Ποδηλατόδρομοι αντικαθιστούν λωρίδες κυκλοφορίας, ενώ πεζοί καταλαμβάνουν χώρους που μέχρι πρόσφατα ανήκαν στα αυτοκίνητα.
Για δεκαετίες, το Παρίσι, εκτός από «Πόλη των Φώτων» ήταν και η «Πόλη του Θορύβου»: κόρνες, φρένα που στρίγγλιζαν, μια πόλη που κινούνταν νευρικά πάνω σε τέσσερις (ή δυο) ρόδες. Σήμερα, αυτό το ηχητικό τοπίο έχει σχεδόν εξαφανιστεί. «Δεν είναι πια η πόλη των αυτοκινήτων», λένε δημοτικοί αξιωματούχοι μιλώντας στον ιστότοπο Slate. «Είναι η πόλη των ανθρώπων». Πράγματι, σε λιγότερο από μια δεκαετία, το Παρίσι μετατράπηκε σε ένα από τα πιο επιθετικά παραδείγματα αστικής απο-αυτοκινητοποίησης στον κόσμο, υπό τη δημαρχία της Αν Ινταλγκό.
Η ίδια είχε θέσει από νωρίς τον τόνο: «Θέλουμε μια πόλη που να αναπνέει», είχε δηλώσει. «Όχι μια πόλη που ασφυκτιά από την κυκλοφορία των ΙΧ». Το αποτέλεσμα είναι ορατό σχεδόν παντού. Ποδηλατόδρομοι αντικαθιστούν λωρίδες κυκλοφορίας, πεζοί καταλαμβάνουν χώρους που μέχρι πρόσφατα ανήκαν στα αυτοκίνητα, ενώ το πράσινο εισχωρεί εκεί όπου άλλοτε υπήρχε άσφαλτος. Παράλληλα, η ρύπανση – τόσο στον αέρα όσο και στο νερό – παρουσιάζει μετρήσιμη μείωση.
Η αλλαγή είναι θεαματική
Στην Πλατεία της Βαστίλης, η αλλαγή είναι θεαματική. Εκεί όπου κάποτε κυριαρχούσε ένας κυκλοφοριακός κόμβος σχεδόν απροσπέλαστος για πεζούς, σήμερα κυριαρχούν ποδήλατα, δέντρα και ανοιχτοί δημόσιοι χώροι. Περίπου 7.000 τετραγωνικά μέτρα παραδόθηκαν στους πεζούς και στους ποδηλάτες, ενώ φυτεύτηκαν δεκάδες νέα δέντρα. «Οι μεγάλες διασταυρώσεις των αυτοκινήτων έγιναν μεγάλες διασταυρώσεις ποδηλάτων», δηλώνει ο πρώην αντιδήμαρχος Ζαν-Λουί Μισικά. «Ήταν μια λογική εξέλιξη».
Η λογική αυτή εξέλιξη, ωστόσο, δεν έγινε δεκτή χωρίς αντιδράσεις. «Μας τιμωρούν επειδή οδηγούμε», λένε κάτοικοι των προαστίων. «Δεν έχουν όλοι την πολυτέλεια να μετακινούνται με ποδήλατο».
Η πολιτική της Ινταλγκό, και ειδικά το μοντέλο της «Πόλης των 15 λεπτών», έχει δεχτεί έντονη κριτική. «Είναι μια ιδεολογική προσέγγιση που αγνοεί την πραγματικότητα των εργαζομένων», υποστηρίζουν αντίπαλοί της. Η ίδια απαντά: «Δεν τιμωρούμε κανέναν. Δημιουργούμε επιλογές».
Η πιο εμβληματική παρέμβαση
Η πιο εμβληματική ίσως παρέμβαση βρίσκεται στις όχθες του Σηκουάνα. Ο δρόμος Voie Georges Pompidou, που κάποτε εξυπηρετούσε περίπου 43.000 αυτοκίνητα ημερησίως, έχει μετατραπεί σε έναν εκτεταμένο πεζόδρομο.
Σήμερα, η εικόνα είναι ριζικά διαφορετική: δρομείς, οικογένειες, τουρίστες. «Είναι δύσκολο να πιστέψει κανείς ότι εδώ πριν μερικά χρόνια περνούσαν αυτοκίνητα», λένε επισκέπτες μιλώντας στον ιστότοπο Slate. «Τώρα είναι ένας χώρος ζωής».
Η απόφαση δεν ήταν εύκολη. Νομικές προσφυγές, μελέτες που προειδοποιούσαν για μετατόπιση της κυκλοφορίας και πολιτικές αντιπαραθέσεις καθυστέρησαν την υλοποίηση. Τελικά, όμως, η πολιτιστική αξία του έργου υπερίσχυσε.
«Δεν μπορούσαμε να αγνοήσουμε ότι πρόκειται για μία από τις ομορφότερες αστικές όχθες στον κόσμο», ανέφεραν δικαστικές αποφάσεις. Σήμερα, η αποδοχή είναι πλειοψηφική: το 63% των Παριζιάνων δήλωσε υπέρ της πεζοδρόμησης.
Παράλληλα, η πόλη κινήθηκε επιθετικά και σε επίπεδο υποδομών. Περισσότερες από 24.000 θέσεις στάθμευσης καταργήθηκαν, ενώ το όριο ταχύτητας μειώθηκε στα 30 χλμ./ώρα σχεδόν παντού.
«Θέλουμε λιγότερα αυτοκίνητα, αλλά και πιο αργά αυτοκίνητα», σημειώνουν στελέχη του δήμου. Τα στοιχεία δείχνουν ότι οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα από την κυκλοφορία μειώθηκαν κατά περίπου 35% μέσα σε μία δεκαετία.
Την ίδια στιγμή, το Παρίσι επένδυσε και σε μια πιο «πράσινη» εικόνα. Μπροστά στο Δημαρχείο, ένας χώρος που μέχρι πρόσφατα ήταν γυμνός και θερμικά επιβαρυμένος, μετατράπηκε σε μικρό αστικό άλσος. «Δεν είναι δάσος με την κυριολεκτική έννοια», παραδέχονται οι αρχές. «Αλλά είναι ένα δίκτυο μικρών πράσινων νησίδων που δροσίζουν την πόλη». Από το 2014 έως τα τέλη του 2025 φυτεύτηκαν πάνω από 200.000 δέντρα.
Οι επικριτές παραμένουν επιφυλακτικοί
Οι επικριτές παραμένουν επιφυλακτικοί. «Είναι περισσότερο επικοινωνία παρά ουσία», υποστηρίζουν. «Το κόστος είναι υψηλό και τα αποτελέσματα θα φανούν σε δεκαετίες». Ωστόσο, μετρήσεις δείχνουν ήδη διαφορές θερμοκρασίας έως και 10 βαθμών σε ορισμένα σημεία της πόλης.
Στο μέτωπο της κινητικότητας, το ποδήλατο αποτελεί ίσως τον μεγαλύτερο κερδισμένο. Το δίκτυο ποδηλατοδρόμων ξεπερνά πλέον τα 1.400 χιλιόμετρα. «Δεν είναι μόνο περισσότερα, είναι και ασφαλέστερα», λένε συγκοινωνιολόγοι. Οι διαχωρισμένες λωρίδες και τα φυσικά εμπόδια μειώνουν την επαφή με τα αυτοκίνητα. Η χρήση ποδηλάτου διπλασιάστηκε μέσα σε πέντε χρόνια, φτάνοντας πάνω από το 11% των μετακινήσεων.
Παρά ταύτα, τα ζητήματα ασφάλειας δεν έχουν εξαφανιστεί. Τα ατυχήματα που αφορούν ποδηλάτες έχουν αυξηθεί ελαφρώς. «Όσο περισσότερα ποδήλατα, τόσο μεγαλύτερη έκθεση στον κίνδυνο», επισημαίνουν ειδικοί. Ταυτόχρονα, οδηγοί διαμαρτύρονται ότι η κυκλοφορία δεν μειώθηκε, αλλά «συμπυκνώθηκε». «Κάνουμε περισσότερη ώρα για την ίδια διαδρομή», λένε.
Το φιλόδοξο σχέδιο Grand Paris Express
Το μεγάλο στοίχημα, ωστόσο, δεν αφορά μόνο το κέντρο της πόλης αλλά και τα προάστια. Εκεί έρχεται να απαντήσει το φιλόδοξο σχέδιο Grand Paris Express. Με 200 χιλιόμετρα νέων γραμμών και 68 σταθμούς, φιλοδοξεί να επανασχεδιάσει πλήρως τη μητροπολιτική κινητικότητα. «Είναι ένα έργο που θα ενώσει την πόλη με την περιφέρειά της», σημειώνουν οι υπεύθυνοι. Η νέα γραμμή 15, κυκλική και αυτόνομη, θα επιτρέπει μετακινήσεις χωρίς διέλευση από το κέντρο.
Η ανάγκη είναι προφανής. Το Παρίσι χάνει πληθυσμό προς τα προάστια, καθώς το κόστος κατοικίας αυξάνεται. «Δεν φεύγουν από την πόλη· μετακινούνται γύρω της», εξηγούν αναλυτές. Στο Σεν-Ντενί, όπου δημιουργήθηκε το Ολυμπιακό Χωριό του 2024, νέες κατοικίες απορροφώνται γρήγορα από την αγορά. «Η ζήτηση είναι τεράστια», λένε μεσίτες.
Η ίδια η Ινταλγκό είχε αναγνωρίσει το πρόβλημα: «Δεν αρκεί να αλλάξουμε τους δρόμους· πρέπει να αλλάξουμε και το ποιος μπορεί να ζει εδώ». Πολιτικές για προσιτή κατοικία έχουν τεθεί σε εφαρμογή, αλλά δεν επαρκούν. «Η πόλη γίνεται πιο βιώσιμη, αλλά και πιο ακριβή», σχολιάζουν ειδικοί.
Το ερώτημα πλέον είναι πολιτικό. Ο νέος δήμαρχος, Emmanuel Grégoire, στενός συνεργάτης της Ινταλγκό, έχει ήδη δηλώσει: «Η μετάβαση δεν έχει ολοκληρωθεί. Πρέπει να προχωρήσουμε περισσότερο».
Απέναντί του, οι αντίπαλοι μιλούν για «κόπωση» των πολιτών. «Η πόλη δεν μπορεί να λειτουργεί μόνο για τους ποδηλάτες και τους τουρίστες», υποστηρίζουν.
Το Παρίσι, τελικά, βρίσκεται σε ένα μεταίχμιο. Από πόλη των αυτοκινήτων μετατρέπεται σε πόλη των αποστάσεων, των ρυθμών και των επιλογών. Και όπως λένε οι ίδιοι οι Παριζιάνοι, «το ερώτημα δεν είναι αν άλλαξε αλλά αν εμείς αντέχουμε την αλλαγή».