«Η κλιματική αλλαγή μπορεί να δημιουργήσει ευνοϊκότερες συνθήκες για ορισμένα πτηνά και δυσμενέστερες για άλλα, μεταβάλλοντας σταδιακά τις μετακινήσεις και την κατανομή τους. Για τον λόγο αυτό, η συστηματική και μακροχρόνια παρακολούθηση της ορνιθοπανίδας είναι απαραίτητη. Μόνο μέσα από διαχρονικά δεδομένα μπορούμε να διακρίνουμε αν μια μεταβολή στην παρουσία των πουλιών οφείλεται σε προσωρινή μετακίνηση, σε αλλαγή των συνθηκών διαχείμασης ή σε ευρύτερη πληθυσμιακή μεταβολή». Αυτά μεταξύ άλλων τονίζει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο δρ Περικλής Κ. Μπίρτσας, καθηγητής Βιολογίας Άγριας Πανίδας, διευθυντής Εργαστηρίου Διαχείρισης Άγριας Πανίδας στο Τμήμα Δασολογίας, Επιστημών Ξύλου και Σχεδιασμού στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, αναλύοντας το θέμα της διαδρομής των μεταναστευτικών πτηνών σε σχέση με τις καιρικές συνθήκες, στο πλαίσιο σχετικής μελέτης.
Όπως αναφέρει, το κρύο, η βροχή και η διαθεσιμότητα τροφής επηρεάζουν διαφορετικά τα υδρόβια πτηνά, τις μπεκάτσες και τα πουλιά των αγροτικών περιοχών, ενώ, σύμφωνα με τον ίδιο, για τα μεταναστευτικά πουλιά, ο χειμώνας δεν είναι απλώς μια εποχή του χρόνου. Είναι μια συνεχής αναζήτηση κατάλληλων συνθηκών για τροφή και επιβίωση. Ένα κύμα ψύχους μπορεί να τα οδηγήσει προς τη χώρα μας, αλλά αν το κρύο επιμείνει, μπορεί να τα αναγκάσει να συνεχίσουν το ταξίδι τους ακόμη νοτιότερα.
Αυτή τη σύνθετη σχέση ανάμεσα στον καιρό και τις μετακινήσεις των πτηνών ανέδειξε επιστημονική μελέτη, η οποία εξέτασε χαρακτηριστικά είδη που διαχειμάζουν σε υγροτοπικά, δασικά και αγροτικά οικοσυστήματα της Βόρειας Ελλάδας.
Όταν το κρύο φέρνει πουλιά στους ελληνικούς υγροτόπους της βόρειας Ελλάδας
Στους υγροτόπους, οι χαμηλές θερμοκρασίες, σύμφωνα με τον ίδιο, μπορούν αρχικά να αυξήσουν την παρουσία υδρόβιων πτηνών, καθώς πουλιά που διαχειμάζουν βορειότερα μετακινούνται προς περιοχές με ηπιότερες συνθήκες. Έτσι οι υγρότοποι της βόρειας Ελλάδας αποτελούν σημαντικό καταφύγιο για πάπιες, χήνες και άλλα υδρόβια είδη.
Ωστόσο, η παρατεταμένη κακοκαιρία μπορεί να αντιστρέψει αυτή την εικόνα. Όταν οι χαμηλές θερμοκρασίες δυσκολεύουν την πρόσβαση στην τροφή ή καθιστούν τις συνθήκες διαχείμασης δυσμενείς, πολλά πτηνά μετακινούνται νοτιότερα.
Η μπεκάτσα ακολουθεί την τροφή
Στα ορεινά δάση, η μπεκάτσα παρουσιάζει διαφορετική συμπεριφορά. Κατά τη διάρκεια έντονων ψυχρών περιόδων μπορεί να εγκαταλείψει τις ορεινές περιοχές και να αναζητήσει χαμηλότερα υψόμετρα, όπου οι συνθήκες είναι ευνοϊκότερες.
Καθοριστικό ρόλο παίζει η πρόσβαση στην τροφή. Η μπεκάτσα αναζητά κυρίως γεωσκώληκες μέσα στο έδαφος, γι’ αυτό ο παγετός μπορεί να δυσκολέψει σημαντικά τη διατροφή της. Η βροχή, αντίθετα, επηρεάζει την υγρασία του εδάφους και τη διαθεσιμότητα της τροφής, με αποτέλεσμα τα πουλιά να μπορούν να διασπείρονται σε περισσότερες κατάλληλες περιοχές.
Τα πουλιά των αγρών ακολουθούν διαφορετικό ρυθμό
Στις αγροτικές εκτάσεις, είδη όπως η σιταρήθρα δεν εμφάνισαν εξίσου σαφή σχέση ανάμεσα στις τοπικές καιρικές συνθήκες και στην παρουσία ή την αναχώρησή τους. Υπήρξαν ενδείξεις, τονίζει ο κ. Μπίρτσας, ότι οι χαμηλότερες θερμοκρασίες της άνοιξης μπορεί να συνδέονται με μεγαλύτερη παραμονή των πτηνών, χωρίς όμως να προκύπτει ένας γενικός κανόνας.
Η διαφορά αυτή, σύμφωνα με τον ίδιο, δείχνει ότι ο καιρός επηρεάζει τα πτηνά μέσα από τις ιδιαίτερες οικολογικές τους ανάγκες. Για τα υδρόβια πτηνά και τη μπεκάτσα, η πρόσβαση στην τροφή μπορεί να περιοριστεί έντονα όταν παγώνουν τα νερά ή το έδαφος. Τα πουλιά των αγροτικών περιοχών, που αναζητούν τροφή στην επιφάνεια του εδάφους, μπορεί να ανταποκρίνονται διαφορετικά στις ίδιες καιρικές μεταβολές.
Η κλιματική αλλαγή μπορεί να αλλάξει τον χάρτη της διαχείμασης;
Σύμφωνα με τον κ. Μπίρτσα, τα ευρήματα αναδεικνύουν ότι η μεταβολή της θερμοκρασίας και των βροχοπτώσεων μπορεί να επηρεάσει τις περιοχές όπου διαχειμάζουν τα μεταναστευτικά πτηνά, τη διάρκεια παραμονής τους και τη σύνθεση των ειδών που συναντούμε στους ελληνικούς υγροτόπους, στα δάση και στις αγροτικές εκτάσεις. Η επίδραση, ωστόσο, δεν αναμένεται να είναι ίδια για όλα τα είδη.