Μια νέα μελέτη αμφισβητεί την καθιερωμένη άποψη ότι απαιτείται εγκέφαλος για τη μάθηση υποδηλώνοντας ότι τα φυτά ίσως επεξεργάζονται πληροφορίες με απρόσμενους τρόπους.
Για δεκαετίες οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι η μάθηση, η μνήμη και η λήψη αποφάσεων απαιτούν εγκέφαλο. Ωστόσο αυξανόμενα στοιχεία όπως της μελέτης που δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «Cognitive Science» αμφισβητούν αυτή την ιδέα και δείχνουν ότι η πολύπλοκη επεξεργασία πληροφοριών μπορεί να μην εξαρτάται από νευρώνες.
Η μελέτη προτείνει ότι τα φυτά ίσως μπορούν να μετρούν όχι όπως το κάνουν οι άνθρωποι αλλά για παράδειγμα, το φυτό Mimosa pudica φαίνεται να μπορεί να «παρακολουθεί τον αριθμό των γεγονότων στο περιβάλλον του». Σύμφωνα με τους ερευνητές, αυτή είναι η πρώτη ένδειξη ότι τα φυτά μπορούν να κάνουν απαρίθμηση δηλαδή να ξεχωρίζουν και να καταγράφουν ξεχωριστά γεγονότα.
Πώς λειτουργεί το φυτό
Η Mimosa pudica είναι γνωστή ως Μιμόζα η ντροπαλή ή μιμόζα μη μου άπτου και είναι ένα αγκαθωτό λουλούδι μέτριας ανάπτυξης ύψους 30 εώς 80 εκατοστών. Κλείνει τα φύλλα της όταν την αγγίζουν και κλείνει επίσης τη νύχτα και ανοίγει την ημέρα διαδικασία που ονομάζεται νυκτιναστία.
Οι ερευνητές τοποθέτησαν τα φυτά σε ελεγχόμενο περιβάλλον και τα εξέθεσαν σε επαναλαμβανόμενους κύκλους φωτός και σκοταδιού. Για 2 ημέρες εξέθεσαν το φυτό σε 12 ώρες φως / 12 ώρες σκοτάδι και την 3η ημέρα σε συνεχές σκοτάδι. Μετά από περίπου 5 επαναλήψεις τα φυτά άρχισαν να κινούνται περισσότερο πριν την αναμενόμενη ανατολή. Αλλά όχι όταν το σκοτάδι συνεχιζόταν την τρίτη ημέρα
«Αυτό δείχνει ότι τα φυτά ίσως “έμαθαν” τον κύκλο των τριών ημερών» αναφέρουν οι ερευνητές. Η συμπεριφορά τους ακολουθούσε λογαριθμική καμπύλη ήταν γρήγορη αλλαγή στην αρχή με σταδιακή σταθεροποίηση. Αυτό είναι το ίδιο μοτίβο που παρατηρείται στη μάθηση των ζώων.
Μετρούν χρόνο ή γεγονότα;
Οι ερευνητές εξέτασαν αν τα φυτά μετρούν χρόνο (κιρκάδιο ρυθμό) ή μετρούν γεγονότα. Όταν άλλαξαν τον κύκλο από 24 ώρες σε 20 ώρες τα φυτά προσαρμόστηκαν. Σε τυχαίους κύκλους (10–32 ώρες) το μοτίβο «έσπασε».
Το συμπέρασμα των ερευνητών είναι ότι τα φυτά πιθανότατα μετρούν γεγονότα όχι απλώς χρόνο. Κάτω από 12 ώρες ή πάνω από 24 ώρες η συμπεριφορά διαταράσσεται και αυτό δείχνει ότι υπάρχει ελάχιστος χρόνος επεξεργασίας και όριο μνήμης. Αν επιβεβαιωθούν τα αποτελέσματα αυτό σημαίνει ότι μάθηση μπορεί να υπάρχει χωρίς νευρώνες και ίσως και άλλα κύτταρα (όχι μόνο νευρικά) να μπορούν να μαθαίνουν. «Όλες οι θεωρίες για τη μνήμη περιλαμβάνουν νευρώνες αλλά τα φυτά δεν έχουν» λένε οι ερευνητές.
Πιθανές εφαρμογές και η αντίληψη νοημοσύνης
Η έρευνα ανοίγει νέους δρόμους στον τομέα των βιολογικών υπολογιστών στα φυτικά αισθητήρια συστήματα καθώς και σε νέες προσεγγίσεις για την κατανόηση της μάθησης ακόμα και στον άνθρωπο.
Τα ευρήματα δείχνουν ότι η διαχωριστική γραμμή μεταξύ φυτών και ζώων ίσως δεν είναι τόσο ξεκάθαρη. Η «νοημοσύνη» μπορεί να είναι πιο διαδεδομένη στη φύση απ’ ό,τι πιστεύαμε. «Ίσως δεν υπάρχει σαφές όριο μεταξύ φυτών και ζώων ή είναι πολύ πιο “διάτρητο” απ’ όσο νομίζουμε» λένε οι ερευνητές.