Γεωλόγοι από το Πανεπιστήμιο της Αδελαΐδας αναφέρουν ότι οι δυνάμεις που διαμόρφωσαν την Κεντρική Ασία κατά την εποχή των δεινοσαύρων ενδέχεται να προέρχονταν από περιοχές πολύ μακριά από την ίδια την περιοχή. Η μελέτη τους δείχνει ότι ο αρχαίος ωκεανός Τηθύς άσκησε απροσδόκητη επιρροή στην ανύψωση και την κατάρρευση ορεινών όγκων σε ολόκληρη την ήπειρο κατά την Κρητιδική περίοδο.
Αντί να βασιστούν σε ένα μόνο σύνολο δεδομένων οι επιστήμονες συνδύασαν εκατοντάδες προϋπάρχοντα μοντέλα θερμικής ιστορίας που είχαν δημοσιευθεί σε διάστημα περίπου τριών δεκαετιών έρευνας στην Κεντρική Ασία. Αντιμετωπίζοντας αυτό το τεράστιο αρχείο ως ένα ενιαίο σύνολο δεδομένων μπόρεσαν να εντοπίσουν μακροπρόθεσμα γεωλογικά μοτίβα που μεμονωμένες μελέτες δεν μπορούσαν εύκολα να αποκαλύψουν.
Επανεξέταση καθιερωμένων εξηγήσεων
Το τραχύ ανάγλυφο της Κεντρικής Ασίας συνήθως εξηγείται ως αποτέλεσμα αλληλεπιδρώντων τεκτονικών κινήσεων, μεταβαλλόμενων κλιμάτων και διεργασιών βαθιά μέσα στον γήινο μανδύα οι οποίες έδρασαν τα τελευταία διακόσια πενήντα εκατομμύρια χρόνια. Τα νέα ευρήματα υποδηλώνουν ότι αυτή η εικόνα ενδέχεται να είναι ελλιπή, ιδιαίτερα όσον αφορά τον ρόλο του κλίματος και των διεργασιών του μανδύα.
«Διαπιστώσαμε ότι η κλιματική αλλαγή και οι διεργασίες του μανδύα είχαν μόνο μικρή επίδραση στο τοπίο της Κεντρικής Ασίας το οποίο παρέμεινε σε ξηρό κλίμα για μεγάλο μέρος των τελευταίων διακοσίων πενήντα εκατομμυρίων ετών. Αντίθετα η δυναμική του μακρινού ωκεανού Τηθύς μπορεί να συσχετιστεί άμεσα με σύντομες περιόδους ορογένεσης στην Κεντρική Ασία» δήλωσε ο Δρ. Σαμ Μπουν μέλος της ερευνητικής ομάδας.
Εκείνη την εποχή ο ωκεανός Τηθύς εκτεινόταν ανάμεσα σε μεγάλες χερσαίες μάζες και διαδραμάτιζε κεντρικό ρόλο στις παγκόσμιες κινήσεις των τεκτονικών πλακών. Το σταδιακό κλείσιμό του κατά τη Μεσοζωική και Καινοζωική περίοδο που καλύπτει τα τελευταία διακόσια πενήντα εκατομμύρια χρόνια προκάλεσε τεκτονικές αλλαγές που διαδόθηκαν σε ολόκληρη την Ευρασία. Παρότι ο ίδιος ο ωκεανός έχει εξαφανιστεί, με μοναδικό απομεινάρι τη Μεσόγειο Θάλασσα, η επιρροή του φαίνεται να έχει διατηρηθεί στα αρχαία βουνά της Κεντρικής Ασίας.
«Το σημερινό ανάγλυφο της Κεντρικής Ασίας διαμορφώθηκε σε μεγάλο βαθμό από τη σύγκρουση της Ινδίας με την Ευρασία και τη συνεχιζόμενη σύγκλιση. «Ωστόσο κατά την Κρητιδική περίοδο οι δεινόσαυροι θα έβλεπαν επίσης ένα ορεινό τοπίο, παρόμοιο με τη σημερινή επαρχία Basin and Range στη δυτική περιοχή των Ηνωμένων Πολιτειών. Η έκταση στον χώρο του ωκεανού Τηθύος, λόγω της οπισθοδρόμησης των καταδυόμενων πλακών ωκεάνιου φλοιού, επανενεργοποίησε παλαιές ζώνες σύγκλισης σε μια σειρά περίπου παράλληλων ορεινών ραχών στην Κεντρική Ασία σε αποστάσεις που έφταναν έως και χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από τη ζώνη σύγκρουσης των Ιμαλαΐων» δήλωσε ο συν συγγραφέας αναπληρωτής καθηγητής Στάιν Γκλόρι από τη Σχολή Φυσικής, Χημείας και Γεωεπιστημών του Πανεπιστημίου της Αδελαΐδας, επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας.
Αποκάλυψη γεωλογικών ιστοριών μέσω θερμικών μοντέλων
Η μελέτη βασίστηκε σε μοντέλα θερμικής ιστορίας που επέτρεψαν στην ερευνητική ομάδα να αποκαλύψει γεωλογικές διεργασίες και στάδια της εξέλιξης της Γης τα οποία δεν είχαν αναγνωριστεί προηγουμένως.
«Τα μοντέλα αυτά κατασκευάζονται με τη χρήση μεθόδων θερμοχρονολογίας και αποκαλύπτουν πώς τα πετρώματα ψύχονται καθώς μεταφέρονται προς την επιφάνεια κατά την ανύψωση των βουνών και τη μετέπειτα διάβρωση. Αναλύσαμε μια συλλογή μοντέλων θερμικής ιστορίας σε συνάρτηση με μοντέλα τεκτονικών πλακών για την εξέλιξη του ωκεανού Τηθύος, καθώς και με μοντέλα βαθιού χρόνου για τις βροχοπτώσεις και τη συναγωγή του μανδύα» εξήγησε ο Γκλόρι.
Οι ερευνητές αναφέρουν ότι η ίδια προσέγγιση μπορεί να εφαρμοστεί και σε άλλες περιοχές του πλανήτη.
«Υπάρχουν πολλά μέρη στη Γη όπου οι παράγοντες και ο χρονισμός της ορογένεσης ή της διάρρηξης ηπειρωτικών μαζών δεν είναι καλά κατανοητά. Για παράδειγμα, πιο κοντά σε εμάς, η ιστορία του διαχωρισμού της Αυστραλίας από την Ανταρκτική παραμένει κάπως αινιγματική. Η Αυστραλία απομακρύνθηκε πριν από περίπου ογδόντα εκατομμύρια χρόνια, όμως δεν υπάρχει σαφές αποτύπωμα αυτού του γεγονότος στο αρχείο θερμικής ιστορίας ούτε της Ανταρκτικής ούτε των περιθωρίων της αυστραλιανής πλάκας. Αντίθετα, καταγράφονται πολύ παλαιότερες ιστορίες ψύξης. Εφαρμόζουμε την ίδια προσέγγιση που χρησιμοποιήθηκε στην Κεντρική Ασία για να προχωρήσουμε την κατανόηση του διαχωρισμού Αυστραλίας και Ανταρκτικής» λέει ο Γκλόρι.