Στην περιοχή της Παταγονίας στην Αργεντινή έχουν εντοπιστεί γιγάντια είδη δεινοσαύρων όπως ο τρομερός σαρκοφάγος Giganotosaurus που ζύγιζε περίπου οκτώ τόνους και ο τεράστιος φυτοφάγος με τον μακρύ λαιμό Argentinosaurus που πιθανόν έφτανε τους 70 τόνους. Μια νέα ανακάλυψη αποκαλύπτει έναν πολύ πιο μικροσκοπικό κάτοικο αυτού του προϊστορικού τοπίου.
Οι ερευνητές έφεραν στο φως έναν εντυπωσιακά καλοδιατηρημένο και σχεδόν πλήρη σκελετό ενός από τους μικρότερους γνωστούς δεινόσαυρους στον κόσμο που ονομάστηκε Alnashetri cerropoliciensis. Το πλάσμα αυτό, περίπου στο μέγεθος ενός κορακιού, πιθανότατα κυνηγούσε μικρά ζώα όπως σαύρες, φίδια, θηλαστικά και ασπόνδυλα.
Το απολίθωμα, με τα οστά τοποθετημένα όπως θα ήταν εν ζωή, προσφέρει σημαντικές πληροφορίες για τους Αλβαρεζσαυρίδες (Alvarezsauridae) μια ασυνήθιστη οικογένεια μικρών δεινοσαύρων μέσα στην ομάδα των θηρόποδων στην οποία ανήκουν όλοι οι σαρκοφάγοι δεινόσαυροι.
Το συγκεκριμένο δείγμα που οι ερευνητές αποκαλούν χαϊδευτικά «Alna» ανακαλύφθηκε σε ψαμμίτη στη Λα Μπουιτρέρα, μια τοποθεσία στη βόρεια Παταγονία στην επαρχία Ρίο Νέγκρο γνωστή για τα πολυάριθμα απολιθώματα μικρών και μεσαίων ζώων από την Κρητιδική περίοδο.
Η ανακάλυψη
Η Alna ήταν ένα μικρό θηλυκό που ζούσε σε ερημικό περιβάλλον και πέθανε σε ηλικία τεσσάρων ετών σχεδόν πλήρως ανεπτυγμένη. Η εξαιρετική διατήρησή της οφείλεται στο ότι το σώμα της καλύφθηκε γρήγορα από έναν αμμόλοφο μετά τον θάνατό της. Πέρα από τα πτηνά που εξελίχθηκαν από μικρούς φτερωτούς δεινόσαυρους η Alnashetri αποτελεί τον μικρότερο δεινόσαυρο που έχει βρεθεί στη Νότια Αμερική και συγκαταλέγεται στους μικρότερους παγκοσμίως.
«Η Alnashetri είναι πραγματικά μικροσκοπική. Με βάρος περίπου 0,7 κιλά, είναι μικρότερη από μια κότα. Δεν θα έφτανε καν μέχρι το γόνατο ενός ενήλικα ανθρώπου» αναφέρει ο παλαιοντολόγος Πίτερ Μακοβίτσκι από το Πανεπιστήμιο της Μινεσότα, επικεφαλής της μελέτης που δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «Nature».
Οι αλβαρεζσαυρίδες ήταν συνήθως μικρόσωμοι, με κοντά αλλά ισχυρά μπροστινά άκρα, μακριά και λεπτά πίσω πόδια και ελαφριά δομημένο κρανίο. Με βάση άλλα απολιθώματα της ίδιας οικογένειας, οι ερευνητές εκτιμούν ότι η Alnashetri είχε φτερά. Παρότι είχε ορισμένα χαρακτηριστικά που θυμίζουν πτηνά, ήταν μόνο μακρινά συγγενής τους.
Η Alna ζούσε σε μια περιοχή γνωστή ως Κοκόρκομ, που στη γλώσσα των ιθαγενών Μαπούτσε σημαίνει «έρημος των οστών». «Αν και πολλοί από τους κατοίκους της ερήμου Κοκόρκομ ήταν ζώα που ζούσαν σε λαγούμια, η Alnashetri ήταν ένα ελαφρύ ζώο που κινούνταν πάνω στους αμμόλοφους με τα λεπτά της πόδια. Το σώμα της έμοιαζε με εκείνο ενός πετεινού, αλλά με μακριά ουρά» εξήγησε ο παλαιοντολόγος Σεμπαστιάν Αμπεστίγκουα.
«Τα μπροστινά της άκρα ήταν καλά ανεπτυγμένα, αν και όχι αρκετά μακριά για να της επιτρέπουν να πετά, και η ουρά της, αν και δεν έχει διατηρηθεί πλήρως, φαίνεται ότι ήταν σε αναλογία με το σώμα τόσο μακριά όσο και σε άλλους τυπικούς σαρκοφάγους δεινόσαυρους» πρόσθεσε εκτιμώντας ότι το συνολικό μήκος της έφτανε περίπου τα 70 εκατοστά με το μεγαλύτερο μέρος να αντιστοιχεί στην ουρά.
Ο λεπτεπίλεπτος και εύθραυστος σκελετός της διατηρήθηκε τόσο άψογα ώστε οι ερευνητές μπόρεσαν να πραγματοποιήσουν ιστολογικές εξετάσεις, μελετώντας τις μικροσκοπικές δομές των οστών. «Το επίπεδο ιστολογικής λεπτομέρειας είναι εξαιρετικό» σχολίασε ο Αμπεστίγκουα.
Τα πολυάριθμα, δυνατά και μυτερά δόντια της θύμιζαν μικρό βελισοράπτορα. Μεταγενέστεροι αλβαρεζσαυρίδες από την Αργεντινή και άλλες περιοχές ανέπτυξαν πολύ μικρά δόντια και μειωμένα μπροστινά άκρα με ένα μεγάλο νύχι πιθανότατα για να σκάβουν σε φωλιές τερμιτών ακολουθώντας εντομοφάγα διατροφή.
Η εξέλιξη
Η Alna δείχνει ότι υπήρχαν πολύ μικροί αλβαρεζσαυρίδες χωρίς εξειδίκευση στην κατανάλωση εντόμων γεγονός που υποδηλώνει ότι η σμίκρυνση του μεγέθους εξελίχθηκε πολλές φορές σε αυτή τη γενεαλογική γραμμή. Τα πρώτα κατάλοιπα της Alnashetri, δύο ατελή πόδια, ανακαλύφθηκαν το 2004 στη Λα Μπουιτρέρα. Το πιο πλήρες δείγμα βρέθηκε το 2014 και χρειάστηκε 12 χρόνια προσεκτικής προετοιμασίας και μελέτης.
Η Παταγονία παραμένει παγκόσμιο επίκεντρο για απολιθώματα δεινοσαύρων, τόσο μεγάλων όσο και μικρών. Η Λα Μπουιτρέρα ειδικότερα έχει αποδειχθεί θησαυροφυλάκιο για μικρά σπονδυλωτά, όπως το πρώιμο φίδι με άκρα Najash, το θηλαστικό με σπαθοειδείς κυνόδοντες Cronopio και το μικρό φυτοφάγο ερπετό Priosphenodon, καθώς και άλλους μικρούς δεινόσαυρους όπως ο Jakapil και ο Buitreraptor.
«Όταν σκεφτόμαστε τοπία με δεινόσαυρους, ή μέσα από το πρίσμα της κινηματογραφικής φαντασίας, φανταζόμαστε τεράστιες εκτάσεις με γιγάντια θηρία να περιφέρονται στο βάθος. Όμως αυτά τα τοπία σχεδόν πάντα στερούνται ενός κρίσιμου στοιχείου του οικοσυστήματος: των μεσαίων και μικρών ζώων. Η εποχή κατά την οποία έζησε η Alnashetri, ένας από τους μικρότερους δεινόσαυρους, συνέπεσε με αυτό που συχνά αποκαλούμε εποχή των νότιων γιγάντων. Η Alnashetri μάς δείχνει ότι δεν ήταν απλώς μια εποχή γιγάντων, αλλά μια εποχή τεράστιας βιοποικιλότητας» κατέληξε ο Αμπεστίγκουα.