8 Φεβρουαρίου σήμερα και η μνήμη όλων των Κρητικών επιστρέφει εκεί όπου η λύρα συναντά την ιστορία και το τραγούδι γίνεται «κραυγή» ελευθερίας. 46 χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από το ξημέρωμα εκείνης της Παρασκευής του 1980, όταν ο Νίκος Ξυλούρης άφηνε την τελευταία του πνοή στο Αντικαρκινικό Νοσοκομείο Πειραιά, σε ηλικία μόλις 43 ετών, βυθίζοντας στο πένθος την Κρήτη και ολόκληρη την Ελλάδα.
Όμως, ο Ψαρονίκος δεν έφυγε ποτέ πραγματικά. Η δωρική του ερμηνεία στα «Ριζίτικα», η παρουσία του στο «Μεγάλο μας Τσίρκο» και η στεντόρεια φωνή του – που ταυτίστηκε με την εξέγερση του Πολυτεχνείου – συνεχίζουν να συγκινούν κάθε νέα γενιά.
Σήμερα, 46 χρόνια μετά, το patris.gr σας παρουσιάζει πώς περιγράφηκε μέσα από τα πρωτοσέλιδα της εφημερίδας «Πατρίς» η είδηση του θανάτου και η κηδεία του «Αρχάγγελου της Κρήτης».
Σάββατον 9 Φεβρουαρίου 1980: Η Κρήτη μοιρολογάται από χθες τον Νίκο Ξυλούρη
Με τον τίτλο «Η Κρήτη μοιρολογάται από χθες τον Νίκο Ξυλούρη – Νικήθηκε το ΠΑΛΙΚΑΡΙ απ’ το Χάρο» κυκλοφόρησε η εφημερίδα «Πατρίς» το πρωί του Σαββάτου 9 Φεβρουαρίου του 1980.
Στο εκτενές ρεπορτάζ της πρώτης σελίδας, ο συντάκτης αναφέρεται στον θάνατο του Αρχάγγελου της Κρήτης λέγοντας πως «Ο Μεγάλος Νίκος Ξυλούρης δεν ζη πια» και συνέχισε πως πέθανε «ύστερα από πολύμηνη μάχη που κι αυτήν την έδοσε σαν Κρητικός».
Στη συνέχεια κάνει μία αναφορά στο ήθος αλλά και το τραγούδι του Ψαρονίκου. Τέλος, αναφέρεται στο πολύ σπουδαίο βιογραφικό του Αρχαγγέλου της Κρήτης.
Αναλυτικά το ρεπορτάζ της εφημερίδας:
Ο Μεγάλος Νίκος Ξυλούρης δε ζη πια. Πέθανε χθες το πρωί στις 4 παρά δέκα, σε ηλικία μόλις 42 χρονών, στο Αντικαρκινικό Νοσοκομείο του Πειραιά ύστερα από πολύμηνη μάχη που κι αυτή την έδοσε σαν Κρητικός. Τις τελευταίες στιγμές του γύρω στο Νίκο Ξυλουρη εκτός από την οικογένειά του ήταν πάρα πολλοί φίλοι του στη ζωή και το τραγούδι. Αυτό το τραγούδι. Το τραγούδι του Ξυλούρη, που κουβαλούσε παντού όπου ακουγότανε, την Κρήτη, τις κορφές του Ψηλορείτη, τις χαράδες και τον συντάλαγο που κάνουν χοντρές κοτρώνες όταν κατακυλούν στις χαράδρες της. Ο Ξυλούρης, ήταν το κάτι άλλο, μέσα στον απέραντο χώρο του Ελληνικού τραγουδιού. Ήταν η αντρειγιά, η Λεβεντιά, η περιφάνεια, η τραχύτητα μαζί κι η τρυφερότητα. Ήταν η κραυγή «εκ των ένδον» της Κρήτης, που σήμερα σύγκορμη αναρριγά, ανατριχιά, και τον μοιρολογάται.
Η κηδεία του, θα γίνει σήμερα το πρωί στις 10.30 στο πρώτο Νεκροταφείο Αθηνών, θα παραστεί δε σ’ αυτήν ο Σεβασμιώτατος Αρχιεπίσκοπος Κρήτης, κ. Τιμόθεος.
Παντρεμένος, πατέρας δύο παιδιών (ένα αγόρι, 17 χρόνων κι ένα κορίτσι 15 χρόνων) πάλαιψε με την ύπουλη ασθένεια και στάθηκε όρθιος, σ’ ολόκληρη τη μάχη μέχρι τέλος. Από τους πιο αγαπητούς στο κοινό καλλιτέχνες, σκόρπισε τον ενθουσιασμό και εμψύχωσε τη νεολαία μας, όταν με λεβεντιά μπήκε στο Πολυτεχνείο – λίγες ώρες πριν η δικτατορία στείλει τα τανκς – και τραγούδησε για την Ελευθερία.
Ο Νίκος Ξυλούρης γεννήθηκε το 1938 στα Ανώγεια παιδί φτωχής και πολυμελούς οικογένειας, έμαθε στα 15 χρόνια του να παίζει λύρα. Πολύ γρήγορα έγινε γνωστός λαϊκός τραγουδιστής στην περιοχή του. Λίγο αργότερα πήγε στην Αθήνα όπου με τον συνθέτη Γιάννη Μαρκόπουλο συνεργάζονται και παρουσιάζουν τα «Ριζίτικα». Στη συνέχεια τραγουδάει ένα καινούργιο έργο την «Ιθαγένεια». Κατόπιν συνεργάστηκε με το Σταύρο Ξαρχάκο και τραγουδάει το «Διόνυσε καλοκαίρι μας».
Στις αρχές του 1976 τιμήθηκε με το βραβείο «Σαρλ Κρος» για την ερμηνεία του στα «Ριζίτικα» – βραβείο που απονέμεται κάθε χρόνο από την ομώνυμη Γαλλική Ακαδημία στην αξιολογώτερη παρουσίαση λαϊκού τραγουδιού. Το Δεκέμβριο του ’76 γράφει ένα δίσκο με τίτλο «Κύκλος Σεφέρη».
Το 1977 γράφει μία ακόμα επιτυχία «Τα ερωτικά». Τον ίδιο χρόνο ο Ξυλούρης συνεργάζεται με τον Μαρκόπουλο και τραγουδά το «Ελεύθεροι Πολιορκημένοι», βασισμένο στο ομώνυμο ποίημα του Διον. Σολωμού. Τον Ιούνιο του 1978 ταγουδάει τα «Άντιπολεμικά» πέρυσι παρουσίασε την δική του παραγωγή τα «Ξυλουρέικα».
Ο Ξυλούρης έλαβε μέρος σε θεατρικά έργα, όπως «Το Μεγάλο μας Τσίρκο» και άλλα.
Η πρώτη σελίδα της εφημερίδας «Πατρίς» της 9ης Φεβρουαρίου κατακλύζεται και από ψηφίσματα για τον θάνατο του Νίκου Ξυλούρη από φορείς, μεταξύ αυτών ο δήμος Ανωγείων, ο Εκπολιτιστικός Σύλλογος Ανωγείων, Οι Φίλοι της Κρητικής Μουσικής και η Εταιρία Θεάτρου Κρήτης.
Το συγκλονιστικό έμμετρο κείμενο για τον Ψαρονίκο του δικηγόρου Εμμανουήλ Τσικαλά
Στην πρώτη σελίδα της εφημερίδας «Πατρίς» της 9ης Φεβρουαρίου του 1980 φιλοξενείται και ένα έμμετρο κείμενο που έγραψε ο γνωστός δικηγόρος, Εμμανουήλ Τσικαλάς με τίτλο «Του Ψαρονίκο».
Σε αυτό το κείμενο αφηγείται την συνομιλία που είχε ο Θεός με τους Αρχαγγέλους του για τον άνθρωπο με «τσι χορδές που ντροπιάζει τσι αγγέλους»!
Το κείμενο έχει ως εξής:
Του Ψαρονίκο
Στο κατακλείδι τ’ ουρανού στο φάλι του Συμπάντου
κάθεται μπροστορόκριγιος σ’ ανέφαλ’ ασημένιο
ο παντοκράτης Βασιλιάς π’ ούλα τα χαζιρεύγει
ψεύτη κι αθάνατο ντουνιά δίχως συμβουλατόρους
π’ ούλη την Πλάση συντηρά με στρουφιχτό αμάτι
πούχει πατούλιες άγγελους και στ’ όνομά του ψάλλουν
ύμνους από τα Χερουβίμ κι άσματα των ασμάτω
Μα ήντα ‘χει σήμερο ο Θεός, άχι θεψυχά μου
κι εζήλεψε ντως τω θνητώ στσι καλοπέρασές τως;
Τραγούδια κι όργανά ‘κουσε απού τον Ψηλορείτη
κι αμέσως τα αγγελικά λαρούγγια βουβαθήκαν
κουνιούνται τά συθέμελα τα ριζιμιά χαράκια
η σφαίρα η θεοτική τού ‘πέτει απού τα χέρια
κι ανταριασμένος στρέφεται στσι δυό ντου Αρχαγγέλους:
-Ποιος είναι ο τραγουδιστής ποιος είναι ο παιχνιώτης
απού ‘χει τρίδιπλες χορδές στη λύρα και στο στόμα,
και σαν τσι κρούσει τσι χορδές ντροπιάζει τσι αγγέλους
τα αηδόνια ξενιτεύγει τα και τα νερά παγώνει
καμπάνες αργυροχυτές ραΐζει και χάλα τσις
και τη δική μου την καρδιά την έχει φουναρίσει;
Τί Παντογνώστης είμ’ εγώ και δεν τονε γνωρίζω;
Τί Παντοκράτης είμ’ εγώ και τονε χαίρουντ’ άλλοι
οι δούλοι κι οι φουμέγοι μου απού τον κάτω Κόσμο;
– Ετούτος είναι κύριε των Κρητικών ο Μέγας
Ο Νίκος ο Ψαρόνικος, ο Νίκος ο Ξυλούρης
που εσύ τονε μπεγιέντισες για τσι χορδές του μόνο
μα ο Χάρος κάνει κάλεσμα για την αγνή Ψυχή του
π’ αξίζει περισσότερο απ’ ούλα σου τα έχη.
– Σύρτε φτερό Αρχάγγελοι δεξά μου φέρετέ τον
και τη φωνή και την ψυχή τα θέλω για δικού μου
και με τσ’ ανθρώπους τσι θνητούς δεν κάνω εγώ παζάρια.
Γλακάτε να προκάμετε του Χάρου το δρεπάνι
πριχού του πάρει την ψυχή και τηνε μαγαρίσει
να τηνε κάμω κόνισμα την ανθρωπιά να μάθω
και να μου γλυκοτραγουδεί τσι ταπεινές τσι χάρες.
Βαρά η καλογερική βαρά και η θεότη
κόπιασε φίλε Νικολί στο θεϊκό κονάκι.
– Πριχού να γίνη Κύριε η Θεία εντολή σου
τάξε μας πως δά ‘νάμαστε και ‘μεις ζερβοδεξά ντου
οι δυο ντου λαουτάρηδες στο θεϊκό το γλέντι.
Έτσά τον πήρεν ο Θεός εις τα δικά ντου Ανώγεια.
Έτσα τον πήρεν ο Θεός κι ο Χάρος τον εχάσε.
-Βάλε ταβερναρά κρασί να πιω με το Θεό μου
να ζαλιστή να μεθυστή να τόνε καταφέρω
μπας και το κάμει το μιστό για το καλό τσι Κρήτης
Κυριακή 10 Φεβρουαρίου 1980: «20.000 Λαού τραγουδώντας Ριζίτικα κήδεψαν τον Νίκο Ξυλούρη»
Την Κυριακή 10 Φεβρουαρίου του 1980 η εφημερίδα «Πατρίς» στην πρώτη σελίδα καταγράφει την κηδεία του Νίκου Ξυλούρη.
Υπό τον τίτλο «20.000 Λαού τραγουδώντας Ριζίτικα κήδεψαν τον Νίκο Ξυλούρη» αναφέρεται σε όλα όσα συνέβησαν στο Α’ Νεκροταφείο Αθηνών τονίζοντας πως «πυκνά πλήθη λαού περνούσαν μπροστά από τον νωπό τάφο, για να αποχαιρετήσουν για ύστατη φορά τον τραγουδιστή από τον Ψηλορείτη».
Αναλυτικά το δημοσίευμα:
Χιλιάδες λαού γύρω στις 20.000 τραγουδώντας τα «Ριζίτικα» συνώδευσαν σήμερα το πρωί τον δημοφιλή τραγουδιστή Νίκο Ξυλούρη στην τελευταία του κατοικία.
Η κηδεία του Καλλιτέχνη έγινε στις 11 από το Α’ Νεκροταφείο, αλλά ο κόσμος είχε συγκεντρωθεί από νωρίς το πρωί.
Για τη ζωή, το έργο και τη φυσιογνωμία του Νίκου Ξυλούρη μίλησαν ο υπουργός Πολιτισμού κ. Νιάνιας, οι βουλευτές Μερκούρη, Μπαντουβάς, Βενιζέλος και Ξυλούρης, εκπρόσωποι Καλλιτεχνών και Κρητικών Σωματείων κ.ά.
Πυκνά πλήθη λαού περνούσαν μπροστά από τον νωπό τάφο, για να αποχαιρετήσουν για ύστατη φορά τον τραγουδιστή από τον Ψηλορείτη.