Οι Δήμοι Καντάνου – Σελίνου και Κισσάμου εκφράζουν τον έντονο προβληματισμό και την ανησυχία τους για τη νομική αβεβαιότητα και το θεσμικό κενό που έχει δημιουργηθεί στις προστατευόμενες περιοχές Natura 2000 της Δυτικής Κρήτης, μετά την έγκριση από το ΥΠΕΝ της Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης (ΕΠΜ) χωρίς την άμεσα προβλεπόμενη διαδικασία έκδοσης του Προεδρικού Διατάγματος (ΠΔ). Για να γίνει κατανοητό στον πολίτη, η έγκριση της μελέτης είναι απλώς το πρώτο βήμα.
Για να αποκτήσει μια περιοχή πλήρη και μόνιμη νομική προστασία, απαιτείται η έκδοση Προεδρικού Διατάγματος, μια διαδικασία που ολοκληρώνεται σε τρία συγκεκριμένα στάδια: την εκπόνηση του σχεδίου Προεδρικού Διατάγματος και έγκριση του από το Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ), την υπογραφή του από τον αρμόδιο Υπουργό και την τελική δημοσίευσή του στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως (ΦΕΚ).
Μέχρι πρόσφατα, ο Μπάλος, το Ελαφονήσι και η Φαλάσαρνα προστατεύονταν από προσωρινές, αλλά σαφείς ρυθμίσεις (τις λεγόμενες Κοινές Υπουργικές Αποφάσεις – ΚΥΑ). Οι δύο Δήμοι, η Περιφέρεια Κρήτης, οι τοπικές Επιτροπές Σχεδίων Δράσης και οι βουλευτές του νομού Χανίων είχαν ζητήσει εγκαίρως την παράταση αυτών των προσωρινών αποφάσεων. Στόχος ήταν να διατηρηθεί το υφιστάμενο καθεστώς προστασίας, μέχρι να ολοκληρωθεί η διαδικασία για το τελικό Προεδρικό Διάταγμα.
Ωστόσο, το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) επέλεξε να μην ανανεώσει την ισχύ τους, ενώ για τον ίδιο λόγο δεν παρατάθηκε και η προστασία για τα «Απάτητα Βουνά» στα Λευκά Όρη. Η θέση του Υπουργείου ήταν ότι η παράταση δεν είναι απαραίτητη, θεωρώντας ότι η έγκριση της «Ειδικής Περιβαλλοντικής Μελέτης» (ΕΠΜ) καλύπτει ήδη τις ανάγκες των περιοχών.
Τα δύο «παράλληλα σύμπαντα» της περιβαλλοντικής προστασίας
Στην πράξη, όμως, διαπιστώνεται μια σημαντική απόσταση ανάμεσα στις διοικητικές αποφάσεις και την πραγματικότητα:
- Από τη μία πλευρά: Η πολιτική ηγεσία παρουσιάζει την έγκριση των Μελετών ως ένα σημαντικό βήμα προόδου –το οποίο ήταν απαραίτητο και για την εκπλήρωση των στόχων του Ταμείου Ανάκαμψης– και υποστηρίζει ότι οι μελέτες αυτές παράγουν ήδη δεσμεύσεις για τη Διοίκηση. Στο ίδιο πλαίσιο ανακοινώσεων εντάσσεται και η πρόσφατη κυβερνητική εξαγγελία για την προστασία 13 νέων «απάτητων παραλιών» στη χώρα.
- Από την άλλη πλευρά: Στην πραγματική ζωή, οι εξαγγελίες για τις 13 νέες παραλίες δεν έχουν ακόμη νομική ισχύ, καθώς εκκρεμεί η έκδοση της σχετικής Υπουργικής Απόφασης. Το ίδιο πρόβλημα αντιμετωπίζουν και οι δικές μας περιοχές (Μπάλος, Γραμβούσα, Ελαφονήσι, Φαλάσαρνα) καθώς οι παλαιότερες προστατευτικές αποφάσεις έπαψαν να ισχύουν και η νέα εγκεκριμένη Μελέτη (ΕΠΜ) δεν αρκεί από μόνη της για να επιβάλει περιορισμούς.
Το γεγονός αυτό επιβεβαιώνεται από την ίδια την ελεγκτική υπηρεσία του Υπουργείου (Σώμα Επιθεώρησης). Με επίσημο έγγραφό τους, οι Ελεγκτές διευκρινίζουν κάτι πολύ ουσιαστικό: Η έγκριση μιας Μελέτης (ΕΠΜ) αποτελεί ένα επιστημονικό προσχέδιο τεκμηρίωσης. Δεν αποτελεί νόμο του κράτους και δεν είναι άμεσα εκτελεστή από τις υπηρεσίες. Οι απαγορεύσεις, οι χρήσεις γης και οι έλεγχοι γίνονται υποχρεωτικοί μόνο μετά την τελική έκδοση του Προεδρικού Διατάγματος.
Παράλληλα, οι Ελεγκτές επισημαίνουν ότι η παλαιότερη νομοθετική διάταξη που υποχρέωνε τις υπηρεσίες να εφαρμόζουν τις Μελέτες μέχρι να εκδοθεί το Προεδρικό Διάταγμα, έχει καταργηθεί με νόμο από το 2020. Κατά συνέπεια, χωρίς τις παλιές αποφάσεις σε ισχύ και χωρίς ακόμη Προεδρικό Διάταγμα, οι ευαίσθητες αυτές περιοχές της Δυτικής Κρήτης στερούνται ενός άμεσα εφαρμοστέου νομικού πλαισίου προστασίας.
Το ανησυχητικό προηγούμενο της Πελοποννήσου
Οι φόβοι μας για αιώνια θεσμική εκκρεμότητα επιβεβαιώνονται από το παράδειγμα της Πελοποννήσου: Η αντίστοιχη ΕΠΜ για τις περιοχές Natura της Λακωνίας και της Μεσσηνίας εγκρίθηκε από τον Μάρτιο του 2023. Αν και το σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος ετοιμάστηκε και στάλθηκε, μέχρι σήμερα η ΕΠΜ της Λακωνίας και της Μεσσηνίας δεν έχει γίνει ΠΔ.
Η θέση και τα αιτήματα των Δήμων
Οι τοπικές κοινωνίες ζητούν καθαρές και σταθερές λύσεις. Η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος δεν μπορεί να βασίζεται σε προσωρινές διοικητικές ερμηνείες που προκαλούν ασάφεια στις υπηρεσίες και ανησυχία στους πολίτες.
Ζητάμε από την Κυβέρνηση και την πολιτική ηγεσία του ΥΠΕΝ:
- Να επισπευσθεί η έκδοση του Προεδρικού Διατάγματος για τις προστατευόμενες περιοχές της Δυτικής Κρήτης, με τον ορισμό ενός σαφούς χρονοδιαγράμματος για τη διαβίβασή του στο ΣτΕ.
- Να υπάρχει επίσημη και τακτική ενημέρωση των Δήμων μας για την εξέλιξη της διαδικασίας (σύνταξη σχεδίου, αποστολή στο ΣτΕ και γνωμοδότηση του δικαστηρίου).
- Να θεσμοθετηθεί μια προσωρινή (μεταβατική) ρύθμιση που θα θωρακίζει τις περιοχές αυτές από κάθε είδους αυθαιρεσία, μέχρι τη δημοσίευση του τελικού Προεδρικού Διατάγματος στο ΦΕΚ.
Η ολοκλήρωση της θεσμικής προστασίας του μοναδικού φυσικού πλούτου και της παγκοσμίως αναγνωρισμένης βιοποικιλότητας της Δυτικής Κρήτης αποτελεί κοινή ευθύνη της Πολιτείας, της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και της κοινωνίας, συνταγματική επιταγή του άρθρου 24 και διαχρονική υποχρέωση απέναντι στις επόμενες γενιές.