Μια νέα ανάλυση δείχνει ότι η αφρικανική ήπειρος έχανε περίπου 106 δισεκατομμύρια κιλά δασικής βιομάζας κάθε χρόνο μεταξύ 2010 και 2017. Η έρευνα υποδηλώνει ότι τα δάση της Αφρικής τα οποία επί μακρόν θεωρούνταν ένα ισχυρό ανάχωμα απέναντι στην κλιματική αλλαγή πλέον προσθέτουν άνθρακα στην ατμόσφαιρα αντί να τον απορροφούν.
Η μελέτη που δημοσιεύτηκε στην επιθεώρηση «Scientific Reports» με επικεφαλής επιστήμονες από τα Πανεπιστήμια του Λέστερ, του Σέφιλντ και του Εδιμβούργου διαπίστωσε ότι τα δάση σε ολόκληρη την Αφρική έχουν μετατραπεί από «καταβόθρες» διοξειδίου του άνθρακα σε καθαρή πηγή εκπομπών, απελευθερώνοντας περισσότερο άνθρακα από όσο αποθηκεύουν.
Η αλλαγή φαίνεται να έχει συμβεί μετά το 2010 και αναδεικνύει την αυξανόμενη επείγουσα ανάγκη για παγκόσμιες προσπάθειες προστασίας των δασών, ένα ζήτημα που βρέθηκε στο επίκεντρο και της πρόσφατης Διάσκεψης για το Κλίμα COP30.
Παρακολούθηση της βιομάζας από το Διάστημα
Για να καταλήξουν σε αυτά τα συμπεράσματα, οι ερευνητές συνδύασαν δορυφορικές παρατηρήσεις με τεχνικές μηχανικής μάθησης, παρακολουθώντας τις αλλαγές στη βιομάζα των δασών πάνω από το έδαφος για περισσότερα από δέκα χρόνια. Η δασική βιομάζα αντιπροσωπεύει τον άνθρακα που αποθηκεύεται στα δέντρα και στη λοιπή ξυλώδη βλάστηση. Η ανάλυση έδειξε ότι τα δάση της Αφρικής κέρδιζαν άνθρακα μεταξύ 2007 και 2010, όμως οι εκτεταμένες απώλειες στις τροπικές δασικές περιοχές ανέτρεψαν αυτή την τάση.
Από το 2010 έως το 2017, η Αφρική έχανε κατά μέσο όρο 106 δισεκατομμύρια κιλά δασικής βιομάζας ετησίως, ποσότητα που αντιστοιχεί περίπου στο βάρος 106 εκατομμυρίων αυτοκινήτων. Το μεγαλύτερο μέρος αυτής της απώλειας σημειώθηκε σε υγρά τροπικά πλατύφυλλα δάση, ιδίως στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, τη Μαδαγασκάρη και τμήματα της Δυτικής Αφρικής, όπου η αποψίλωση και η υποβάθμιση των δασών ήταν οι βασικοί παράγοντες. Αν και ορισμένες περιοχές σαβάνας παρουσίασαν αύξηση της βιομάζας λόγω εντονότερης ανάπτυξης θάμνων, τα κέρδη αυτά δεν ήταν αρκετά για να αντισταθμίσουν τις συνολικές απώλειες.
Ο καθηγητής Χέικο Μπάλζτερ κύριος συγγραφέας της μελέτης και διευθυντής του στο Ινστιτούτο Περιβαλλοντικού Μέλλοντος του Πανεπιστημίου του Λέστερ δήλωσε:
«Αυτό είναι ένα κρίσιμο σήμα αφύπνισης για την παγκόσμια κλιματική πολιτική. Αν τα δάση της Αφρικής δεν απορροφούν πλέον άνθρακα, σημαίνει ότι άλλες περιοχές και ο κόσμος συνολικά θα πρέπει να μειώσουν τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου ακόμη πιο δραστικά, ώστε να παραμείνουμε εντός του στόχου των 2°C της Συμφωνίας του Παρισιού και να αποφύγουμε καταστροφική κλιματική αλλαγή. Η χρηματοδότηση για το Tropical Forests Forever Facility πρέπει να αυξηθεί γρήγορα, ώστε να τερματιστεί οριστικά η παγκόσμια αποψίλωση.»
Τι αποκαλύπτουν πλέον τα δορυφορικά δεδομένα
Η μελέτη συνδυάζει δεδομένα από το διαστημικό λέιζερ της NASA, γνωστό ως GEDI, ραντάρ από τους ιαπωνικούς δορυφόρους ALOS, τεχνικές μηχανικής μάθησης (κλάδος της τεχνητής νοημοσύνης) και χιλιάδες επιτόπιες μετρήσεις σε δάση. Μαζί, αυτά τα στοιχεία παρήγαγαν τον πιο λεπτομερή έως σήμερα χάρτη αλλαγών της δασικής βιομάζας σε ολόκληρη την Αφρική, καλύπτοντας μια πλήρη δεκαετία και αποκαλύπτοντας μοτίβα αποψίλωσης σε τοπική κλίμακα.
Τα αποτελέσματα έρχονται σε μια περίοδο όπου η Προεδρία της COP30 ανακοίνωσε το Tropical Forests Forever Facility, μια νέα πρωτοβουλία που στοχεύει στην κινητοποίηση δισεκατομμυρίων λιρών σε χρηματοδότηση για το κλίμα. Το πρόγραμμα θα αποζημιώνει χώρες με τροπικά δάση για τη διατήρησή τους. Τα ευρήματα υπογραμμίζουν ότι χωρίς άμεση δράση για την ανακοπή της απώλειας δασών, ο πλανήτης κινδυνεύει να χάσει ένα από τα πολυτιμότερα φυσικά του «φίλτρα» απέναντι στην αύξηση των εκπομπών άνθρακα.
Δρόμοι προς την ανάκαμψη των δασών
Η δρ Νεζά Ατσίλ, συν-συγγραφέας από το Κέντρο Παρατήρησης της Γης στο Ινστιτούτο Περιβαλλοντικού Μέλλοντος του Πανεπιστημίου του Λέστερ δήλωσε:
«Ισχυρότερη δασική διακυβέρνηση, αυστηρότερη επιβολή της νομοθεσίας κατά της παράνομης υλοτομίας και μεγάλης κλίμακας προγράμματα αποκατάστασης, όπως το AFR100 —που στοχεύει στην αποκατάσταση 100 εκατομμυρίων εκταρίων αφρικανικών τοπίων έως το 2030— μπορούν να κάνουν τεράστια διαφορά στην αντιστροφή της ζημιάς.»
Ο δρ Πέδρο Ροντρίγκεζ-Βέιγκα, ο οποίος πραγματοποίησε το μεγαλύτερο μέρος της ανάλυσης στο NCEO και στο Πανεπιστήμιο του Λέστερ και σήμερα εργάζεται στη Sylvera Ltd., ανέφερε: «Η μελέτη αυτή παρέχει κρίσιμα δεδομένα κινδύνου για τη Sylvera και την ευρύτερη εθελοντική αγορά άνθρακα (VCM) και δείχνει ότι η αποψίλωση δεν είναι απλώς ένα τοπικό ή περιφερειακό ζήτημα — αλλάζει την παγκόσμια ισορροπία άνθρακα. Αν τα δάση της Αφρικής μετατραπούν σε μόνιμη πηγή εκπομπών, οι παγκόσμιοι κλιματικοί στόχοι θα γίνουν πολύ πιο δύσκολο να επιτευχθούν. Κυβερνήσεις, ιδιωτικός τομέας και ΜΚΟ πρέπει να συνεργαστούν για να χρηματοδοτήσουν και να στηρίξουν πρωτοβουλίες που προστατεύουν και ενισχύουν τα δάση μας»