Τίγρεις είναι πιθανό να περιπλανηθούν σύντομα ξανά για πρώτη φορά στο Καζακστάν μετά από περισσότερα από 70 χρόνια καθώς οικολόγοι υλοποιούν μια γιγαντιαία προσπάθεια αποκατάστασης μέρους των χαμένων βιοτόπων τους στη χώρα.
Η τίγρη της Κασπίας ήταν ένας πληθυσμός τίγρεων, ο οποίος ζούσε στην ανατολική Τουρκία, στον Καύκασο και γύρω από την Κασπία Θάλασσα, στην Κεντρική Ασία,στο βόρειο Αφγανιστάν και στη δυτική Κίνα. Κατοικούσε σε δάση μέχρι τη δεκαετία του 1970. Αυτός ο πληθυσμός εκτιμήθηκε ως εξαφανισμένος το 2003.
Οι τελευταίες τίγρεις της Κασπίας στο Καζακστάν εξαφανίστηκαν στα τέλη της δεκαετίας του 1940, έπειτα από χρόνια κυνηγιού, απώλειας ενδιαιτημάτων και μείωσης των πληθυσμών των θηραμάτων τους. Τώρα η κεντροασιατική χώρα έχει ένα φιλόδοξο σχέδιο επανεισαγωγής των μεγαλύτερων αιλουροειδών στον κόσμο στις ιστορικές τους περιοχές.
Δύο τίγρεις σε αιχμαλωσία (ένα αρσενικό και ένα θηλυκό) βρίσκονται ήδη στο Καζακστάν στο πλαίσιο προγράμματος αναπαραγωγής και απελευθέρωσης ενώ η χώρα αναμένει τις πρώτες άγριες τίγρεις από τη Ρωσία το πρώτο εξάμηνο του 2026. Ωστόσο, για να πετύχει το πρόγραμμα οι τίγρεις χρειάζονται εκτεταμένους βιότοπους και εδώ έρχεται ένα τεράστιο πρόγραμμα δενδροφύτευσης.
Πέρυσι, το πρόγραμμα επανεισαγωγής τίγρεων του Καζακστάν υπό την ηγεσία της κυβέρνησης της χώρας με τη στήριξη του World Wildlife Fund (WWF) και του United Nations Development Programme φύτεψε 37,000 δενδρύλλια και μοσχεύματα κοντά σε μια τεράστια λίμνη στη νοτιοανατολική περιοχή Νότιο Μπαλκάς όπου ζούσαν παλαιότερα τίγρεις. Αυτό προστίθεται στα 50,000 δενδρύλλια που φυτεύτηκαν από το 2021 έως το 2024.
Η δενδροφύτευση αποτελεί βασικό μέρος της ευρύτερης εθνικής πρωτοβουλίας πρασίνου της χώρας. Από το 2021 το Καζακστάν έχει φυτέψει περίπου 1,4 δισεκατομμύρια δέντρα και οι Αρχές δηλώνουν ότι βρίσκονται σε τροχιά επίτευξης του στόχου των 2 δισεκατομμυρίων έως το 2027.
Το καταφύγιο
Στο Νότιο Μπαλκάς τα νέα δέντρα λειτουργούν ως βάση για την αποκατάσταση οικοσυστημάτων δίπλα σε ήδη δασωμένες περιοχές. Παρέχουν καταφύγιο, πρόσβαση σε νερό και τροφή για τα θηράματα των τίγρεων όπως αγριόχοιροι και το ελάφι της Βουχάρας ή ελάφι της Βακτριανής.
Η ζώνη φύτευσης εκτείνεται σε περίπου 4 χιλιόμετρα ακτογραμμής κατά μήκος της Λίμνης Μπαλκάς, της μεγαλύτερης λίμνης της Κεντρικής Ασίας και της 15ης μεγαλύτερης στον κόσμο. Η νέα βλάστηση δημιουργεί «νησίδες» δάσους που ρυθμίζουν τη ροή του νερού και συμβάλλουν στη σταθεροποίηση πλημμυρών.
Η επιστροφή
Οι τίγρεις που ζούσαν παλαιότερα στο Καζακστάν ανήκαν σε έναν πλέον εξαφανισμένο πληθυσμό γνωστό ως Κασπιανή τίγρη. Ωστόσο, οι ζωντανές τίγρεις Αμούρ (Σιβηρικές) της ρωσικής Άπω Ανατολής και της Κίνας μπορούν να λειτουργήσουν ως αντικαταστάτες. Μελέτη του 2009 έδειξε ότι οι Κασπιανές και οι Αμούρ τίγρεις πιθανότατα αποτελούσαν τον ίδιο πληθυσμό έως ότου οι ανθρώπινες δραστηριότητες τις διαχώρισαν τον 19ο αιώνα.
Το πρόγραμμα υποδέχθηκε το 2024 δύο τίγρεις Αμούρ σε αιχμαλωσία, που φαίνεται να έχουν προσαρμοστεί καλά. Το θηλυκό ονομάζεται Bodhana και το αρσενικό Kuma. Προέρχονται από καταφύγιο ζώων στην Ολλανδία και ζουν σε περίφραξη εντός του Φυσικού Καταφυγίου Ile-Balkhash. Επειδή έχουν συνηθίσει την αιχμαλωσία δεν θα απελευθερωθούν αλλά ελπίζεται ότι οι απόγονοί τους θα αποτελέσουν μέρος ενός νέου ιδρυτικού πληθυσμού.
Ωστόσο καθώς δεν υπάρχει εγγύηση επιτυχούς αναπαραγωγής ο κύριος όγκος του νέου πληθυσμού θα αποτελείται από άγριες τίγρεις που θα εισαχθούν από τη Ρωσία. Σύμφωνα με διαθέσιμες πληροφορίες, οι τίγρεις που αναμένονται το 2026 προέρχονται από άγριους πληθυσμούς.
Προκλήσεις και συνύπαρξη με τον άνθρωπο
Η επανεισαγωγή μεγάλων θηρευτών είναι μια λεπτή και ριψοκίνδυνη διαδικασία ιδίως όταν τα ζώα μπορούν να βλάψουν ανθρώπους ή κτηνοτροφικά ζώα. Ωστόσο είναι εφικτή: μελέτη του 2024 έδειξε ότι αντίστοιχη προσπάθεια επανεισαγωγής τίγρεων στη Ρωσία ήταν σε μεγάλο βαθμό επιτυχής, αν και ένα άτομο χρειάστηκε να επανασυλληφθεί αφού επιτέθηκε σε οικόσιτα ζώα.
Το πρόγραμμα του Καζακστάν προβλέπει ειδική ομάδα που θα παρακολουθεί συνεχώς τις απελευθερωμένες τίγρεις μέσω δορυφορικών κολάρων και θα παρεμβαίνει σε περιπτώσεις πιθανής σύγκρουσης με ανθρώπους. Παράλληλα, γίνονται δράσεις ενημέρωσης των τοπικών κοινοτήτων και προβλέπεται σύστημα αποζημίωσης για απώλειες κτηνοτροφικών ζώων.
Σύμφωνα με τους υπεύθυνους, όλα αυτά αποτελούν μέρος μιας μακροπρόθεσμης στρατηγικής για ειρηνική συνύπαρξη ανθρώπων και μεγάλων θηρευτών με στόχο η τίγρης να επιστρέψει μόνιμα στα οικοσυστήματα του Καζακστάν.