Οι βομβίνοι, ένα είδος άγριας μέλισσας, μπορούν να χρησιμοποιούν εργαλεία για να λύνουν προβλήματα, σύμφωνα με νέα επιστημονική μελέτη που αμφισβητεί την παραδοσιακή αντίληψη ότι τα έντομα λειτουργούν αποκλειστικά με βάση το ένστικτο.
Ερευνητές διαπίστωσαν ότι οι μέλισσες ήταν σε θέση να μετακινήσουν ένα μικρό μπαλάκι από φελιζόλ σε συγκεκριμένο σημείο και στη συνέχεια να σκαρφαλώσουν πάνω του για να φτάσουν μια πηγή τροφής που βρισκόταν εκτός της άμεσης εμβέλειάς τους.
Το πείραμα βασίστηκε σε μια κλασική δοκιμασία που χρησιμοποιήθηκε πριν από περίπου έναν αιώνα για να αποδείξει ότι οι χιμπαντζήδες μπορούσαν να στοιβάζουν κιβώτια ώστε να φτάσουν μια μπανάνα. Έκτοτε, παρόμοιες ικανότητες έχουν καταγραφεί σε λίγα μόνο είδη, όπως τα κοράκια, οι ελέφαντες και ορισμένα πρωτεύοντα θηλαστικά.
Αρχικά, οι ερευνητές εκπαίδευσαν τα έντομα να αναζητούν ένα μπλε τεχνητό λουλούδι, από το οποίο λάμβαναν ζαχαρόνερο.
Στη συνέχεια, οι επιστήμονες μετέφεραν το λουλούδι στην οροφή ενός διαφανούς θαλάμου, σε σημείο όπου οι μέλισσες δεν μπορούσαν να φτάσουν ούτε να αιωρηθούν για να τραφούν.
Η μόνη διαθέσιμη λύση ήταν να κυλήσουν το μπαλάκι κάτω από το λουλούδι και να το χρησιμοποιήσουν ως «σκαλοπάτι» για να φτάσουν την τροφή.
Στην απλούστερη εκδοχή του πειράματος, περίπου το 75% των εντόμων κατάφερε να λύσει το πρόβλημα, παρότι δεν είχε εκπαιδευτεί ποτέ σε παρόμοια συμπεριφορά.
Οι ερευνητές θεωρούν ότι τα αποτελέσματα αποτελούν μία από τις πιο ξεκάθαρες ενδείξεις μέχρι σήμερα ότι ακόμη και έντομα με εξαιρετικά μικρό εγκέφαλο μπορούν να επιδεικνύουν ευέλικτη και δημιουργική επίλυση προβλημάτων.
O «γρίφος» που οι μέλισσες έπρεπε να λύσουν
Ωστόσο, οι επιστήμονες θέλησαν να διαπιστώσουν αν τα έντομα έλυναν πράγματι το πρόβλημα ή αν απλώς κατέληγαν τυχαία στη σωστή λύση.
Μία πιθανή εξήγηση ήταν ότι τους άρεσε να μετακινούν το μπαλάκι και ότι ταυτόχρονα έλκονταν από το μπλε χρώμα του λουλουδιού, με αποτέλεσμα να τοποθετούν κατά σύμπτωση το μπαλάκι στο σωστό σημείο.
Για να αποκλείσουν αυτό το ενδεχόμενο, οι ερευνητές σχεδίασαν πιο απαιτητικές δοκιμασίες.
Στην πιο σύνθετη εκδοχή του πειράματος, τα έντομα είχαν αρχικά τη δυνατότητα να εξερευνήσουν δύο διαφορετικούς θαλάμους, από τους οποίους μόνο ο ένας περιείχε το τεχνητό λουλούδι.
Στη συνέχεια, οι επιστήμονες φώτισαν τον χώρο με κόκκινο φως, εμποδίζοντας τα έντομα να διακρίνουν το μπλε χρώμα του λουλουδιού, και τοποθέτησαν το μπαλάκι μέσα στον θάλαμο.
Για να πετύχουν τον στόχο τους, έπρεπε πλέον να θυμηθούν πού βρισκόταν το λουλούδι και να μετακινήσουν το μπαλάκι ακριβώς κάτω από αυτό.
Παρά τη μεγαλύτερη δυσκολία, 23 από τα 30 έντομα κατάφεραν να ολοκληρώσουν επιτυχώς τη δοκιμασία.
Οι ερευνητές διευκρινίζουν ότι τα ευρήματα δεν σημαίνουν πως οι μέλισσες σκέφτονται όπως οι άνθρωποι.
Πόση ευφυΐα χωρά σε έναν μικροσκοπικό εγκέφαλο;
Ωστόσο, όπως σημειώνουν, η μελέτη δείχνει ότι ακόμη και εγκέφαλοι εξαιρετικά μικρού μεγέθους μπορούν να παράγουν ευέλικτες λύσεις απέναντι σε νέα προβλήματα.
«Δεν υποστηρίζουμε ότι οι μέλισσες σκέφτονται με τον ίδιο τρόπο που σκέφτονται οι άνθρωποι», δήλωσε ο επικεφαλής της έρευνας Όλι Λούκολα.
«Τα αποτελέσματα δείχνουν όμως ότι μικροσκοπικοί εγκέφαλοι μπορούν να αναπτύσσουν συμπεριφορές και στρατηγικές που μόλις τώρα αρχίζουμε να κατανοούμε», πρόσθεσε.
Ο Λαρς Τσίτκα, ειδικός στη συμπεριφορά των μελισσών από το Πανεπιστήμιο Queen Mary του Λονδίνου, ο οποίος δεν συμμετείχε στη μελέτη, χαρακτήρισε το πείραμα μία από τις πιο πειστικές αποδείξεις μέχρι σήμερα ότι τα έντομα μπορούν να κατανοούν τη σχέση μεταξύ ενός προβλήματος και της λύσης του.
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι τα ευρήματα αποτελούν ακόμη μία υπενθύμιση πως η νοημοσύνη δεν εξαρτάται απαραίτητα από το μέγεθος του εγκεφάλου και ότι ακόμη και μικροί οργανισμοί μπορούν να επιδεικνύουν πολύ πιο σύνθετες γνωστικές ικανότητες απ’ ό,τι πιστευόταν μέχρι σήμερα.
Τα ευρήματα δημοσιεύθηκαν στην επιστημονική επιθεώρηση Science.
Με πληροφορίες από Guardian