Μια αγελάδα από την Αυστρία ανάγκασε τους επιστήμονες να επανεξετάσουν τις αντιλήψεις τους για τη γνωστική ικανότητα των βοοειδών, μετά την καταγραφή της πρώτης τεκμηριωμένης περίπτωσης χρήσης εργαλείου από αγελάδα.
Η Βερόνικα, μια καφέ ελβετική αγελάδα (Brown Swiss) από την περιοχή της Καρινθίας, κατέπληξε τους ερευνητές όταν παρατηρήθηκε να χρησιμοποιεί ένα ξύλινο αντικείμενο προκειμένου να ξύνεται. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, πρόκειται για την πρώτη καταγεγραμμένη περίπτωση όπου αγελάδα όχι μόνο χρησιμοποιεί εργαλείο, αλλά το κάνει με τρόπο ευέλικτο και προσαρμοσμένο στον σκοπό της.
Όπως μεταδίδει η Daily Mail, η ανακάλυψη παρουσιάζεται σε επιστημονική μελέτη που δημοσιεύθηκε στις 19 Ιανουαρίου στο επιστημονικό περιοδικό Current Biology και χαρακτηρίζεται ως εύρημα ιδιαίτερης σημασίας για την κατανόηση της νοημοσύνης των ζώων εκτροφής.
Παρατήρηση που δεν ήταν τυχαία
Η Βερόνικα ζει εδώ και περισσότερα από δέκα χρόνια ως κατοικίδιο ζώο σε αγρόκτημα του αγρότη και αρτοποιού Βίτγκαρ Βίγκελε. Όπως ανέφερε ο ίδιος, η αγελάδα άρχισε αρχικά να παίζει με ξύλινα αντικείμενα χρησιμοποιώντας το στόμα της και στη συνέχεια τα αξιοποίησε για να ξύνεται.
«Έμεινα πραγματικά έκπληκτος από την εξαιρετική της ευφυΐα και σκέφτηκα πόσα μπορούμε να μάθουμε από τα ζώα: υπομονή, ηρεμία, ικανοποίηση και πραότητα», δήλωσε.
Η συμπεριφορά της τράβηξε την προσοχή επιστημόνων όταν καταγράφηκε σε βίντεο και στάλθηκε στη Alice Auersperg, γνωστική βιολόγο στο University of Veterinary Medicine Vienna. Όπως ανέφερε η ίδια, από την πρώτη στιγμή ήταν σαφές ότι η πράξη δεν ήταν τυχαία.
«Ήταν ένα ξεκάθαρο και ουσιαστικό παράδειγμα χρήσης εργαλείου από ένα είδος που σπάνια εξετάζεται από γνωστική σκοπιά», σημείωσε.
Ελεγχόμενα πειράματα και σαφή αποτελέσματα
Η Δρ Auersperg και ο συνεργάτης της, ο μεταδιδακτορικός ερευνητής Antonio Osuna-Mascaró, ταξίδεψαν στην Καρινθία για να παρατηρήσουν τη Βερόνικα και να πραγματοποιήσουν ελεγχόμενες δοκιμές.
Στο πλαίσιο των πειραμάτων, τοποθέτησαν μια βούρτσα δαπέδου στο έδαφος σε διαφορετικές θέσεις και κατέγραψαν ποιο άκρο του αντικειμένου επέλεγε η αγελάδα και ποιο σημείο του σώματός της στόχευε. Σε επαναλαμβανόμενες δοκιμές, οι επιλογές της ήταν σταθερές και προσαρμοσμένες στις περιοχές που ήθελε να ξύσει.
Όπως εξηγούν οι ερευνητές, η Βερόνικα χρησιμοποιούσε διαφορετικά μέρη του ίδιου εργαλείου για διαφορετικούς σκοπούς και άλλαζε την τεχνική της ανάλογα με το σημείο του σώματος. Για το πάνω μέρος του σώματος έκανε πιο δυνατές και εκτεταμένες κινήσεις, ενώ για τα χαμηλότερα σημεία κινούνταν πιο αργά και ελεγχόμενα.
Τι σημαίνει «χρήση εργαλείου»
Στη βιολογία, χρήση εργαλείου θεωρείται η σκόπιμη χειραγώγηση ενός εξωτερικού αντικειμένου για την επίτευξη ενός στόχου μέσω μηχανικών μέσων. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, η συμπεριφορά της Βερόνικα όχι μόνο πληροί αυτόν τον ορισμό, αλλά τον ξεπερνά, καθώς πρόκειται για ευέλικτη και πολλαπλών χρήσεων αξιοποίηση του ίδιου αντικειμένου.
Τέτοιου είδους συμπεριφορά έχει παρατηρηθεί, εκτός από τον άνθρωπο, σε περιορισμένο αριθμό ζώων, κυρίως σε ανώτερα πρωτεύοντα όπως οι χιμπαντζήδες.
Ο Osuna-Mascaró σημειώνει ότι πρόκειται για «εγωκεντρική» χρήση εργαλείου, καθώς το ζώο το εφαρμόζει στο ίδιο του το σώμα, κάτι που θεωρείται λιγότερο σύνθετο από τη χρήση εργαλείων σε εξωτερικά αντικείμενα. Ωστόσο, τονίζει ότι η αγελάδα αντιμετωπίζει σημαντικούς περιορισμούς, καθώς χειρίζεται τα αντικείμενα μόνο με το στόμα της, τους οποίους καταφέρνει να αντισταθμίσει προβλέποντας το αποτέλεσμα των κινήσεών της.
Μια συμπεριφορά ίσως όχι τόσο σπάνια
Οι ερευνητές εκτιμούν ότι οι ιδιαίτερες συνθήκες ζωής της Βερόνικα –το μεγάλο προσδόκιμο ζωής, η καθημερινή επαφή με ανθρώπους και η πρόσβαση σε ένα πλούσιο και ποικίλο περιβάλλον– μπορεί να συνέβαλαν στην ανάπτυξη αυτής της συμπεριφοράς. Οι περισσότερες αγελάδες, όπως σημειώνουν, δεν έχουν αντίστοιχες ευκαιρίες εξερεύνησης.
Η επιστημονική ομάδα καλεί πλέον και άλλους κτηνοτρόφους να επικοινωνήσουν μαζί τους, εφόσον έχουν παρατηρήσει αγελάδες ή ταύρους να χρησιμοποιούν αντικείμενα με σκόπιμο τρόπο.
«Υποψιαζόμαστε ότι αυτή η ικανότητα μπορεί να είναι πιο διαδεδομένη απ’ όσο έχει καταγραφεί μέχρι σήμερα», αναφέρει ο Osuna-Mascaró.
Κλείνοντας, οι ερευνητές σχολιάζουν ότι ίσως το παράδοξο δεν είναι μια αγελάδα που χρησιμοποιεί εργαλείο, αλλά η βεβαιότητα με την οποία μέχρι σήμερα θεωρούσαμε κάτι τέτοιο αδύνατο.