Η ηφαιστειακή δραστηριότητα δεν αποτελεί αποκλειστικό χαρακτηριστικό της Γης. Ίχνη τέτοιων διεργασιών, όπως σωλήνες λάβας, έχουν εντοπιστεί στον Άρη και στη Σελήνη.
Τώρα, το Πανεπιστήμιο του Τρέντο απέδειξε την ύπαρξη ενός άδειου σωλήνα λάβας ακόμη και στα βάθη της Αφροδίτης, ενός πλανήτη του οποίου η επιφάνεια και η γεωλογία έχουν διαμορφωθεί σε μεγάλο βαθμό από ηφαιστειακές διεργασίες.
Η κοιλότητα εντοπίστηκε μέσω ανάλυσης δεδομένων ραντάρ και η ανακάλυψη δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nature Communications.
«Οι γνώσεις μας για την Αφροδίτη παραμένουν περιορισμένες και μέχρι σήμερα δεν είχαμε την ευκαιρία να παρατηρήσουμε άμεσα διεργασίες που λαμβάνουν χώρα κάτω από την επιφάνεια του “δίδυμου” πλανήτη της Γης. Ο εντοπισμός μιας ηφαιστειακής κοιλότητας έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς μας επιτρέπει να επιβεβαιώσουμε θεωρίες που επί χρόνια βασίζονταν μόνο σε υποθέσεις», εξηγεί ο Λορέντσο Μπρουτσόνε, συντονιστής της έρευνας, καθηγητής Τηλεπικοινωνιών και επικεφαλής του Εργαστηρίου Τηλεπισκόπησης στο Τμήμα Μηχανικής Πληροφοριακών Συστημάτων και Επιστήμης Υπολογιστών του Πανεπιστημίου του Τρέντο.
«Η ανακάλυψη αυτή συμβάλλει στην καλύτερη κατανόηση των διεργασιών που διαμόρφωσαν την εξέλιξη της Αφροδίτης και ανοίγει νέες προοπτικές για τη μελέτη του πλανήτη», προσθέτει.
Ο εντοπισμός σωλήνων λάβας εκτός Γης είναι εξαιρετικά δύσκολος. Επειδή σχηματίζονται υπόγεια, οι κοιλότητες αυτές παραμένουν συνήθως κρυφές και γίνονται ορατές μόνο όταν καταρρεύσει μέρος της οροφής τους, δημιουργώντας ένα άνοιγμα στην επιφάνεια. Οι καταρρεύσεις αυτές αποκαλύπτουν τόσο την ύπαρξη του σωλήνα όσο και πιθανή είσοδο σε αυτόν.
Στην Αφροδίτη η αναζήτηση είναι ακόμη πιο απαιτητική, καθώς ο πλανήτης καλύπτεται από πυκνά σύννεφα που εμποδίζουν την άμεση παρατήρηση της επιφάνειας με συμβατικές κάμερες, αναγκάζοντας τους επιστήμονες να βασίζονται αποκλειστικά σε εικόνες ραντάρ.
Μεταξύ 1990 και 1992, το ραντάρ συνθετικού διαφράγματος που έφερε το διαστημικό σκάφος Magellan της NASA χαρτογράφησε την επιφάνεια της Αφροδίτης.
«Αναλύσαμε τις εικόνες ραντάρ του Magellan σε περιοχές όπου υπάρχουν ενδείξεις τοπικών καταρρεύσεων, χρησιμοποιώντας μια τεχνική απεικόνισης που αναπτύξαμε για τον εντοπισμό και τον χαρακτηρισμό υπόγειων αγωγών κοντά σε επιφανειακά ανοίγματα», αναφέρει ο Μπρουτσόνε.
Η ανάλυση αποκάλυψε την ύπαρξη ενός μεγάλου υπόγειου αγωγού στην περιοχή του Nyx Mons, η οποία φέρει το όνομα της αρχαιοελληνικής θεάς της νύχτας. Η δομή ερμηνεύεται ως πιθανός σωλήνας λάβας (pyroduct), με εκτιμώμενη διάμετρο περίπου ενός χιλιομέτρου, πάχος οροφής τουλάχιστον 150 μέτρων και κενό βάθους όχι μικρότερου των 375 μέτρων.
Οι φυσικές και ατμοσφαιρικές συνθήκες της Αφροδίτης φαίνεται να ευνοούν τον σχηματισμό τέτοιων δομών. Ο πλανήτης έχει χαμηλότερη βαρύτητα και πυκνότερη ατμόσφαιρα από τη Γη, γεγονός που θα μπορούσε να διευκολύνει τη γρήγορη δημιουργία παχιάς μονωτικής κρούστας αμέσως μετά την εκροή της λάβας.
Ο σωλήνας που εντοπίστηκε φαίνεται να είναι ευρύτερος και ψηλότερος από αντίστοιχες δομές που έχουν παρατηρηθεί στη Γη ή προβλεφθεί για τον Άρη. Το μέγεθός του προσεγγίζει το ανώτατο όριο όσων έχουν προταθεί —και σε μία περίπτωση παρατηρηθεί— στη Σελήνη. Αυτό δεν θεωρείται παράδοξο, καθώς στην Αφροδίτη έχουν εντοπιστεί κανάλια λάβας μεγαλύτερα και μακρύτερα από εκείνα άλλων πλανητών.
Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα διαθέσιμα δεδομένα επιτρέπουν την επιβεβαίωση και τη μέτρηση μόνο του τμήματος της κοιλότητας κοντά στο επιφανειακό άνοιγμα. Ωστόσο, η μορφολογία και το υψόμετρο του γύρω εδάφους, σε συνδυασμό με την παρουσία και άλλων παρόμοιων ανοιγμάτων, ενισχύουν την υπόθεση ότι οι υπόγειοι αγωγοί ενδέχεται να εκτείνονται για τουλάχιστον 45 χιλιόμετρα.
Για να επιβεβαιωθεί αυτή η εκτίμηση και να εντοπιστούν επιπλέον σωλήνες λάβας, θα απαιτηθούν νέες εικόνες υψηλότερης ανάλυσης και δεδομένα από ραντάρ ικανά να διεισδύουν κάτω από την επιφάνεια. Τα ευρήματα θεωρούνται ιδιαίτερα σημαντικά για μελλοντικές αποστολές στην Αφροδίτη, όπως το Envision της Ευρωπαϊκής Διαστημικής Υπηρεσίας και το Veritas της NASA. Και τα δύο σκάφη θα φέρουν προηγμένα συστήματα ραντάρ που θα επιτρέπουν λεπτομερέστερη μελέτη των μικρών επιφανειακών ανοιγμάτων.
Επιπλέον, το Envision θα διαθέτει ραντάρ διείσδυσης εδάφους σε τροχιά, ικανό να ερευνήσει το υπέδαφος της Αφροδίτης σε βάθος αρκετών εκατοντάδων μέτρων και ενδεχομένως να ανιχνεύσει αγωγούς ακόμη και χωρίς εμφανή επιφανειακά ανοίγματα. Όπως σημειώνει ο Μπρουτσόνε, η συγκεκριμένη ανακάλυψη «αποτελεί μόνο την αρχή μιας μακράς και συναρπαστικής ερευνητικής δραστηριότητας».