Γιατί μαλώνουν τα ζευγάρια σήμερα; Πώς μια ιστορία έρωτα και αγάπης εξελίσσεται σε οδυνηρό χωρισμό, ποια είναι τα πρώτα σημάδια που δείχνουν ότι μια σχέση είναι σε κρίση και πώς οι διαφορές μπορούν να μετατραπούν από εμπόδιο σε «γέφυρα» επικοινωνίας;
Σε ποιες περιπτώσεις είναι προτιμότερο ένα υγιές διαζύγιο από μια αρρωστημένη σχέση;
Η «Π» μίλησε για το θέμα με τη δρ Ελένη Αϊβαλιώτη, ψυχολόγο, συστημική θεραπεύτρια, πρόεδρο της οργανωτικής επιτροπής ενός σημαντικού συνεδρίου που πραγματοποιείται στο Ηράκλειο, με τη συμμετοχή ειδικών από την Ελλάδα και το εξωτερικό.
Η Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Κρήτης θα φιλοξενήσει από 25-27 Σεπτεμβρίου τις εργασίες του 1ου Πανελλήνιου Συνεδρίου στη Θεραπεία Ζεύγους «Βαδίζοντας από τη διαφορά στη σύνθεση», που οργανώνεται από το Κέντρο Συστημικής Εκπαίδευσης και Συμβουλευτικής «Αλληλεπίδρασις».
Το Συνέδριο τελεί υπό την αιγίδα της European Family Therapy Association, του Τομέα Ψυχιατρικής και Επιστημών Συμπεριφοράς της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης και του Ελληνικού Μεσογειακού Πανεπιστημίου, και φέρει την υποστήριξη της Περιφέρειας Κρήτης και του Αυτοτελούς Γραφείου Ισότητας, καθώς και τη στήριξη του Μητροπολιτικού Κολλεγίου.
«Δεν είμαστε ίδιοι, γι’ αυτό ταιριάζουμε»
«Το ζήτημα δεν είναι οι διαφορές, αλλά ο τρόπος με τον οποίο οι δύο σύντροφοι τις διαχειρίζονται μέσα στη σχέση», σημειώνει η κυρία Αϊβαλιώτη στη συνέντευξη που ακολουθεί και εξηγεί τι κρύβεται πίσω από τη φράση «δεν έχουμε πια επικοινωνία».
«Από τη διαφορά στη σύνθεση». Τι σημαίνει πρακτικά αυτός ο τίτλος για ένα ζευγάρι; Πώς μπορούν οι διαφορές σε μια σχέση να γίνουν «γέφυρα» αντί για εμπόδιο;
Όλοι οι συνεργάτες στην «Αλληλεπίδρασις» δουλεύουμε τουλάχιστον ένα χρόνο τώρα για το συνέδριο, ο τίτλος του οποίου επιλέχθηκε πολύ προσεκτικά.
Αυτό που θέλουμε να επισημάνουμε μέσα από τις εργασίες του συνεδρίου είναι ότι η διαφορετικότητα των δύο συντρόφων δεν αποτελεί αποτρεπτικό ή απαγορευτικό παράγοντα για τη σύνδεση.
Αντιθέτως, πολλές φορές οι διαφορές μπορεί να αποτελέσουν αφορμή ώστε το ζευγάρι να συν-εξελιχθεί. Ο κάθε σύντροφος μπορεί να αποκτήσει μια ιδιότητα ή ένα χαρακτηριστικό που βλέπει στον σύντροφό του, το οποίο ο ίδιος δεν διαθέτει και μπορεί να το μάθει μέσα από τη σχέση.
Το ζήτημα, επομένως, δεν είναι οι ίδιες οι διαφορές, αλλά ο τρόπος με τον οποίο οι δύο σύντροφοι τις διαχειρίζονται μέσα στη σχέση.
Ένα άλλο σημείο της σύνθεσης αφορά στον επιστημονικό μας διάλογο, πώς δηλαδή μπορούμε μέσα από διαφορετικές προσεγγίσεις στη θεραπεία ζεύγους να αναστοχαστούμε, να συνθέσουμε, να συμβάλουμε στην ανάδυση νέων ιδεών και πρακτικών.
Ποια είναι τα συχνότερα προβλήματα που βλέπετε να φέρνουν τα ζευγάρια στη θεραπεία σήμερα;
Από τα συχνότερα προβλήματα που φέρνουν τα ζευγάρια στα γραφεία των ειδικών είναι η «απουσία επικοινωνίας». Πρόκειται για ένα πρόβλημα που μπορεί να υποκρύπτει διάφορες αιτίες, όπως ο ανταγωνισμός των συντρόφων για την ισχύ στη σχέση, οι παρεμβάσεις από τις οικογένειες προέλευσης, η άσκηση του γονεϊκού ρόλου, οι διαφορετικές προσδοκίες που έχει κάθε σύντροφος από τον άλλο, τα οικονομικά προβλήματα, η απιστία, οι συγκρούσεις και οι διαφωνίες.
Βέβαια, αυτό που πρέπει να τονιστεί είναι ότι συχνά, πίσω από αυτό που το ζευγάρι αναγνωρίζει ως πρόβλημα, μπορεί να υπάρχει μια ουσιαστικότερη, βαθύτερη δυσκολία. Για παράδειγμα, μπορεί να υπάρχουν ζητήματα που έχουν μείνει άλυτα είτε από την προσωπική ιστορία του κάθε συντρόφου είτε από την κοινή ιστορία του ζευγαριού.
Τα πρώτα σημάδια της κρίσης
Ποια είναι τα πρώτα «καμπανάκια» που δείχνουν ότι μια σχέση περνάει κρίση;
Από τα πρώτα σημάδια μιας κρίσης στη σχέση φαίνεται να είναι η αύξηση της επίκρισης, η μείωση του κοινού χρόνου ή των κοινών δραστηριοτήτων, η μείωση της σωματικής και φυσικής επαφής, η τάση των συντρόφων για απομόνωση και η απόσυρση από την επικοινωνία.
Επίσης, μπορεί να παρατηρηθεί αδυναμία συνεννόησης ακόμη και για απλά πρακτικά ζητήματα, ενώ κάθε προσπάθεια συζήτησης μπορεί να καταλήγει σε ένταση.
Σε πιο προχωρημένο στάδιο, ο ένας ή και οι δύο σύντροφοι σταματούν να προσπαθούν και οδηγούνται σταδιακά στην ουσιαστική συναισθηματική απομάκρυνση.
«Θέλουμε όντως να είμαστε μαζί;»
Όταν ένα ζευγάρι φτάσει στο γραφείο του ειδικού, ποιο είναι το πρώτο βήμα για την αντιμετώπιση του προβλήματος;
Ένα από τα πρώτα θέματα που πρέπει να διερευνήσουμε, είτε στην κοινή συνεδρία είτε σε ατομική συνεδρία με κάθε σύντροφο, είναι το ενδιαφέρον και το κίνητρό τους για τη διατήρηση της σχέσης.
Οφείλουν να απαντήσουν πρώτα στον εαυτό τους και κατόπιν στον ειδικό αν, πόσο και για ποιους λόγους θέλουν να συνεχίσουν τη σχέση τους.
Κατόπιν, πρέπει να διερευνηθεί τι θέλει ο κάθε σύντροφος από τη θεραπεία. Δεν είναι σπάνιες οι περιπτώσεις όπου οι δύο σύντροφοι, στην κοινή συνεδρία, υποστηρίζουν παρόμοια ή και ίδια αιτήματα από τη θεραπεία, ενώ στην ατομική συνεδρία περιγράφουν ένα εντελώς διαφορετικό αίτημα.
Ένα ακόμη σημαντικό θέμα που πρέπει να διερευνήσουμε είναι αν υπάρχει βία ή οποιασδήποτε μορφή κακοποίησης.
Πότε ο χωρισμός είναι μια υγιής επιλογή
Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η «σύνθεση» σημαίνει τελικά έναν υγιή διαχωρισμό (διαζύγιο-χωρισμό); Πώς το διαχειρίζεται αυτό η θεραπεία;
Βεβαίως, υπάρχουν και περιπτώσεις όπου η «σύνθεση» μπορεί να σημαίνει τελικά έναν υγιή διαχωρισμό. Θα πρέπει να τονίσουμε ότι η θεραπεία ζεύγους δεν έχει ως μοναδικό στόχο να διατηρήσει μια σχέση, αλλά να βοηθήσει το ζευγάρι να κατανοήσει τι συμβαίνει στη σχέση του, να διερευνήσει αν υπάρχει η δυνατότητα ουσιαστικής αλλαγής και να πάρουν αποφάσεις για το μέλλον.
Υπάρχουν περιπτώσεις όπου οι δύο σύντροφοι μπορεί να καταλήξουν ότι, παρά τις προσπάθειές τους, η συνέχιση της σχέσης δεν είναι πλέον λειτουργική ή επιθυμητή.
Τότε ο χωρισμός μπορεί να αποτελέσει μια υγιή επιλογή, ιδιαίτερα όταν γίνεται με σεβασμό, χωρίς απαξίωση και χωρίς την ανάγκη ο ένας να «νικήσει» τον άλλον.
Η θεραπεία μπορεί να βοηθήσει το ζευγάρι να διαχειριστεί αυτή τη διαδικασία με τρόπο όσο το δυνατόν πιο ώριμο και συναινετικό, να επεξεργαστεί τα συναισθήματα που συνοδεύουν τον χωρισμό και, όταν υπάρχουν παιδιά, να διασφαλίσει ότι η γονεϊκή σχέση θα συνεχίσει να λειτουργεί με προστατευτικό τρόπο για τα παιδιά.
Σε αυτήν την περίπτωση, η «σύνθεση» μπορεί να αφορά σε μια νέα πραγματικότητα, στην οποία δύο άνθρωποι, ακόμη και αν δεν είναι πλέον σύντροφοι, μπορούν να συνυπάρχουν με σεβασμό και να προχωρήσουν τη ζωή τους με μεγαλύτερη επίγνωση και λιγότερες συγκρούσεις, ιδίως όταν υπάρχουν παιδιά.
Ζητούν βοήθεια ζευγάρια κάθε ηλικίας
Υπάρχει ταμπού ακόμα στην Κρήτη, όσον αφορά την επίσκεψη ενός ζευγαριού σε ψυχολόγο και τι θα λέγατε στο ζευγάρι που κατανοεί ότι χρειάζεται βοήθεια, αλλά διστάζει να τη ζητήσει;
Η εμπειρία μάς δείχνει ότι ολοένα και περισσότερα ζευγάρια αναζητούν βοήθεια από ειδικούς. Το ευχάριστο είναι ότι τόσο νεαρά όσο και μεγαλύτερης ηλικίας ζευγάρια, ακόμη και άνω των 60 ετών, προσέρχονται αναζητώντας λύσεις στις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν, με στόχο να βελτιώσουν την ποιότητα της σχέσης τους.
Στα ζευγάρια που ίσως ακόμη διστάζουν να αναζητήσουν βοήθεια από εξειδικευμένους επιστήμονες, θα έλεγα ότι είναι πολύ σημαντικό αφού αναγνωριστεί μια δυσκολία, να γίνει και μια προσπάθεια για τη μείωση της βλάβης που αυτή προκαλεί στη σχέση.
Αν μια δυσκολία παραμείνει για χρόνια, είτε επειδή δεν τη βλέπουμε είτε επειδή δεν θέλουμε να τη δούμε είτε επειδή ελπίζουμε ότι θα διορθωθεί με το πέρασμα του χρόνου, απλώς συμβάλλουμε στην εδραίωση και τη μεγέθυνσή της και, τελικά, στην όλο και μεγαλύτερη επιβάρυνσή μας από αυτήν.
Θα πρέπει, λοιπόν, να αναρωτηθεί κανείς: Αν είχε έναν επίμονο, χρόνιο πόνο σε κάποιο σημείο του σώματός του, θα αναζητούσε λύση από έναν γιατρό; Η προφανής απάντηση είναι «ναι». Το ίδιο ισχύει και για τον ψυχικό πόνο και τη δυσφορία που μπορεί να προκαλεί μια δυσλειτουργική σχέση. Οφείλει ο καθένας στον εαυτό του να αναζητά τρόπους μείωσης της δυσφορίας και του πόνου που βιώνει.
Και πραγματικά, η θεραπεία ζεύγους μπορεί να συμβάλει σημαντικά τόσο στη βελτίωση της επικοινωνίας και της σχέσης του ζευγαριού όσο και, σύμφωνα με τις έρευνες, στη βελτίωση της σωματικής και ψυχικής υγείας του κάθε ατόμου.