιταλική Αρχαιολογική Σχολή Αθηνών αναφέρεται στην ανασκαφική περίοδο που ξεκίνησε το τελευταίο διάστημα.
Από το 2024, η Σχολή, σε συνεργασία με τα Πανεπιστήμια της Ματσεράτα, της Ρώμης “Sapienza” και της Σιένα, συμμετέχει σε ένα πρόγραμμα ανασκαφής και τεκμηρίωσης των δύο κύριων οδών της αρχαίας πόλης. Ο στόχος είναι διπλός: η εμβάθυνση της γνώσης γύρω από αυτές και η απόδοσή τους προς ανάδειξη και χρήση από τους επισκέπτες.
Στην ανασκαφική περίοδο του 2026, η ομάδα του Πανεπιστημίου της Σιένα επικεντρώνει τις εργασίες της στο σημείο όπου συναντώνται αυτές οι δύο μεγάλες αρτηρίες.
Ένα σημείο καθοριστικό όχι μόνο για την τοπογραφία της πόλης, αλλά και για την ιστορία των μελετών: τα κτήρια και τα μνημεία που έβλεπαν σε αυτό έχουν διερευνηθεί, κατά τη διάρκεια περισσότερων από έναν αιώνα, από διαφορετικούς αρχαιολόγους, με μεθόδους, στόχους και ερωτήματα που άλλαξαν με την πάροδο του χρόνου.
Η φετινή ανασκαφή αντιπροσωπεύει, επομένως, και ένα έργο ανασύνθεσης. Από τη μία πλευρά, την αποκατάσταση μιας περίπλοκης στρωματογραφίας, στην οποία συμπλέκονται η ελληνική, ρωμαϊκή, υστερορωμαϊκή και βυζαντινή Γόρτυνα· από την άλλη, τη γεφύρωση των δεδομένων που θα προκύψουν από το έδαφος με τον τεράστιο όγκο τεκμηρίωσης που παρήγαγαν οι προηγούμενες έρευνες.
Μια πολύ ιδιαίτερη δυσκολία
Υπάρχει, επίσης, μια πολύ ιδιαίτερη δυσκολία. Οι δρόμοι, όταν χρησιμοποιούνται, είναι χώροι που διατηρούνται καθαροί: ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο αφήνουν συχνά λιγότερα ίχνη σε σύγκριση με τα κτήρια που τους περιβάλλουν. Για έναν αρχαιολόγο, αυτό δεν είναι πάντα πλεονέκτημα.
«Θα είναι -όπως τονίζει η Σχολή- μια συναρπαστική πρόκληση. Και, όπως συμβαίνει συχνά στην Αρχαιολογία, θα είναι ακριβώς ένα σταυροδρόμι που θα μας επιτρέψει να κατανοήσουμε καλύτερα την ιστορία μιας ολόκληρης πόλης».