Τα πτηνά σε ολόκληρο τον πλανήτη μοιράζονται μια προειδοποιητική κραυγή που ίσως αποτελεί μια… ρίζα της ομιλίας που ανέπτυξαν οι άνθρωποι.
Είδη πτηνών που ζουν χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά το ένα από το άλλο και έχουν εξελικτικά διαχωριστεί εδώ και εκατομμύρια χρόνια χρησιμοποιούν εντυπωσιακά παρόμοιες προειδοποιητικές φωνές για να ειδοποιούν για παρασιτικές απειλές κοντά στις φωλιές τους σύμφωνα με διεθνή ομάδα επιστημόνων.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι αυτό το φωνητικό σήμα είναι προϊόν εκμάθησης αλλά πηγάζει από μια ενστικτώδη αντίδραση που εμφανίζεται σε πολλά είδη. Πρόκειται για την πρώτη καταγεγραμμένη περίπτωση ζωικού ήχου που συνδυάζει με αυτόν τον τρόπο ένα έμφυτο στοιχείο με χρήση που προκύπτει από εκμάθηση.
Η μελέτη που δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «Nature Ecology & Evolution» ρίχνει φως στο πώς η φυσική επιλογή μπορεί να διαμορφώσει την εξέλιξη της επικοινωνίας. Υπό την ηγεσία ερευνητών από το Πανεπιστήμιο Κορνέλ στις ΗΠΑ και το Βιολογικό Σταθμό Doñana στη Σεβίλλη της Ισπανίας η έρευνα είναι μιας από τις πιο εκτεταμένες που έχουν γίνει για τον παρασιτισμό αναπαραγωγής που έχουν πραγματοποιηθεί μέχρι σήμερα.
Παρασιτισμός αναπαραγωγής και άμυνα της φωλιάς
Ο παρασιτισμός αναπαραγωγής συμβαίνει όταν πουλιά όπως οι κούκοι αφήνουν τα αυγά τους στις φωλιές άλλων ειδών. Τα «ξενιστικά» πουλιά μεγαλώνουν στη συνέχεια τα ξένα νεοσσά συχνά εις βάρος των δικών τους μικρών. Εξαιτίας αυτού του μεγάλου κόστους τα είδη-ξενιστές ωφελούνται όταν αναγνωρίζουν γρήγορα τα παράσιτα και τα εμποδίζουν να γεννήσουν εξαρχής.
Η ομάδα ανακάλυψε ότι περισσότερα από 20 είδη πτηνών σε τέσσερις ηπείρους παράγουν σχεδόν πανομοιότυπες «κλαψουριστές» φωνές όταν εντοπίζουν ένα παρασιτικό πουλί κοντά.
Ένα παγκόσμιο σήμα χωρίς άμεση επαφή
Αυτό που προβλημάτισε τους ερευνητές ήταν ότι πτηνά που ζουν σε απομακρυσμένες μεταξύ τους περιοχές όπως η Αυστραλία, η Κίνα και η Ζάμπια βασίζονται στον ίδιο τύπο φωνής, παρότι οι πληθυσμοί αυτοί δεν έχουν έρθει ποτέ σε επαφή μεταξύ τους.
Όταν ένα πτηνό ακούει αυτό το σήμα συναγερμού προσεγγίζει ενστικτωδώς για να ερευνήσει. Εκείνη τη στιγμή αρχίζει να συνδέει τον ήχο με ό,τι βλέπει και βιώνει γύρω του σε μια διαδικασία που ο Ντάμιαν Μπλασί συν-συγγραφέας της μελέτης και επιστήμονας γλώσσας στο Pompeu Fabra University στη Βαρκελώνη, περιγράφει ως κοινωνική μετάδοση.
«Τότε, όταν τα πουλιά απορροφούν τα στοιχεία γύρω τους, μαθαίνουν πότε να παράγουν τον ήχο στο μέλλον», δήλωσε ο Τζέημς Κένερλι συν-επικεφαλής συγγραφέας και μεταδιδακτορικός ερευνητής στο Εργαστήριο Ορνιθολογίας του Κορνέλ.
Ανάμεσα στο ένστικτο και τη μαθημένη γλώσσα
Σύμφωνα με τον Ουίλιαμ Φίνει εξελικτικό οικολόγο στο Βιολογικό Σταθμό Doñana και συν-επικεφαλής της έρευνας αυτή η «κλαψουριστή» φωνή βρίσκεται κάπου ανάμεσα στο καθαρό ένστικτο και τον σύνθετο μαθημένο λόγο. «Το συναρπαστικό με αυτή τη φωνή είναι ότι αντιπροσωπεύει ένα ενδιάμεσο στάδιο ανάμεσα στις ενστικτώδεις φωνητικές εκδηλώσεις που συχνά βλέπουμε στα ζώα και στις πλήρως μαθημένες φωνητικές μονάδες όπως οι ανθρώπινες λέξεις», ανέφερε.
Η μελέτη διαπίστωσε επίσης ότι τα είδη που χρησιμοποιούν αυτή τη φωνή τείνουν να ζουν σε περιοχές όπου οι αλληλεπιδράσεις μεταξύ παρασίτων και ξενιστών είναι ιδιαίτερα περίπλοκες.
«Όταν τα πουλιά συνεργάζονται για να απομακρύνουν τα παράσιτα, η επικοινωνία σχετικά με το πώς και πότε θα συνεργαστούν είναι εξαιρετικά σημαντική γι’ αυτό αυτή η φωνή εμφανίζεται σε μέρη του κόσμου όπου τα είδη επηρεάζονται περισσότερο από τον παρασιτισμό αναπαραγωγής. Η εξάπλωση αυτού του φωνητικού σήματος επηρεάζει τα πρότυπα συνεργασίας των πουλιών παγκοσμίως» εξηγεί ο Κένερλι.
Ενδείξεις για την προέλευση της γλώσσας
Αυτό που καθιστά την ανακάλυψη ιδιαίτερα σημαντική είναι η σύνδεση μεταξύ ενός έμφυτου ήχου και μιας μαθημένης αντίδρασης. «Για πρώτη φορά, καταγράψαμε μια φωνητική εκδήλωση που έχει τόσο μαθημένα όσο και έμφυτα στοιχεία, ενδεχομένως δείχνοντας πώς τα μαθημένα σήματα μπορεί να εξελίχθηκαν από έμφυτες φωνές, όπως είχε αρχικά προτείνει ο Κάρολος Δαρβίνος. Είναι σαν να βλέπουμε πώς η εξέλιξη επιτρέπει στα είδη να αποδίδουν μαθημένα νοήματα σε ήχους» λέει ο Φίνει.
Τα αποτελέσματα αυτά αμφισβητούν τη μακροχρόνια άποψη ότι η επικοινωνία των ζώων και η ανθρώπινη γλώσσα είναι σαφώς διαχωρισμένες. Οι ερευνητές προτείνουν ότι σύνθετα συστήματα όπως η ανθρώπινη γλώσσα ενδέχεται να αναπτύχθηκαν σταδιακά, αναδυόμενα από τον συνδυασμό ενστικτωδών φωνών και μαθημένου νοήματος κατά τη διάρκεια της εξελικτικής πορείας.